Rig Veda 1.64.10: Mandala 1, Sukta 64, Mantra 10

Sukta 1.64

Rishi: Nodha Gautama

Devata: Maruts

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

विश्ववेदसो रयिभिः समोकसः सम्मिश्लासस्तविषीभिर्विरप्शिनः । अस्तार इषुं दधिरे गभस्त्योरनन्तशुष्मा वृषखादयो नरः ॥

Transliteration

viśvá-vedaso rayí-bhiḥ samókasāḥ sám-miślāsaḥ táviṣībhir vi-rapśínaḥ | ástāra íṣum dadhire gábhastyor anánta-śuṣmā vṛ́ṣa-khādayo náraḥ ||

Translation

વિશ્વજ્ઞ, રયિ (સમૃદ્ધિ) સાથે એક જ નિવાસમાં વસતા, એકતામાં પરસ્પર મિશ્રિત, પોતાની તવીષી (શક્તિ) વડે વ્યાપક કાર્ય કરનાર—એ નરોએ પોતાના ગભસ્ત્યો (હાથોમાં) ઇષુ (બાણ) સ્થાપ્યું. અનંત શૂષ્મા (ઉત્સાહ-બળ) ધરાવનારા, પ્રતિરોધને ભક્ષનાર, તેઓ દૃઢ કર્મકર્તા રૂપે ઊભા રહે છે.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• विश्ववेदसः: all-knowing (ones)
• विश्ववेदसः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: विश्व-वेदस् (प्रातिपदिक; वेदस् < √विद् ‘जानना’)

• रयिभिः: with riches
• रयिभिः: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: रयि (प्रातिपदिक)

• समोकसः: dwelling together / of one abode
• समोकसः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: सम्-ओकस् (प्रातिपदिक; ओकस् ‘घर/आवास’)

• सम्मिश्लासः: closely mingled / united
• सम्मिश्लासः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: सम्-मिश्ल (प्रातिपदिक; ‘मिश्र/मिलित’)

• तविषीभिः: with powers
• तविषीभिः: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: तविषी (प्रातिपदिक; ‘बल/शक्ति’)

• विरप्शिनः: active/skillful (in action)
• विरप्शिनः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: वि-रप्शिन् (प्रातिपदिक; रप्शिन् ‘कुशल/चपल/कार्यकुशल’)

• अस्तारः: spreaders / expanders
• अस्तारः: Kartā
• Type: Noun/Adjective
• Root: अस्तार (प्रातिपदिक; ‘विस्तारक/प्रसारक’; RV-विशेषण) अथवा √स्तॄ ‘बिछाना/विस्तारना’ से नामधातु-भाव

• इष्म: indeed / just
• इष्म: —
• Type: Indeclinable
• Root: इष्म (अव्यय; वैदिक)

• दधिरे: they have placed / have set
• दधिरे: —
• Type: Verb
• Root: √धा (दधि-; आत्मनेपद)

• गभस्त्योः: in/within (their) two hands / rays
• गभस्त्योः: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: गभस्ति (प्रातिपदिक; ‘हस्त/किरण/भुजा’)

• अनन्तशुष्माः: of endless might
• अनन्तशुष्माः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: अनन्त-शुष्म (प्रातिपदिक; शुष्म ‘उग्रबल/तेज’)

• वृषखादयः: bull-like devourers / strong destroyers
• वृषखादयः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: वृष-खादि (प्रातिपदिक; खादि ‘भक्षक/भेदनकर्ता’; वृष ‘बलवान/वृषभ’)

• नरः: men / heroes
• नरः: Kartā
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)