Sukta 51

Mantra 1

अभि त्यं मेषं पुरुहूतमृग्मियमिन्द्रं गीर्भिर्मदता वस्वो अर्णवम् । यस्य द्यावो न विचरन्ति मानुषा भुजे मंहिष्ठमभि विप्रमर्चत ॥

તે મેષસમાન બળવંત, બહુ-આહ્વાનિત, સ્તુતિયોગ્ય ઇન્દ્ર—વસુઓના અર્ણવ સમાન સમૃદ્ધિ-સમુદ્ર—તે તરફ આનંદદાયક ગીરો વડે અભિમુખ થાઓ. જેને માનવીય માપો આકાશ સમાન પાર કરી શકતા નથી; ભોગ માટે અતિ-ઉદાર એવા તે વિપ્ર (ઋષિ)ને સ્તવો.

Mantra 2

अभीमवन्वन्त्स्वभिष्टिमूतयोऽन्तरिक्षप्रां तविषीभिरावृतम् । इन्द्रं दक्षास ऋभवो मदच्युतं शतक्रतुं जवनी सूनृतारुहत् ॥

સહાયક શક્તિઓ સાચી સિદ્ધિની ઇચ્છાથી તેની તરફ ધસી આવે છે; મધ્યાકાશને ભરનાર પોતાની તેજસ્વી શક્તિઓથી ઇન્દ્ર સર્વત્ર આવૃત છે. કુશળ ઋભુઓ—યોગ્ય રચનાના અધિપતિ—મદથી અચ્યુત, શતક્રતુ ઇન્દ્રને ઊંચે ઉઠાવે છે; અને ઝડપી સૂનૃતા (સત્યવાણી/ઋતવાણી) તેની તરફ ચઢે છે.

Mantra 3

त्वं गोत्रमङ्गिरोभ्योऽवृणोरपोतात्रये शतदुरेषु गातुवित् । ससेन चिद्विमदायावहो वस्वाजावद्रिं वावसानस्य नर्तयन् ॥

તું અંગિરસ ઋષિઓ માટે ગોત્ર—છુપાયેલો પ્રકાશ—ખોલ્યો; અને અત્રિ માટે જળોને મુક્ત કર્યા, સો અવરોધોમાંથી માર્ગ જાણનાર. સાસેન સાથે પણ તું વિમદાય માટે સમૃદ્ધિ લાવ્યો; યુદ્ધમાં તું પથ્થર/અવરોધને ઝુકાવ્યો, ધનવાનને વિજયના નૃત્યમાં પ્રવર્તાવતો.

Mantra 4

त्वमपामपिधानावृणोरपाधारयः पर्वते दानुमद्वसु । वृत्रं यदिन्द्र शवसावधीरहिमादित्सूर्यं दिव्यारोहयो दृशे ॥

તું જળોના આવરણો ખોલ્યા; અને ધનસમૃદ્ધ ખજાનો પર્વત પર સ્થાપ્યો. જ્યારે તારા બળથી, હે ઇન્દ્ર, તું વૃત્ર—સર્પ—ને વધ્યો, ત્યારે તું સૂર્યને દિવ્ય આકાશમાં દૃશ્ય થવા માટે આરોહણ કરાવ્યો—જેથી દૃષ્ટિ ફરી પ્રગટે.

Mantra 5

त्वं मायाभिरप मायिनोऽधमः स्वधाभिर्ये अधि शुप्तावजुह्वत । त्वं पिप्रोर्नृमणः प्रारुजः पुरः प्र ऋजिश्वानं दस्युहत्येष्वाविथ ॥

હે ઇન્દ્ર, તું તારી માયાઓ દ્વારા માયાવી ઠગોને—અધમોને—પછાડી દે છે; જે સ્વધાઓ (સ્વઇચ્છા-શક્તિઓ) વડે ‘શુપ્તા’ (નિદ્રા) પર આહ્વાન કરે છે. હે નૃમણઃ (પુરુષબળ), તું પિપ્રુના દૃઢ પુરો (કિલ્લાઓ) ફોડી નાખ્યા; અને દસ્યુહત્યામાં તું ઋજિશ્વાનને સહાય કર્યો—અંધકારમાં માર્ગ કાપી આપ્યો.

Mantra 6

त्वं कुत्सं शुष्णहत्येष्वाविथारन्धयोऽतिथिग्वाय शम्बरम् । महान्तं चिदर्बुदं नि क्रमीः पदा सनादेव दस्युहत्याय जज्ञिषे ॥

હે ઇન્દ્ર, શુષ್ಣહત્યામાં તું કુત્સને સહાય કર્યો; અતિથિગ્વ માટે તું શમ્બરને વશ કરાવ્યો. મહાન અર્બુદને પણ તું પગથી દબાવી નાખ્યો. પ્રાચીન કાળથી જ તું દસ્યુહત્યાને માટે જન્મેલો છે—પ્રકાશની જીત માટે શાશ્વત શક્તિ.

Mantra 7

त्वे विश्वा तविषी सध्र्यग्घिता तव राधः सोमपीथाय हर्षते । तव वज्रश्चिकिते बाह्वोर्हितो वृश्चा शत्रोरव विश्वानि वृष्ण्या ॥

હે ઇન્દ્ર, તારા અંદર સર્વ તવિષીઓ (બળો) યોગ્ય સમતોલમાં સ્થાપિત છે; સોમપાન માટે તારી રાધઃ (સમૃદ્ધિ/પૂર્ણતા) હર્ષે છે. તારો વજ્ર જાગ્રત છે, તારા બાહુઓમાં સ્થાપિત; શત્રુમાંથી સર્વ હિંસક શક્તિઓને કાપી નાખ—તારી વೃಷણ્યા (વીર્યમય પુરુષશક્તિઓ) વિજયી થાઓ.

Mantra 8

वि जानीह्यार्यान्ये च दस्यवो बर्हिष्मते रन्धया शासदव्रतान् । शाकी भव यजमानस्य चोदिता विश्वेत्ता ते सधमादेषु चाकन ॥

આર્ય અને દસ્યુ—બન્નેને સ્પષ્ટ ઓળખ; બર્હિષ્મત (યજ્ઞાસન પાથરનાર) માટે વ્રતવિહિન, શાસન ન માનનારને વશ કર. યજમાનની પ્રેરણાથી તું સમર્થ બન; અને તારી આ સર્વ શક્તિઓ સધમાદોમાં—સામૂહિક આનંદમાં—રમણ કરે.

Mantra 9

अनुव्रताय रन्धयन्नपव्रतानाभूभिरिन्द्रः श्नथयन्ननाभुवः । वृद्धस्य चिद्वर्धतो द्यामिनक्षतः स्तवानो वम्रो वि जघान संदिहः ॥

અનુવ્રત (ધર્મવ્રતને અનુસરનાર) માટે વશ કરતો, અપવ્રત (વ્રતથી વિમુખ)ને દબાવે છે; પોતાના આઘાતોથી ઇન્દ્ર અશક્તોને ચકનાચૂર કરે છે. વધતો-વધતો, વૃદ્ધ મહાન બની, દ્યૌને સ્પર્શતો, સ્તુતિ પામતો બળવાન અવરોધની ગાંઠ—સંદિહ—ને વિખેરી નાખે છે.

Mantra 10

तक्षद्यत्त उशना सहसा सहो वि रोदसी मज्मना बाधते शवः । आ त्वा वातस्य नृमणो मनोयुज आ पूर्यमाणमवहन्नभि श्रवः ॥

જ્યારે ઉશના તારા માટે બળથી બળ ઘડી આપે, ત્યારે તારી ઊર્જા મહિમાથી બે લોક—રોદસી—ને વિખેરી દબાવે છે. પછી વાતના મનોયુજ નૃમણો તને આગળ વહન કરે છે—વધારે ને વધારે ભરતા—પ્રેરિત શ્રવણ અને યશની પરિપૂર્ણતા તરફ.

Mantra 11

मन्दिष्ट यदुशने काव्ये सचाँ इन्द्रो वङ्कू वङ्कुतराधि तिष्ठति । उग्रो ययिं निरपः स्रोतसासृजद्वि शुष्णस्य दृंहिता ऐरयत्पुरः ॥

અતિ-આનંદદાયક—જ્યારે તે ઉશના કાવ્ય સાથે સંગત થઈ ગતિ કરે છે—ત્યારે ઇન્દ્ર વાંકાં-વળાંકવાળી ઊંચાઈ પર સ્થિર રહે છે. ઉગ્ર વીરએ પ્રવાહમાન ધારા રૂપે જળોને મુક્ત કર્યા; શુષ્ણના કઠોર બનેલા દુર્ગોને ભેદી, તેના પુરોને વિખેરી નાખ્યા.

Mantra 12

आ स्मा रथं वृषपाणेषु तिष्ठसि शार्यातस्य प्रभृता येषु मन्दसे । इन्द्र यथा सुतसोमेषु चाकनोऽनर्वाणं श्लोकमा रोहसे दिवि ॥

હે વૃષપાણિ (બળવાન ભુજાવાળા) ઇન્દ્ર! શાર્યાતના જે અર્પણો આગળ લાવવામાં આવે છે—જેમા તું આનંદ પામે છે—તેમાં તું રથ પર સ્થિત થાય છે. હે ઇન્દ્ર! જેમ દબાવેલા સોમરસોમાં તું પ્રસન્ન થાય છે, તેમ જ તું મનના સ્વર્ગમાં અખંડ શ્લોક (સ્તુતિ-વાણી) પર આરોહણ કરે છે.

Mantra 13

अददा अर्भां महते वचस्यवे कक्षीवते वृचयामिन्द्र सुन्वते । मेनाभवो वृषणश्वस्य सुक्रतो विश्वेत्ता ते सवनेषु प्रवाच्या ॥

હે પ્રકાશમય સંકલ્પવાળા ઇન્દ્ર! સોમ દબાવનાર મહાન વચસ્વી કક્ષીવાનને તું નાનું અર્ભ (શિશુ/બીજ) આપ્યું. હે સુક્રતુ, તું વೃಷણશ્વનો પ્રેરક અને વિવેકી ઉપદેશ બન્યો; તેથી તારા આ સર્વ કર્મો દરેક સવન (સોમ-પ્રેસિંગ)માં પ્રખર રીતે પ્રચાર્ય છે.

Mantra 14

इन्द्रो अश्रायि सुध्यो निरेके पज्रेषु स्तोमो दुर्यो न यूपः । अश्वयुर्गव्यू रथयुर्वसूयुरिन्द्र इद्रायः क्षयति प्रयन्ता ॥

ઇન્દ્રે આશ્રય લીધો છે, સુવિચારક બની ખુલ્લા વિસ્તારોમાં દૃઢ ઊભો રહ્યો છે; પજ્રોમાં સ્તોત્ર ઘરનાં થાંભલા સમાન સ્થિર છે. અશ્વ-શક્તિનો શોધક, ગો-કિરણોનો શોધક, રથ-શક્તિનો શોધક, વસુ-સમૃદ્ધિનો શોધક—ઇન્દ્ર જ રાયઃ (આધ્યાત્મિક ધન)નો વિતરણકર્તા બની નિવાસ કરે છે, દાતા બની પ્રેરણા આપે છે.

Mantra 15

इदं नमो वृषभाय स्वराजे सत्यशुष्माय तवसेऽवाचि । अस्मिन्निन्द्र वृजने सर्ववीराः स्मत्सूरिभिस्तव शर्मन्त्स्याम ॥

આ નમસ્કાર વृषભ સમ શક્તિશાળી સ્વરાજને—સત્યશુષ્મા અને તવસ્વી તને—ઉચ્ચારાયો છે. હે ઇન્દ્ર, આ સંઘર્ષ/યુદ્ધમાં અમે સર્વવીર બનીએ; અમારા સૂરીઓ (પ્રકાશિત નેતાઓ) સાથે તારા શર્મ (આશ્રય-શાંતિ)માં નિવાસ કરીએ.