Rig Veda 1.32.14: Mandala 1, Sukta 32, Mantra 14

Sukta 1.32

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional for RV 1.32)

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

अहेर्यातारं कमपश्य इन्द्र हृदि यत्ते जघ्नुषो भीरगच्छत् । नव च यन्नवतिं च स्रवन्तीः श्येनो न भीतो अतरो रजांसि ॥

Transliteration

áher yātā́raṃ kám apaśya índra hṛdí yát te jaghnúṣo bhī́r ágacchat | náva ca yán navatíṃ ca srávantīḥ śyéno ná bhī́to átaró rajā́ṃsi ||

Translation

હે ઇન્દ્ર, અહિ (સર્પ)નો કયો માર્ગ તું જોયો, જ્યારે તેને વધ્યા પછી ભય તારા હૃદયમાં પ્રવેશ્યો? છતાં તું નવ અને નવ્વાણું વહેતી ધારોને પાર કરી ગયો—ભયરહિત શ્યેન (બાજ) સમો—રજાંસિ, વિભાજિત લોકધામોને પણ વટાવી ગયો.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अहेः: of the serpent (Ahi/Vṛtra)
• अहेः: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: अहि (प्रातिपदिक)

• यातारम्: the goer / mover
• यातारम्: कर्म
• Type: Noun (agent)
• Root: या (धातु) → यातृ (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• कम्: whom?
• कम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अपश्यः: did you see
• अपश्यः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)

• इन्द्र: O Indra
• इन्द्र: सम्बोधन
• Type: Noun (vocative)
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• हृदि: in (your) heart
• हृदि: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: हृद् (प्रातिपदिक)

• यत्: when/that which
• यत्: सम्बन्ध (relative connector)
• Type: Relative pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ते: of you / your
• ते: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• जघ्नुषः: of (you) having slain
• जघ्नुषः: सम्बन्ध
• Type: Participle (perfect active)
• Root: हन् (धातु) → जघ्नुष् (कृदन्त-प्रातिपदिक, परिपूर्ण/परफेक्ट सक्रिय)

• भीः: fear
• भीः: कर्तृ (of गच्छत्)
• Type: Noun
• Root: भी (प्रातिपदिक)

• अगच्छत्: went / came
• अगच्छत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)

• नव: nine
• नव: विशेषण (of स्रवन्तीः)
• Type: Numeral
• Root: नवन् (संख्या-प्रातिपदिक)

• च: and
• च: सम्बन्ध (conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)

• यत्: and when/that which
• यत्: सम्बन्ध (relative connector)
• Type: Relative pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• नवतिम्: ninety
• नवतिम्: विशेषण (of स्रवन्तीः)
• Type: Numeral
• Root: नवति (संख्या-प्रातिपदिक)

• च: and
• च: सम्बन्ध (conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)

• स्रवन्तीः: flowing (streams/rivers)
• स्रवन्तीः: कर्म (object of अतरोः)
• Type: Participle (present active)
• Root: स्रु (धातु) → स्रवत् (वर्तमान कृदन्त) → स्रवन्ती (स्त्री)

• श्येनः: the falcon / hawk
• श्येनः: कर्तृ (of अतरोः)
• Type: Noun
• Root: श्येन (प्रातिपदिक)

• न: like
• न: सम्बन्ध
• Type: Indeclinable
• Root: न (निपात)

• भीतः: afraid
• भीतः: कर्तृ-विशेषण (of श्येनः/implicit ‘त्वम्’)
• Type: Adjective/Participle
• Root: भी (धातु) → भीत (भूतकृदन्त)

• अतरोः: you crossed
• अतरोः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: तॄ (धातु)

• रजांसि: the regions / spaces (realms)
• रजांसि: कर्म
• Type: Noun
• Root: रजस् (प्रातिपदिक)