Rig Veda Sukta 168
Mandala 1Sukta 16810 Mantras

Sukta 168

Sukta 1.168

Rishi

Agastya Mānavā (traditional for RV 1.168, Marut hymn)

Devata

Maruts

Chandas

Triṣṭubh

આ સૂક્તમાં મરુતોને એકતામાં બંધાયેલ, ઝડપી ગતિશીલ ગણરૂપે આવાહન કરવામાં આવે છે—જે યજ્ઞથી યજ્ઞ સુધી ગમન કરે છે, પ્રેરિત વિચારોને ગતિ આપે છે અને બે લોકોમાં “સુ-ગામી” (યોગ્ય દિશામાં જતી) પ્રગતિ બક્ષે છે. કવિ તેમના વિશાળ વ્યાપ અને વાવાઝોડા જેવી શક્તિ પર આશ્ચર્ય કરે છે, જે સંકુચિત/ઘન થયેલને ફોડી ખોલે છે, માર્ગો સાફ કરે છે અને જીવન તથા વિજય માટેની શક્તિઓને મુક્ત કરે છે. અંતે, રચિત સ્તુતિગીત અર્પણ કરીને મરુતોને પોષણ અને દેહધારી કલ્યાણ માટે બળવર્ધક ઊર્જા સાથે આવવા આમંત્રિત કરવામાં આવે છે.

Mantras

Mantra 1

यज्ञायज्ञा वः समना तुतुर्वणिर्धियंधियं वो देवया उ दधिध्वे । आ वोऽर्वाचः सुविताय रोदस्योर्महे ववृत्यामवसे सुवृक्तिभिः ॥

યજ્ઞથી યજ્ઞ સુધી તમે એકમત થઈ આગળ ધપો છો, ઝડપી ગતિએ; વિચાર પછી વિચાર, હે દેવમુખી શક્તિઓ, તમે સ્થાપિત કરો છો. બે લોક (રોદસી)માં સુગતિ માટે, મહાન સહાય માટે, સુઘડ વચનો સાથે અમે તમારી તરફ અહીં વળીએ છીએ.

Mantra 2

वव्रासो न ये स्वजाः स्वतवस इषं स्वरभिजायन्त धूतयः । सहस्रियासो अपां नोर्मय आसा गावो वन्द्यासो नोक्षणः ॥

વાડા સમા, સ્વજાત—સ્વયં જન્મેલા અને સ્વતવસ—સ્વબળવાન, તેઓ ઇષા—ઉર્જાસભર સમૃદ્ધિ લઈને સ્વર—પ્રકાશમય સ્વર્ગ તરફ ધૂતયઃ—કંપિત થઈ જન્મે છે. અપાં—જળોના ઊર્મિ—તરંગો સમા તેમનું આગમન સહસ્રિયા—હજારગણું છે; વંદ્યા ગાવો સમા સ્તુત્ય, અને નોક્ષણઃ—બળવાન વાછરડા/વૃષભ સમા તેઓ આગળ વધે છે.

Mantra 3

सोमासो न ये सुतास्तृप्तांशवो हृत्सु पीतासो दुवसो नासते । ऐषामंसेषु रम्भिणीव रारभे हस्तेषु खादिश्च कृतिश्च सं दधे ॥

સોમાસો ન—દબાવી કાઢેલા સોમરસ સમા, તેમના પ્રવાહો તૃપ્ત અંશવઃ—તૃપ્ત ધારોવાળા છે; હૃદ્સુ પીતાસઃ—હૃદયમાં પીવાયેલા, તેઓ દુવસો ન—દાન/સેવામાં આસન લે છે. એષામંસેષુ—તેમના ખભાઓ પર રંભિણીવ—રંભિણી સમી (આલિંગન કરતી) ચોંટે છે; હસ્તેષુ ખાદિશ્ચ—ભેદી/ખોલી નાખવાની શક્તિ અને કૃતિશ્ચ—ઘડવાની/રચવાની શક્તિ, બંને સં દધે—એકસાથે સ્થાપિત છે.

Mantra 4

अव स्वयुक्ता दिव आ वृथा ययुरमर्त्याः कशया चोदत त्मना । अरेणवस्तुविजाता अचुच्यवुर्दृळ्हानि चिन्मरुतो भ्राजदृष्टयः ॥

દિવઃ અવ—આકાશમાંથી નીચે, સ્વયુક્તા—સ્વયં જોડાયેલા, તેઓ વ્યર્થા—ઝડપથી આવ્યા; અમર્ત્યાઃ—અમર, ત્મના—પોતાના સ્વભાવની કશયા—ચાબુકથી પ્રેરિત. અરેणવઃ—નિર્મળ, તુવિજાતા—મહાશક્તિથી જન્મેલા, મરુતઃ—મરુતો, ભ્રાજદૃષ્ટયઃ—ચમકતા ભાલાવાળા, દૃઢ્હાનિ ચિત્—દૃઢ સ્થાપિત વસ્તુઓને પણ અચુચ્યવુઃ—કંપાવી/હલાવી નાખે છે.

Mantra 5

को वोऽन्तर्मरुत ऋष्टिविद्युतो रेजति त्मना हन्वेव जिह्वया । धन्वच्युत इषां न यामनि पुरुप्रैषा अहन्यो नैतशः ॥

હે મરુતો, ભાલા-વિદ્યુત સમા, તમારામાં અંદર એવો કોણ છે, જે પોતાની જ શક્તિથી કંપે છે—જેમ જડબું પોતાની જીભ સાથે કંપે? પ્રેરણાના માર્ગમાં ધનુષ્યથી છૂટેલા બાણ સમો, અનેક પ્રેરણાઓ મોકલતો, દિવસ-પ્રકાશી અશ્વ સમો તે ધસી જાય છે.

Mantra 6

क्व स्विदस्य रजसो महस्परं क्वावरं मरुतो यस्मिन्नायय । यच्च्यावयथ विथुरेव संहितं व्यद्रिणा पतथ त्वेषमर्णवम् ॥

આ વિશાળ રજસ (મધ્યલોક) નો સાચે તો પરનો કિનારો ક્યાં છે, અને નજીકની સીમા ક્યાં—હે મરુતો—જેમા તમે ગતિ કરો છો? જ્યારે તમે સંહિત (ઘન) થયેલને વિથુર સમા કંપાવી છૂટું કરો છો, ત્યારે પથ્થર-શસ્ત્ર સાથે તમે તેજસ્વી અર્ણવને પાર ઉડી જાઓ છો—અવરોધક ગાંઠને ફોડી, જીવના આગલા પથ માટે માર્ગ ખોલો છો.

Mantra 7

सातिर्न वोऽमवती स्वर्वती त्वेषा विपाका मरुतः पिपिष्वती । भद्रा वो रातिः पृणतो न दक्षिणा पृथुज्रयी असुर्येव जञ्जती ॥

અમારા માટે તમારી સાતિ (વિજય-શક્તિ) બળવતી અને સ્વર્વતી (સૂર્ય-પૂર્ણતા યુક્ત) થાઓ—હે મરુતો—તીક્ષ્ણ, વિપાકા (પરિપક્વ કરનારી), અને પિપિષ્વતી (પોષણ વધારનારી). શુભ થાઓ તમારી રાતિ (દાત) —દક્ષિણા જેવી, જે દાતા ને ભરપૂર કરે; વિશાળ પગલાં ભરતી, અસુર્ય (પ્રભુ-શક્તિ) સમી પ્રેરક, અમને વિશાળ ગતિમાં આગળ ધપાવે.

Mantra 8

प्रति ष्टोभन्ति सिन्धवः पविभ्यो यदभ्रियां वाचमुदीरयन्ति । अव स्मयन्त विद्युतः पृथिव्यां यदी घृतं मरुतः प्रुष्णुवन्ति ॥

જ્યારે તમે વાદળમાંથી જન્મેલી વાણી ઉઠાવો છો, ત્યારે નદીઓ તમારા પ્રેરક બળોને પ્રતિઉત્તર આપે છે. જ્યારે, હે મરુતો, તમે ઘૃત—તમારું તેજોમય રસ—છાંટો છો, ત્યારે પૃથ્વી પર વીજળીઓ હસતી ઝળહળે છે.

Mantra 9

असूत पृश्निर्महते रणाय त्वेषमयासां मरुतामनीकम् । ते सप्सरासोऽजनयन्ताभ्वमादित्स्वधामिषिरां पर्यपश्यन् ॥

પૃશ્નિ—બહુરંગી માતા—મહાન રણ માટે મરુતોનું જ્વલંત, અશ્રાંત અગ્રમુખ પ્રસવ્યું. તે ઝડપી ગતિશીલોએ વિશાળતા ઉત્પન્ન કરી; ત્યારબાદ તેમણે સર્વત્ર પોતાની સ્વધા—જન્મજાત શક્તિ—ને જોયી, ઉગ્ર અને સ્વતંત્ર, સત્તામાં કાર્યરત બળનો આંતરિક નિયમ.

Mantra 10

एष वः स्तोमो मरुत इयं गीर्मान्दार्यस्य मान्यस्य कारोः । एषा यासीष्ट तन्वे वयां विद्यामेषं वृजनं जीरदानुम् ॥

હે મરુતો, આ તમારો સ્તોમ છે; આ આનંદ અને માનને પાત્ર સ્તોતાના પ્રેરિત ગીર છે. અમારા તનુ માટે પોષણ લઈને આવો; અમે આ બળવત્તર ગણને—આ પ્રેરક શક્તિને—જાણી અને ધારણ કરીએ, જે ઝડપી દાન કરે અને યાત્રાને વિજયી બનાવે.

Frequently Asked Questions

The Maruts are a band of youthful storm-deities—wind, thunder, and radiant power—moving together and helping to break obstacles and bring strength and rain.

The poet asks for ‘suvitā’ (right-going success), great help and protection, and for nourishing force (iṣ) that strengthens embodied life and supports victory.

It is a poetic way of describing the Maruts’ storm-power that loosens and shatters blockages—both in nature (clouds, barriers) and inwardly (stagnation, fear)—so progress becomes possible.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App