Rig Veda 1.145.3: Mandala 1, Sukta 145, Mantra 3

Sukta 1.145

Rishi: Dīrghatamas Aucathya (traditional)

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

तमिद्गच्छन्ति जुह्वस्तमर्वतीर्विश्वान्येकः शृणवद्वचांसि मे । पुरुप्रैषस्ततुरिर्यज्ञसाधनोऽच्छिद्रोतिः शिशुरादत्त सं रभः ॥

Transliteration

tám íd gácchanti juhváḥ tám arvatī́r víśvāny ékaḥ śṛṇavád vácāṃsi me | puru-praíṣas táturir yajñá-sādhanó 'cchidrótiḥ śíśur ā́datta sáṃ rábhaḥ ||

Translation

તે તરફ જ હવિષ્ય અર્પણ કરનારા હાથો જાય છે; તે તરફ જ ઝડપી ગતિશીલ શક્તિઓ. એકલો એ જ મારા સર્વ વચનો સાંભળે છે. અનેક પ્રેરણાઓ ધરાવનાર, બળવાન વિજેતા, યજ્ઞ-સાધક, અખંડ સહાયવાળો—અગ્નિનો આ શિશુ દૃઢ પકડ કરે છે અને શક્તિઓને એકત્ર સંઘટિત કરે છે.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• तम्: him / that one
• तम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• इत्: indeed, just
• इत्: —
• Type: Indeclinable
• Root: इत् (निपात)

• गच्छन्ति: they go / approach
• गच्छन्ति: —
• Type: Verb
• Root: गम्

• जुह्वः: the ladles (offering-spoons)
• जुह्वः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: जुहू (स्त्री-प्रातिपदिक)

• तम्: him
• तम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अर्वतीः: the mares / swift ones
• अर्वतीः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अर्वती (स्त्री-प्रातिपदिक)

• विश्वानि: all (things)
• विश्वानि: कर्म
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: विश्व (सर्व/विशेषण-प्रातिपदिक)

• एकः: the one (alone)
• एकः: कर्तृ
• Type: Adjective (substantive)
• Root: एक (संख्या-प्रातिपदिक)

• शृणवत्: let him hear
• शृणवत्: —
• Type: Verb
• Root: श्रु

• वचांसि: words, utterances
• वचांसि: कर्म
• Type: Noun
• Root: वचस् (नपुंसक-प्रातिपदिक)

• मे: my / to me
• मे: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• पुरुप्रैषः: having many incitements/commands
• पुरुप्रैषः: कर्तृ
• Type: Adjective (bahuvrīhi)
• Root: पुरु- + प्रैष (प्रातिपदिक; ‘प्रैष’ = प्रेरणा/आदेश)

• ततुरिः: the impeller / the swift one
• ततुरिः: कर्तृ
• Type: Noun/Adjective
• Root: ततुरि (प्रातिपदिक; ‘ततुरि’ = त्वरित/प्रेरक/उत्तेजक, वैदिक)

• यज्ञसाधनः: accomplishing the sacrifice
• यज्ञसाधनः: कर्तृ
• Type: Adjective
• Root: यज्ञ- + साधन (प्रातिपदिक)

• अच्छिद्रः: faultless, unbroken
• अच्छिद्रः: कर्तृ
• Type: Adjective
• Root: अ- + छिद्र (प्रातिपदिक)

• इतिḥ: the course/going
• इतिḥ: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: इति (स्त्री-प्रातिपदिक; वैदिक ‘इति’ = गमन/प्रवृत्ति/मार्ग)

• शिशुः: the child
• शिशुः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: शिशु (प्रातिपदिक)

• आदत्त: he took / has taken
• आदत्त: —
• Type: Verb
• Root: दा (आ-√दा)

• सम्: together, completely
• सम्: —
• Type: Indeclinable
• Root: सम् (उपसर्ग)

• रभः: the grasp / the helper (support)
• रभः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: रभ (प्रातिपदिक; ‘रभ’ = grasp/effort, also ‘helper’ in Vedic)