
Sukta 1.129
Indra
Trishtubh (probable; verify)
આ ઇન્દ્ર-સ્તુતિમાં કવિ દેવને વિનવે છે કે તે પ્રેરિત વિચારના “રથ”ને જોડે અને દિશા આપે, જેથી સ્તોત્ર સત્ય દ્રષ્ટા-વાણી બને અને ઝડપી સિદ્ધિ અપાવે. તેમાં વારંવાર ઇન્દ્રને રક્ષો-હન (શત્રુ/અંધકારમય શક્તિઓનો સંહારક) તરીકે આહ્વાન કરવામાં આવે છે—જે દુર્ભાવ, નિંદા અને વાંકાં વિરોધોને દૂર હાંકે છે અને પ્રેરિત ગાયક તથા તેની સમુદાયની રક્ષા કરે છે. સૂક્તમાં કાવ્યાત્મક આત્મચિંતન (મંત્ર કેવી રીતે અસરકારક બને છે) અને રક્ષણ, વિજય તથા દુષ્ટ વાણી અને દુષ્ટ ઇરાદાના ક્ષય માટેની સીધી પ્રાર્થના—બન્નેનું સંમિશ્રણ છે.
Mantra 1
यं त्वं रथमिन्द्र मेधसातयेऽपाका सन्तमिषिर प्रणयसि प्रानवद्य नयसि । सद्यश्चित्तमभिष्टये करो वशश्च वाजिनम् । सास्माकमनवद्य तूतुजान वेधसामिमां वाचं न वेधसाम् ॥
હે ઇન્દ્ર! જે રથને તું મેધાસાતયે (બુદ્ધિ-વિજય માટે) આગળ ધપાવે છે—અપાક (અપરિપક્વ) હોવા છતાં—હે ઋષિ-પ્રેરક, તું તેને પ્રણયસિ, આગળ દોરી જાય છે; તું તેને પ્રાનવદ્ય, નિર્દોષ રીતે આગળ નયસિ. સદ્યઃ જ તું તેને અભિષ્ટયે (ઇચ્છિત સિદ્ધિ માટે) તૈયાર કરે છે—વશશ્ચ (આજ્ઞાકારી) અને વાજિનમ્ (વિજયી/બળવાન) રૂપે. તેથી, હે અનવદ્ય (નિર્દોષ) તૂતુજાન (વેગવાન) ઇન્દ્ર, અમારી આ વાણી—વેદસામ્ (જ્ઞાની ઋષિઓ) જેવી—તને અર્પિત છે.
Mantra 2
स श्रुधि यः स्मा पृतनासु कासु चिद्दक्षाय्य इन्द्र भरहूतये नृभिरसि प्रतूर्तये नृभिः । यः शूरैः स्वः सनिता यो विप्रैर्वाजं तरुता । तमीशानास इरधन्त वाजिनं पृक्षमत्यं न वाजिनम् ॥
હે ઇન્દ્ર! સાંભળ—જે તું કોઈપણ યુદ્ધોમાં દક્ષ અને સમર્થ છે. મનુષ્યો સાથે તું આહ્વાનને વહન કરાવવા માટે છે; મનુષ્યો સાથે તું આગળ વધીને વિજય મેળવવા માટે છે. જે શૂરવીરો સાથે સ્વર્ગલોક (સ્વઃ) જીતે છે, જે વિપ્રો (ઋષિઓ) સાથે વાજ (બળ-સમૃદ્ધિ) પાર ઉતારે છે—તે વિજયી વાજિનને અધિપતિઓ બળવાન કરે, જેમ પોષિત અશ્વને (વાજિનને) બળ આપે તેમ.
Mantra 3
दस्मो हि ष्मा वृषणं पिन्वसि त्वचं कं चिद्यावीरररुं शूर मर्त्यं परिवृणक्षि मर्त्यम् । इन्द्रोत तुभ्यं तद्दिवे तद्रुद्राय स्वयशसे । मित्राय वोचं वरुणाय सप्रथः सुमृळीकाय सप्रथः ॥
કારણ કે તું ખરેખર દસ્મ (અદ્ભુત) છે: તું વૃષણ (વૃષ-બળ)ને પ્રેરિત કરે છે; અને કોઈ નબળા મર્ત્યની ત્વચા સુધીને પણ પુષ્ટ કરે છે. હે શૂર! તું મર્ત્યને ચારે તરફથી આવરી લે છે, મર્ત્યને ઢાંકી રાખે છે. હે ઇન્દ્ર! આ હું તારા માટે કહું છું—અને દિવે (દ્યુલોક) માટે, તથા સ્વયશસે રુદ્ર માટે. મિત્ર માટે કહું છું; ઋત-વિધિમાં વિસ્તૃત વરુણ માટે; અને સપ્રથ—કૃપામાં વિસ્તૃત—સુમૃળીક માટે.
Mantra 4
अस्माकं व इन्द्रमुश्मसीष्टये सखायं विश्वायुं प्रासहं युजं वाजेषु प्रासहं युजम् । अस्माकं ब्रह्मोतयेऽवा पृत्सुषु कासु चित् । नहि त्वा शत्रुः स्तरतेः स्तृणोषि यं विश्वं शत्रुं: स्तृणोषि यम् ॥
અમારી ઇષ્ટિ (ઇચ્છિત સિદ્ધિ) માટે અમે ઇન્દ્રને ઇચ્છીએ છીએ—અમારા સખાને, વિશ્વાયુ (સર્વજીવન-વ્યાપી)ને, વાજોમાં (સમૃદ્ધિના સંઘર્ષોમાં) પ્રાસહ (અતિશય વિજયી) યુજને, પ્રાસહ યુજને. અમારા બ્રહ્મ (સ્તુતિ-વચન)ની ઓતિ (સહાય) માટે, કોઈપણ પૃત્સુ (સંઘર્ષો)માં અમારી પાસે ઉતરી આવ. તને કોઈ શત્રુ ઓળંગી શકતો નથી; જેને તું પટકાવે છે, તે સર્વ શત્રુને તું પટકાવે છે—જેણે તું પટકાવે છે.
Mantra 5
नि षू नमातिमतिं कयस्य चित्तेजिष्ठाभिररणिभिर्नोतिभिरुग्राभिरुग्रोतिभिः । नेषि णो यथा पुरानेनाः शूर मन्यसे । विश्वानि पूरोरप पर्षि वह्निरासा वह्निर्नो अच्छ ॥
હે ઉગ્ર (ઇન્દ્ર)! જેના પણ હોય તેની અતિમાપક બુદ્ધિને તું નિશ્ચયે નીચે પાડી દે—તારી અતિ-તીક્ષ્ણ પ્રજ્વલનાઓ અને તારી ઉગ્ર, બળવાન સહાયોથી. હે શૂર! જેમ પ્રાચીન માર્ગે તું જાણે છે તેમ અમને નેતૃત્વ કર. પૂરું (પુરૂ)થી સર્વ શત્રુશક્તિઓને દૂર હંકારી દે; હે વહ્નિ (અગ્નિ-વાહક)! આવ—અમારી તરફ આવતો જ્વાળા-રૂપ વહ્નિ તું જ થા.
Mantra 6
प्र तद्वोचेयं भव्यायेन्दवे हव्यो न य इषवान्मन्म रेजति रक्षोहा मन्म रेजति । स्वयं सो अस्मदा निदो वधैरजेत दुर्मतिम् । अव स्रवेदघशंसोऽवतरमव क्षुद्रमिव स्रवेत् ॥
હું તે વાણી ઉચ્ચારું છું—વર્ધમાન ઇન્દુ (સોમ) માટે યોગ્ય—હવ્ય સમાન: બાણબળથી કંપતી એવી મનોભાવના, રક્ષોહા (રક્ષસ-હંતક) રૂપે કંપતી મનોભાવના. તે સ્વયં પોતાના પ્રહારો દ્વારા અમારામાંથી દુર્મતિને હંકારી દે. અઘશંસ (દુર્વચન કરનાર) નીચે વહીને દૂર થઈ જાય; તુચ્છ (ક્ષુદ્ર) જેવી વસ્તુ જેમ વહી જાય તેમ તે પણ વહી જાય.
Mantra 7
वनेम तद्धोत्रया चितन्त्या वनेम रयिं रयिवः सुवीर्यं रण्वं सन्तं सुवीर्यम् । दुर्मन्मानं सुमन्तुभिरेमिषा पृचीमहि । आ सत्याभिरिन्द्रं द्युम्नहूतिभिर्यजत्रं द्युम्नहूतिभिः ॥
વિચારશીલ હોત્રા (યજ્ઞ-અર્પણ) દ્વારા અમે તે વિજય પ્રાપ્ત કરીએ; હે રયિવઃ (ધનના સ્વામી)! અમે રયિ—સમૃદ્ધિ—અને આનંદમય, સ્થિતિશીલ સુવીર્ય (વીરબળ) પ્રાપ્ત કરીએ. દુર્મનને અમે સુમંતુ (સારા સંકલ્પો) દ્વારા સામનો કરી જીતીએ, ઇષા (શોધક પ્રેરણા) સાથે તેને જોડીને. સત્ય હૂતિઓથી અમે યજત્ર (પૂજનીય) ઇન્દ્રને નજીક લાવીએ—દ્યુમ્નહૂતિઓ (પ્રભામય આહ્વાનો) દ્વારા, દ્યુમ્નહૂતિઓ દ્વારા.
Mantra 8
प्रप्रा वो अस्मे स्वयशोभिरूती परिवर्ग इन्द्रो दुर्मतीनां दरीमन्दुर्मतीनाम् । स्वयं सा रिषयध्यै या न उपेषे अत्रैः । हतेमसन्न वक्षति क्षिप्ता जूर्णिर्न वक्षति ॥
આગળ, આગળ—તમારા માટે; અહીં અમારા માટે—સ્વયં-યશસ્વી સહાયથી ઇન્દ્ર દુર્મતિઓનો ઉથલાવનાર, દુર્મતિઓનો વિભાજક છે. જે અમને હાનિ પહોંચાડવા અને દબાવવા આવે, તે અત્રિઓની દૃષ્ટિ-શક્તિથી પોતે જ નિષ્ફળ થાઓ; એક વાર આઘાત પામ્યા પછી તે આગળ ચાલતું નથી—ફેંકી દેવાયેલી, જૂની-ઘસાઈ ગયેલી વસ્તુ જેવી, તે વહન કરી શકતું નથી.
Mantra 9
त्वं न इन्द्र राया परीणसा याहि पथाँ अनेहसा पुरो याह्यरक्षसा । सचस्व नः पराक आ सचस्वास्तमीक आ । पाहि नो दूरादारादभिष्टिभिः सदा पाह्यभिष्टिभिः ॥
હે ઇન્દ્ર, તું અમારે માટે રાયાની પરિપૂર્ણતા લઈને આગળ ચાલ; કષ્ટરહિત માર્ગે ચાલ; અહિતને પ્રવેશ ન દે તેવી રક્ષા સાથે આગળ ચાલ. દૂરથી પણ અમારાં સાથે રહેજે, નજીકથી પણ અમારાં સાથે રહેજે. દૂરથી અને નજીકથી—બન્ને તરફથી—તારી નિશ્ચિત સહાયોથી અમને રક્ષ; સદા તારી સહાયોથી રક્ષ.
Mantra 10
त्वं न इन्द्र राया तरूषसोग्रं चित्त्वा महिमा सक्षदवसे महे मित्रं नावसे । ओजिष्ठ त्रातरविता रथं कं चिदमर्त्य । अन्यमस्मद्रिरिषेः कं चिदद्रिवो रिरिक्षन्तं चिदद्रिवः ॥
હે ઇન્દ્ર, તું રાયાની પરિપૂર્ણતા વડે વિજય પામે છે; તારો ઉગ્ર મહિમા પણ મહાન સહાય માટે સમર્થ છે—મહાન મિત્ર જેમ સહાય માટે આવે તેમ. હે અતિ-બળવાન, ત્રાતા અને શ્રેષ્ઠ સહાયક, અમર્ત્ય, તું કોઈ પણ રથ-બળની રક્ષા કરે છે. હે અદ્રિવો, અમથી તું સુરક્ષિત રાખે છે—even જો કોઈ એકને પણ—અને બીજાને તું હાનિ માટે છોડી દે છે.
Mantra 11
पाहि न इन्द्र सुष्टुत स्रिधोऽवयाता सदमिद्दुर्मतीनां देवः सन्दुर्मतीनाम् । हन्ता पापस्य रक्षसस्त्राता विप्रस्य मावतः । अधा हि त्वा जनिता जीजनद्वसो रक्षोहणं त्वा जीजनद्वसो ॥
હે સુસ્તુત ઇન્દ્ર, અમારું રક્ષણ કર; વાંકા વિરોધો પર ઉતરીને તેમને દબાવી દે. દેવરૂપે તું સદા દુર્મતિઓનો સંહારક છે. પાપમય અંધકાર (રક્ષસ)નો હન્તા, વાણી-સમૃદ્ધ વિપ્રનો ત્રાતા. કારણ કે, હે વસુ, તારા જનિતાએ તને રક્ષોહણ તરીકે જ જન્માવ્યો—હે વસુ, તને રક્ષોહણ તરીકે જ જન્માવ્યો.
It asks Indra to empower the poet’s inspired speech and to protect the community by crushing evil intent, slander, and hostile forces (rakṣas).
The ‘chariot’ is the moving power of inspired mind and mantra, and the ‘arrow-force’ describes focused, penetrating praise meant to defeat negativity and opposition.
Yes. One verse offers the spoken praise as fit for the ‘growing Indu’ (Soma), aligning Indra’s power with Soma’s strengthening delight in ritual.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.