
Sukta 1.11
Traditionally: Madhucchandas Vaiśvāmitra for RV 1.11
Indra
Triṣṭubh (RV 1.11 is predominantly Triṣṭubh)
ઋગ્વેદ ૧.૧૧ એક સંક્ષિપ્ત ત્રિષ્ટુભ સ્તુતિ છે, જે સ્તુતિ દ્વારા ઇન્દ્રને મહિમાવંત કરે છે અને તેના નિર્ણાયક વીરકર્મોનું સ્મરણ કરાવે છે—વિશેષ કરીને વલની ગુફા ખોલવી અને તેજસ્વી “ગાયો” (કિરણો/ધન)ને મુક્ત કરવી. આ સૂક્ત ઇન્દ્રની વિજયી શક્તિ, રક્ષા અને પ્રચુર દાનોની યાચના કરે છે, અને દૃઢ-સત્યમન ઉપાસકો દ્વારા આહ્વાન થતાં તેની ઉદારતા સર્વ ગણતરીને વટાવી જાય છે એમ પ્રતિપાદિત કરે છે.
Mantra 1
इन्द्रं विश्वा अवीवृधन्त्समुद्रव्यचसं गिरः । रथीतमं रथीनां वाजानां सत्पतिं पतिम् ॥
ઇન્દ્રને સર્વ ગિરાઓ (સ્તુતિ-વાણી) વધારતી રહી છે—સમુદ્ર સમો વ્યાપક, સર્વત્ર વિસ્તરેલો. રથીઓમાં અતિશય રથી, વાજો (બળ-સમૃદ્ધિ)નો સ્વામી, સત્યવાનાઓનો અધિપતિ-નેતા.
Mantra 2
सख्ये त इन्द्र वाजिनो मा भेम शवसस्पते । त्वामभि प्र णोनुमो जेतारमपराजितम् ॥
હે ઇન્દ્ર, તારા સખ્યમાં અમે—વાજિનઃ (બળ-સમૃદ્ધિ ઇચ્છનાર)—ભય પામતા નથી, હે શવસસ્પતે (શક્તિના સ્વામી). તને જ અમે પોકાર સાથે આગળ ધપાવીએ છીએ—અપરાજિત જેતાને.
Mantra 3
पूर्वीरिन्द्रस्य रातयो न वि दस्यन्त्यूतयः । यदी वाजस्य गोमतः स्तोतृभ्यो मंहते मघम् ॥
ઇન્દ્રની પ્રાચીન રાતયો (દાન) અને તેની ઊતયો (રક્ષા-સહાય) કદી ક્ષીણ થતી નથી. જ્યારે તે સ્તોતાઓને ગોમત વાજનું મઘ (ઉદાર દાન) આપે છે, ત્યારે તે પ્રકાશ-કિરણોથી સમૃદ્ધ બળ-સમૃદ્ધિ બને છે (જ્ઞાનની ગાયો સમી).
Mantra 4
पुरां भिन्दुर्युवा कविरमितौजा अजायत । इन्द्रो विश्वस्य कर्मणो धर्ता वज्री पुरुष्टुतः ॥
યુવાન કવિ, પુરોના ભેદક, અપરિમિત તેજવાળો, જન્મ્યો—ઇન્દ્ર, સર્વ કર્મનો ધારક, વજ્રધારી, પુરુષો દ્વારા બહુવિધ સ્તુતિ પામેલો.
Mantra 5
त्वं वलस्य गोमतोऽपावरद्रिवो बिलम् । त्वां देवा अबिभ्युषस्तुज्यमानास आविषुः ॥
હે અદ્રિવો (પથ્થરધારી), તું વલના ગોમત્—પ્રકાશ-કિરણોથી સમૃદ્ધ—ગુહા-બિલને ખોલી દીધું; ભયભીત અને દબાયેલા દેવોએ તને પ્રગટ રૂપે આગળ લાવ્યા.
Mantra 6
तवाहं शूर रातिभिः प्रत्यायं सिन्धुमावदन् । उपातिष्ठन्त गिर्वणो विदुष्टे तस्य कारवः ॥
હે શૂર, તારી રાતિભિઃ (દાન-કૃપાઓ) વડે હું વહેતા સિંધુ તરફ ફરી આવ્યો અને તેને પ્રગટ કર્યો; હે ગિર્વણ, તારી પાસે ગાયક-કારવઃ ઊભા રહ્યા—કારણ કે કાર્યના કર્તાઓ તારી તે શક્તિને જાણે છે.
Mantra 7
मायाभिरिन्द्र मायिनं त्वं शुष्णमवातिरः । विदुष्टे तस्य मेधिरास्तेषां श्रवांस्युत्तिर ॥
હે ઇન્દ્ર, તું તારી માયાઓ—કૌશલ્યશક્તિઓ—દ્વારા માયાવી શુષ್ಣને પછાડી દીધો. તારા તે કર્મને જ્ઞાનીજન જાણે છે; તેમની શ્રવણશક્તિ ઉન્નત કર—તેમની પ્રેરિત કીર્તિ અને ગ્રહણક્ષમતાને ઊંચી ઉઠાવ.
Mantra 8
इन्द्रमीशानमोजसाभि स्तोमा अनूषत । सहस्रं यस्य रातय उत वा सन्ति भूयसीः ॥
બળથી અધિપતિ એવા ઇન્દ્રને સ્તોત્રો ગુંજ્યા. જેના દાન હજાર છે—અને ખરેખર વધુ પણ છે; કારણ કે તેની કૃપા ગણતરીથી પરે વહે છે.
It says that inspired hymns strengthen Indra, the great victorious power, and it asks him to protect and bless the worshippers with success and abundance.
Vala’s cave is a symbol of obstruction; when Indra opens it, the ‘cows’ (often understood as rays of light or wealth) are released—meaning prosperity and clarity return.
It can be recited as an Indra-stotra during a fire offering or personal prayer when seeking courage, obstacle-removal, protection, and strength to act rightly.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.