
Sukta 1.104
Kutsa Āṅgirasa (traditional attribution for RV 1.104)
Indra
Triṣṭubh (probable for RV 1.104; verse-length and cadence consistent)
આ સ્તુતિ ઇન્દ્રને નજીક આવવા, યજ્ઞમાં આસન ગ્રહણ કરવા અને તાજું પિષાયેલું સોમરસ પાન કરવા આમંત્રિત કરે છે, જેથી રક્ષણ અને વિજય માટે તેની શક્તિ જાગૃત થાય. તેમાં સ્નિગ્ધ આવકાર સાથે—સાંજ અને પ્રભાતે આરામ માટે દેવના અશ્વોને અણજોડવા—અને સાથે જ તાત્કાલિક પ્રાર્થનાઓ જોડાયેલી છે: દસ્યુઓને હાંકી કાઢવા, વાંકડી શત્રુતા દૂર કરવા, અને ઉપાસકોના યોગ્ય ભાગના હરણને અટકાવવા.
Mantra 1
योनिष्ट इन्द्र निषदे अकारि तमा नि षीद स्वानो नार्वा । विमुच्या वयोऽवसायाश्वान्दोषा वस्तोर्वहीयसः प्रपित्वे ॥
હે ઇન્દ્ર, તારા નિવાસ માટે વિશ્રામનું યોનિ-સ્થાન રચાયું છે; હે સ્વાન (ઘોડા સમે હિહિનતો), આવ, ત્યાં બેસ. પ્રાણશક્તિઓને મુક્ત ગતિ માટે છોડીને, સાંજ અને પ્રભાતે—સમીપના સાન્નિધ્યમાં—ઘોડાઓને આરામ માટે ઉકેલ.
Mantra 2
ओ त्ये नर इन्द्रमूतये गुर्नू चित्तान्त्सद्यो अध्वनो जगम्यात् । देवासो मन्युं दासस्य श्चम्नन्ते न आ वक्षन्त्सुविताय वर्णम् ॥
ઓ તે નર-વીરો ઇન્દ્રને સહાય માટે પોકારે છે; હમણાં જ તે માર્ગ પરથી સીધો તેમની પાસે આવી પહોંચે. દેવો દાસના મન્યુ (ક્રોધ)ને કચડીને અમને સુવિતાય—સુગમ ગતિ માટે—તેજસ્વી વર્ણ, શુભ પ્રકાશ, અર્પે; ધર્મગતિનો ખુલ્લો માર્ગ પ્રગટાવે.
Mantra 3
अव त्मना भरते केतवेदा अव त्मना भरते फेनमुदन् । क्षीरेण स्नातः कुयवस्य योषे हते ते स्यातां प्रवणे शिफायाः ॥
અવ ત્મના ભરતે કેતવેદા; અવ ત્મના જળ ઉપરનો ફેન પણ વહે છે. ક્ષીરે સ્નાત, હે કુયવની યોષે, તે બન્ને હણાઈ જાય અને શિફાયાઃના પ્રવણે ઢળી પડે; મિથ્યા તેજ પોતાનાં અવતરણમાં જ નાશ પામે.
Mantra 4
युयोप नाभिरुपरस्यायोः प्र पूर्वाभिस्तिरते राष्टि शूरः । अञ्जसी कुलिशी वीरपत्नी पयो हिन्वाना उदभिर्भरन्ते ॥
ઉપરના ધાતુ-કાર્યની નાભિ ગતિમાન થઈ છે; શૂર વીર પ્રાચીન શક્તિઓ સાથે દંડને આગળ વિસ્તારે છે. સીધી છે કુલિશી—વજ્રાયુધ—વીરપત્ની સમ બળવતી; પયઃને પ્રેરતી, ઉદભિઃ—જળો સાથે—તે તેને વહન કરી લાવે છે, અસ્તિત્વની ધારાઓ દ્વારા પોષણ લાવવામાં આવે છે.
Mantra 5
प्रति यत्स्या नीथादर्शि दस्योरोको नाच्छा सदनं जानती गात् । अध स्मा नो मघवञ्चर्कृतादिन्मा नो मघेव निष्षपी परा दाः ॥
જ્યારે માર્ગદર્શક નેતૃત્વ પાછું વળેલું દેખાય અને દસ્યુનું નિવાસસ્થાન નજીક ન જવામાં આવે, ત્યારે, હે દાનવીર ઇન્દ્ર, વાંકાં (કુટિલ) લોકોના કલહ-કોલાહલથી અમને બચાવ; દાન આપી પછી પાછું ખેંચનાર જેવો અમને દૂર ન ફેંક; અમારો યોગ્ય ભાગ ત્યજી ન દે.
Mantra 6
स त्वं न इन्द्र सूर्ये सो अप्स्वनागास्त्व आ भज जीवशंसे । मान्तरां भुजमा रीरिषो नः श्रद्धितं ते महत इन्द्रियाय ॥
હે ઇન્દ્ર, સૂર્યમાં પણ તું અમારો આશ્રય બન; જળોમાં પણ તું અમારો આશ્રય બન—જીવવાની આશા માટે તારી નિર્દોષ રક્ષા અમને વહેંચી આપ. મધ્યસ્થ પકડમાં અમને ઘાયલ ન કર; હે ઇન્દ્ર, તારા મહાન ઇન્દ્રિય (શક્તિ) પર અમે શ્રદ્ધા સ્થાપી છે.
Mantra 7
अधा मन्ये श्रत्ते अस्मा अधायि वृषा चोदस्व महते धनाय । मा नो अकृते पुरुहूत योनाविन्द्र क्षुध्यद्भ्यो वय आसुतिं दाः ॥
ત્યારે મને લાગે છે કે તેની માટે તારા માં શ્રદ્ધા સ્થાપિત થઈ છે; હે વૃષભ, અમને મહાન ધન તરફ પ્રેર. હે પુરુહૂત, અકૃત (અનિર્મિત) યોનિમાં અમને ન છોડ; હે ઇન્દ્ર, ભૂખ્યા બળોને વય (જીવશક્તિ) અને સુતિ (સોમ-પિષણ/પ્રેસિંગ)—અર્પણનું પોષણ—આપ.
Mantra 8
मा नो वधीरिन्द्र मा परा दा मा नः प्रिया भोजनानि प्र मोषीः । आण्डा मा नो मघवञ्छक्र निर्भेन्मा नः पात्रा भेत्सहजानुषाणि ॥
હે ઇન્દ્ર, અમને ન વધ કર; અમને દૂર ન ફેંક; અમારા પ્રિય પોષણોને અમાથી ન છીનવી લે. હે મઘવન્ શક્ર, અમારા અંડા—ઉદ્ભવના બીજોને—ન ચકનાચૂર કર; અને અમારા સહજાનુષ—જન્મથી સાથ આપતાં આધારરૂપ પાત્રોને—ન તોડી નાખ.
Mantra 9
अर्वाङेहि सोमकामं त्वाहुरयं सुतस्तस्य पिबा मदाय । उरुव्यचा जठर आ वृषस्व पितेव नः शृणुहि हूयमानः ॥
અર્વાક્ આવ, હે સોમકામ—તને તેઓ બોલાવે છે; આ સોમ પિષાયેલો છે, આનંદ (મદ) માટે તેનો પાન કર. હે ઉરુવ્યચા, જઠરમાં વિસ્તરીને બળવાન થા; પિતા જેમ, અમે હૂંકારીએ ત્યારે અમારું સાંભળ—અમારા આહ્વાનને પ્રતિઉત્તર આપ.
It asks Indra to come close, sit at the sacrifice, drink the pressed Soma, and then protect the worshippers by defeating hostile forces and ensuring their rightful share.
It is a poetic way to welcome Indra as a swift charioteer: he arrives with speed, then is invited to settle, rest, and remain near the ritual at the key times of transition—dusk and dawn.
In this context, “Dasyu” refers to hostile or obstructive forces—often rival groups or symbolic powers of disorder—that threaten the community’s safety, ritual success, and prosperity.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.