Shloka 17

वालि–मायावी–बिलप्रवेशः

Vali’s Pursuit of Mayavi and the Cave Episode

Devanagari script

अथ दीर्घस्य कालस्य बिलात्तस्माद्विनिस्सृतम्।सफेनं रुधिरं रक्तमहं दृष्ट्वा सुदुःखितः।।4.9.17।।

Transliteration

atha dīrghasya kālasya bilāt tasmād viniḥsṛtam | saphenaṃ rudhiraṃ raktaṃ ahaṃ dṛṣṭvā suduḥkhitaḥ || 4.9.17 ||

Translation

પછી લાંબા સમય પછી તે ગુહામાંથી ફેનયુક્ત લોહી બહાર નીકળતું મેં જોયું; એ જોઈ હું અત્યંત દુઃખિત થયો.

Word by Word

• अथ: then
• अथ: Sambandha (सम्बन्ध/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रम/आरम्भसूचक (then)

• दीर्घस्य: of long
• दीर्घस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: दीर्घ (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, षष्ठी; ‘कालस्य’ इत्यस्य विशेषणम्

• कालस्य: of time
• कालस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, एकवचन, षष्ठी (सम्बन्ध)

• बिलात्: from the cave
• बिलात्: Apadana (अपादान)
• Type: Noun
• Root: बिल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, पञ्चमी (अपादान)

• तस्मात्: from that
• तस्मात्: Apadana (अपादान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, पञ्चमी (अपादान)

• विनिस्सृतम्: having flowed out
• विनिस्सृतम्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वि-नि-√सृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त); नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; ‘रुधिरम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• सफेनम्: foamy; with foam
• सफेनम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: स-फेन (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (उपपद/सह-भाव: ‘फेनसहितम्’); नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; ‘रुधिरम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• रुधिरम्: blood
• रुधिरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: रुधिर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया (कर्म)

• रक्तम्: red
• रक्तम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: रक्त (प्रातिपदिक/कृदन्त; √रञ्ज् + क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; ‘रुधिरम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; एकवचन, प्रथमा (कर्ता)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: √दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); पूर्वक्रिया—“having seen”

• सुदुःखितः: very sorrowful
• सुदुःखितः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + दुःखित (प्रातिपदिक; √दुःख्/दुःख + त)
• Form: अव्ययीभाव-समास (सु + दुःखितः = अत्यन्तदुःखितः); पुल्लिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; ‘अहम्’ इत्यस्य विशेषणम्

Characters & Entities

• Sugrīva
• Vāli
• cave (bila)
• blood (rudhira)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Acting responsibly on evidence: the verse highlights how visible signs can compel moral and practical decisions, even when certainty is painful.

What is the narrative situation?

Sugrīva observes foaming blood emerging from the cave, which he interprets as a sign that Vāli has been killed.

Which character virtue is emphasized?

Sensitivity and compassion—his immediate response is grief rather than self-interest.