Previous Verse
Next Verse

Shloka 20

हनूमद्विक्रम-प्रशंसा तथा महेन्द्रारोहणम्

Hanuman’s Self-Assertion of Power and Ascent of Mount Mahendra

भविष्यति हि मे पन्थास्स्वातेः पन्था इवाम्बरे।चरन्तं घोरमाकाशमुत्पतिष्यन्तमेव वा।।4.67.20।।द्रक्ष्यन्ति निपतिष्यन्तं च सर्वभूतानि वानराः।

bhaviṣyati hi me panthāḥ svāteḥ panthā ivāmbare |

carantaṃ ghoram ākāśam utpatiṣyantam eva vā || 4.67.20 ||

drakṣyanti nipatiṣyantaṃ ca sarvabhūtāni vānarāḥ |

હે વાનરો! આકાશમાં મારી ગતિ સ્વાતી નક્ષત્રના માર્ગ જેવી થશે. ભયંકર આકાશમાં હું વિહરતો—ઉછળતો અને ફરી નીચે ઉતરતો—હોઉં ત્યારે સર્વ પ્રાણીઓ મને નિહાળશે.

bhaviṣyatiwill be
bhaviṣyati:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootbhū (धातु)
Formलृट् (simple future), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
hiindeed/for
hi:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formअव्यय; particle (emphasis/causal)
memy
me:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम; षष्ठी (6), एकवचन; enclitic genitive
panthāḥpath/track
panthāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpathin/panthan (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
svāteḥof Svāti (constellation)
svāteḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootsvāti (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन; name of nakṣatra
panthāḥpath
panthāḥ:
Upamāna (उपमान)
TypeNoun
Rootpathin/panthan (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; (upamāna)
ivalike/as
iva:
Upamā (उपमा-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
Formअव्यय; simile particle
ambarein the sky
ambare:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootambara (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन
carantammoving
carantam:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootcar (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त present participle; पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; object of 'drakṣyanti'
ghoramterrible
ghoram:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootghora (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; qualifies 'ākāśam'
ākāśamsky/space
ākāśam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootākāśa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन
utpatiṣyantamrising/flying upward
utpatiṣyantam:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootut + pat (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त future-oriented participle (periphrastic sense); पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; 'about to fly up'
evaindeed/just
eva:
Avadhāraṇa (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअव्यय; emphasis particle
or
:
Vikalpa (विकल्प)
TypeIndeclinable
Rootvā (अव्यय)
Formअव्यय; disjunctive particle
drakṣyantiwill see
drakṣyanti:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootdṛś (धातु)
Formलृट् (simple future), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
nipatiṣyantamdescending
nipatiṣyantam:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootni + pat (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त future-oriented participle; पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; 'about to descend/fall down'
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; conjunction
sarva-bhūtāniall beings
sarva-bhūtāni:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsarva (प्रातिपदिक) + bhūta (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; कर्मधारयः 'सर्वाणि भूतानि'
vānarāḥmonkeys/vānaras
vānarāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvānara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; apposition to sarva-bhūtāni (contextual: monkeys)

'O monkey! when I fly upward in the dreadful sky or descend down, all creatures will see me, for my path will be the path of the constellation of Swati (a group of stars).

H
Hanumān
S
Svātī (nakṣatra/asterism)
Ā
Ākāśa (sky)

FAQs

Dharma is alignment with ṛta (cosmic order): Hanumān frames his action as moving along an ordered, auspicious course—suggesting righteous acts proceed with clarity and truth.

Hanumān describes how conspicuous and far-reaching his flight will be as he prepares to leap toward Laṅkā.

Niścaya (certainty) and fearlessness—he speaks of traversing a ‘terrific’ sky without hesitation.