Shloka 1

एकोनपञ्चाशः सर्गः (Sarga 49)

Aṅgada Re-energizes the Southern Search Party

Devanagari script

अथाङ्गदस्तदा सर्वान्वानरानिदमब्रवीत्।परिश्रान्तो महाप्राज्ञस्समाश्वास्य शनैर्वचः।।।।

Transliteration

athāṅgadas tadā sarvān vānarān idam abravīt |

pariśrānto mahāprājñaḥ samāśvāsya śanair vacaḥ ||

Translation

પછી અંગદે ત્યારે સર્વ વાનરોને કહ્યું—મહાપ્રાજ્ઞ હોવા છતાં પરિશ્રાંત—તેમને આશ્વાસન આપી, ધીમે ધીમે મૃદુ વચનો બોલ્યો.

Word by Word

• te: they
• te: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: tad (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्ग; बहुवचन, प्रथमा

• vicitya: having searched
• vicitya: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √cit + vi (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund) ‘विचित्य’; पूर्वक्रिया

• punaḥ: again
• punaḥ: None (अव्यय-सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: punaḥ (अव्यय)
• Form: अव्यय; पुनरावृत्तिबोधक

• khinnāḥ: weary/dejected
• khinnāḥ: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: khinna (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; बहुवचन, प्रथमा; विशेषणम् ते

• viniṣpatya: having gone out/returned
• viniṣpatya: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √pat + nis + vi (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund) ‘विनिष्पत्य’; पूर्वक्रिया

• samāgatāḥ: assembled/came together
• samāgatāḥ: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: √gam + sam + ā (धातु) / samāgata (प्रातिपदिक, क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past participle) ‘समागत’; पुंलिङ्ग, बहुवचन, प्रथमा; कर्तरि प्रयोग

• ekānte: in a secluded place
• ekānte: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ekānta (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; एकवचन, सप्तमी (Locative)

• vṛkṣamūle: at the root of a tree
• vṛkṣamūle: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: vṛkṣa-mūla (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (वृक्षस्य मूलम्); नपुंसकलिङ्ग; एकवचन, सप्तमी

• tu: indeed/but
• tu: None (अव्यय-सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: tu (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/विरोधबोधक

• niṣeduḥ: sat down
• niṣeduḥ: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √sad + ni (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, बहुवचन

• dīnamānasāḥ: dejected in mind
• dīnamānasāḥ: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: dīna-mānasa (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (दीनं मानसं येषाम्); पुंलिङ्ग; बहुवचन, प्रथमा; विशेषणम् ते

Context

Wise Angada, exhausted after the search, collected the monkeys, and consoling them, said slowly:

Characters & Entities

• Angada
• Vanaras

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma in leadership includes caring speech: even in fatigue, a leader strengthens others through reassurance and clarity.

What is the narrative situation?

After prolonged searching and hardship, Angada addresses the weary Vānaras to steady and guide them.

Which character virtue is emphasized?

Compassionate leadership and composure under exhaustion.