Shloka 21

विन्ध्यगुहाविचयः — Searching the Vindhya Caves and the Cursed Forest

Southern Search

Devanagari script

स वालिपुत्राभिहतो वक्त्राच्छोणितमुद्वमन्।असुरोऽभ्यपतद्भूमौ पर्यस्त इव पर्वतः।।।।

Transliteration

sa vāliputrābhihato vaktrāc choṇitam udvaman |

asuro 'bhyapatad bhūmau paryasta iva parvataḥ ||

Translation

વાલિપુત્રના પ્રહારથી ઘાયલ તે અસુરે મોઢામાંથી લોહી ઉગાળ્યું અને પર્વત ઉથલાવી પડ્યો હોય તેમ ધરતી પર ઢળી પડ્યો.

Word by Word

• सः: he
• सः: कर्ता (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• वालि-पुत्र-अभिहतः: struck by Vali's son
• वालि-पुत्र-अभिहतः: विशेषण (कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वालि (प्रातिपदिक) + पुत्र (प्रातिपदिक) + अभि-हन् (धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण of असुरः; समासः—तत्पुरुष (वालिपुत्रेण अभिहतः)

• वक्त्रात्: from the mouth
• वक्त्रात्: अपादान (source)
• Type: Noun
• Root: वक्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन

• शोणितम्: blood
• शोणितम्: कर्म (object of udvaman)
• Type: Noun
• Root: शोणित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• उद्वमन्: vomiting
• उद्वमन्: कर्ता-विशेषण (concomitant action)
• Type: Verb
• Root: उद्-वम् (धातु)
• Form: वर्तमानकृदन्त (present active participle/शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सहक्रियार्थ (vomiting)

• असुरः: the demon
• असुरः: कर्ता (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: असुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अभ्यपतत्: fell down
• अभ्यपतत्: क्रिया (मुख्यक्रिया)
• Type: Verb
• Root: अभि-पत् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन

• भूमौ: on the ground
• भूमौ: अधिकरण (location)
• Type: Noun
• Root: भूमि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• पर्यस्तः: overthrown
• पर्यस्तः: विशेषण (कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परि-अस्/परि-स्था (धातु-आश्रित कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (past participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण of असुरः (overturned/laid low)

• इव: like
• इव: उपमा-सूचक
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपमावाचक

• पर्वतः: a mountain
• पर्वतः: उपमान
• Type: Noun
• Root: पर्वत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Context

Struck by Vali's son, the demon vomitting blood from the mouth, fell down on the ground like a mountain, uprooted.

Characters & Entities

• Aṅgada
• Vāli
• asura (demon)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse reflects the consequence of adharma: violent aggression meets swift resistance; unrighteous force collapses when confronted by disciplined valor.

What is the narrative situation?

Aṅgada’s blow fells the demon; the demon falls bleeding to the ground.

Which character virtue is emphasized?

Martial competence joined to protective intent.