Shloka 4

वानरसेनानिर्गमनम्

Dispatch of the Vanara Search Parties

Devanagari script

उत्तरां तु दिशं रम्यां गिरिराजसमावृताम्।।4.45.4।।प्रतस्थे सहसा वीरो हरिश्शतवलिस्तदा।

Transliteration

uttarāṃ tu diśaṃ ramyāṃ girirājasamāvṛtām |

pratasthē sahasā vīro hariḥ śatavalīs tadā ||4.45.4||

Translation

ત્યારે વીર વાનર શતવલી તરત જ રમણીય ઉત્તર દિશા તરફ પ્રસ્થાન કર્યો—જે દિશા મહાન પર્વતરાજોથી સર્વત્ર આવૃત હતી.

Word by Word

• उत्तराम्: northern
• उत्तराम्: कर्म (Karma, qualifier)
• Type: Adjective
• Root: उत्तर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of दिशम्)

• तु: indeed/but
• तु: सम्बन्धसूचक (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/अन्वयबोधक अव्यय (particle ‘but/indeed’)

• दिशम्: direction
• दिशम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: दिश् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• रम्याम्: lovely
• रम्याम्: कर्म (Karma, qualifier)
• Type: Adjective
• Root: रम्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• गिरिराजसमावृताम्: surrounded by mountain-kings
• गिरिराजसमावृताम्: कर्म (Karma, qualifier)
• Type: Adjective
• Root: गिरिराज (प्रातिपदिक) + सम्-आ-वृत (वृ धातु से, कृदन्त)
• Form: तृतीया-तत्पुरुष ‘गिरिराजैः समावृता’; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of दिशम्)

• प्रतस्थे: set out
• प्रतस्थे: क्रिया (Main verb)
• Type: Verb
• Root: प्र-स्था (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद

• सहसा: suddenly
• सहसा: क्रियाविशेषण (Adverb)
• Type: Indeclinable
• Root: सहसा (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण अव्यय (adverb ‘suddenly/at once’)

• वीरः: the hero
• वीरः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: वीर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेष्य

• हरिः: monkey
• हरिः: कर्ता (Karta, apposition)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अपपद (apposition)

• शतवलिः: Satavali
• शतवलिः: कर्ता (Karta, apposition)
• Type: Noun
• Root: शतवलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (नाम)

• तदा: then
• तदा: क्रियाविशेषण (Time)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय (temporal adverb)

Context

Then the monkey warrior Satavali departed for the north, surrounded by kings of mountains.

Characters & Entities

• Satavali

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma as organized responsibility: the mission is divided direction-wise, reflecting orderly execution of a righteous command.

What is the narrative situation?

Search parties depart in assigned directions; Śatavalī leads the northern expedition.

Which character virtue is emphasized?

Promptness and reliability in carrying out entrusted duty.