Shloka 30

वानरसेनामोचनम् / Mobilization of the Vanara Hosts

Devanagari script

तदन्नसम्भवं दिव्यं फलमूलं मनोहरम्।यः कश्चित्सकृदश्नाति मासं भवति तर्पितः।।।।

Transliteration

tadannasambhavaṃ divyaṃ phalamūlaṃ manoharam |

yaḥ kaścit sakṛd aśnāti māsaṃ bhavati tarpitaḥ ||

Translation

તે યજ્ઞઅન્નમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા દિવ્ય, મનોહર ફળમૂલમાંથી જે કોઈ એક વાર પણ ખાય, તે આખો મહિનો તૃપ્ત રહે છે।

Word by Word

• तद्-अन्न-सम्भवम्: arisen from that food-offering
• तद्-अन्न-सम्भवम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + अन्न (प्रातिपदिक) + सम्भव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; तत्पुरुष-समास; विशेषण (फलमूलम्)

• दिव्यम्: divine
• दिव्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: दिव्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (फलमूलम्)

• फल-मूलम्: fruits and roots
• फल-मूलम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक) + मूल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; द्वन्द्व-समास

• मनोहरम्: delightful
• मनोहरम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: मनोहर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (फलमूलम्)

• यः: whoever
• यः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धक-सर्वनाम

• कश्चित्: someone/anyone
• कश्चित्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अनिश्चितार्थक-सर्वनाम (indefinite pronoun)

• सकृत्: once
• सकृत्: Kriya-Visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सकृत् (अव्यय)
• Form: परिमाण/आवृत्तिवाचक-अव्यय (adverb: once)

• अश्नाति: eats
• अश्नाति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √अश् (धातु)
• Form: लट्-लकार (present); प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• मासम्: for a month
• मासम्: Kala-adhikarana (काल-अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (काल-अत्यन्त-संयोग/accusative of duration), एकवचन

• भवति: becomes/is
• भवति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भू (धातु)
• Form: लट्-लकार (present); प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• तर्पितः: satiated/contented
• तर्पितः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: √तृप् (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त/PPP); पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विधेय-विशेषण (predicate adjective)

Context

Any one who shares even a little of the divine, delicious fruits and roots grown out of that havis will have no hunger or thirst for a month.

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is reverence for sacred resources and disciplined consumption: what is connected to yajña (sacred rite) is portrayed as sustaining and sufficient, encouraging restraint and gratitude rather than excess.

What is the narrative situation?

The text describes extraordinary, sustenance-giving fruits and roots associated with a sacred setting, highlighting their potency and usefulness for the vānara company.

Which character virtue is emphasized?

Contentment (santoṣa): the ability to remain satisfied with little, supported by what is pure and rightly obtained.