Shloka 6

ताराविलापः

Tārā’s Lament over Vāli

Devanagari script

इदं तच्छूरशयनं यत्र शेषे हतो युधि।शायिता निहता यत्र त्वयैव रिपवः पुरा।।

Transliteration

idaṃ tac chūra-śayanaṃ yatra śeṣe hato yudhi | śāyitā nihatā yatra tvayaiva ripavaḥ purā ||

Translation

આ એ જ શૂરશયન છે, જ્યાં તું યુદ્ધમાં હણાઈને હવે શયન કરે છે; જ્યાં પહેલાં તારા જ હાથે શત્રુઓ હણાઈને પડ્યા હતા.

Word by Word

• इदम्: this
• इदम्: Vishaya (विषय/निर्देश)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• तत्: that
• तत्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘शूरशयनम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• शूरशयनम्: the hero's bed / resting-place
• शूरशयनम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शूर + शयन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (शूरस्य शयनम्)

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (relative adverb: where)

• शेषे: you lie / rest
• शेषे: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: शी (धातु)
• Form: लट् (Present), मध्यमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• हतः: slain
• हतः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हन् (धातु)
• Form: क्त (Past Passive Participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्तरि-विशेषणम् (त्वम्)

• युधि: in battle
• युधि: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: युध् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• शायिताः: made to lie down
• शायिताः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शी (धातु)
• Form: णिच्-प्रत्ययान्त धातु (शाययति) + क्त (PPP); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘रिपवः’ इत्यस्य विशेषणम्

• निहताः: killed
• निहताः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नि + हन् (धातु)
• Form: क्त (PPP); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘रिपवः’ इत्यस्य विशेषणम्

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (where)

• त्वया: by you
• त्वया: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• एव: indeed / alone
• एव: Avadharana (अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-अव्यय (emphatic particle)

• रिपवः: enemies
• रिपवः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रिपु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• पुरा: formerly
• पुरा: Kala (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time: formerly)

Context

'Earlier you have killed enemies in combats and made them lie down where now you lie.

Characters & Entities

• Vāli
• Enemies (Ripavaḥ)
• Battlefield (Yuddha)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

It teaches the impermanence of power: even the mighty fall, urging restraint, humility, and adherence to dharma rather than reliance on sheer strength.

What is the narrative situation?

Tārā contrasts Vāli’s former victories with his present defeat, deepening the tragedy of the scene.

Which character virtue is emphasized?

Vāli’s martial prowess is acknowledged, while the verse simultaneously stresses the fragility of worldly glory.