Shloka 82

दुन्दुभिवधप्रसङ्गः

The Dundubhi Episode and the Proof of Rama’s Prowess

Devanagari script

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सुग्रीवस्य महात्मनः।स्मितपूर्वमथो रामः प्रत्युवाच हरिं प्रभुः4.11.82।।

Transliteration

tasya tad-vacanaṃ śrutvā sugrīvasya mahātmanaḥ |

smita-pūrvam atho rāmaḥ pratyuvāca hariṃ prabhuḥ || 4.11.82 ||

Translation

મહાત્મા સુગ્રીવના તે વચનો સાંભળી, પ્રભુ શ્રીરામે સ્મિતપૂર્વક વાનરને પ્રત્યుత્તર આપ્યો.

Word by Word

• tasya: of him (Sugriva)
• tasya: Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचनम्

• tad: that
• tad: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचनम्; विशेषणम् वचनम्-शब्दस्य

• vacanam: speech/words
• vacanam: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: vacana (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचनम्

• śrutvā: having heard
• śrutvā: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: śru (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive), अव्ययभावः; ‘having heard’

• sugrīvasya: of Sugriva
• sugrīvasya: Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: sugrīva (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचनम्

• mahātmanaḥ: of the great-souled
• mahātmanaḥ: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: mahātman (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचनम्; कर्मधारयः (mahān ātmā yasya)

• smitapūrvam: smilingly
• smitapūrvam: Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: smita + pūrva (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समासः; क्रियाविशेषणम् (adverb) ‘with a smile first’

• atha: then
• atha: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: atha (अव्यय)
• Form: अनन्तरार्थक-अव्ययम् (then)

• rāmaḥ: Rama
• rāmaḥ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: rāma (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचनम्

• pratyuvāca: replied
• pratyuvāca: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: prati + vac (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• harim: to the monkey (Sugriva)
• harim: Sampradāna (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: hari (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचनम्; अत्र ‘वानर’ अर्थे

• prabhuḥ: the lord
• prabhuḥ: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Noun
• Root: prabhu (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचनम्; रामस्य विशेषणम्

Context

Having heard the great Sugriva, Rama replied with a gentle smile:

Characters & Entities

• Rama
• Sugriva

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharmic leadership responds to fear with reassurance, not ridicule; Rama’s calm smile signals compassion and confidence.

What is the narrative situation?

After Sugriva’s doubts and explanations, the narration shifts to Rama’s response.

Which character virtue is emphasized?

Rama’s gentleness and composure in counsel.