Next Verse

Shloka 1

Glorification of the Yamunā (Yamuna Mahatmya) and Prayāga’s Step-by-Step Aśvamedha Merit

युधिष्ठिर उवाच । एतच्छ्रुत्वा प्रयागस्य यत्त्वया कीर्तनं कृतम् । विशुद्धमेतद्धृदयं प्रयागस्य च कीर्तनात् । अनाशकफलं ब्रूहि भगवंस्तत्र कीदृशम्

yudhiṣṭhira uvāca | etacchrutvā prayāgasya yattvayā kīrtanaṃ kṛtam | viśuddhametaddhṛdayaṃ prayāgasya ca kīrtanāt | anāśakaphalaṃ brūhi bhagavaṃstatra kīdṛśam

યુધિષ્ઠિર બોલ્યા—આપે કરેલું પ્રયાગનું કીર્તન સાંભળીને, પ્રયાગ-કીર્તનથી જ મારું હૃદય વિશુદ્ધ થયું છે. હે ભગવન્, કહો—ત્યાં કયું અવિનાશી ફળ પ્રાપ્ત થાય છે?

युधिष्ठिरःYudhiṣṭhira
युधिष्ठिरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयुधिष्ठिर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
एतत्this
एतत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मपदम्
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Root√श्रु (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund)
प्रयागस्यof Prayāga
प्रयागस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootप्रयाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
यत्which
यत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धक-सर्वनाम (relative)
त्वयाby you
त्वया:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/स्त्रीलिङ्ग (सर्वनाम), तृतीया-विभक्ति, एकवचन
कीर्तनम्praise/recitation
कीर्तनम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकीर्तन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अत्र कर्मरूपेण (object of 'kṛtam')
कृतम्done / made
कृतम्:
Kriya (Result state/क्रिया-फल)
TypeVerb
Root√कृ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; 'कीर्तनम्' इति कर्मणः विशेषणम्
विशुद्धम्purified
विशुद्धम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootविशुद्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्
एतत्this
एतत्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; 'हृदयम्' इति विशेष्यस्य विशेषणम्
हृदयम्heart
हृदयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootहृदय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
प्रयागस्यof Prayāga
प्रयागस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootप्रयाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
कीर्तनात्from/because of the recitation
कीर्तनात्:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootकीर्तन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन (ablative: 'from/because of')
अनाशकफलम्the fruit/result of fasting (anāśaka)
अनाशकफलम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअनाशक (प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (अनाशकस्य फलम्)
ब्रूहिtell (me)
ब्रूहि:
Kriya (Command/आज्ञा)
TypeVerb
Root√ब्रू (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
भगवन्O venerable one
भगवन्:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootभगवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb of place)
कीदृशम्of what kind?
कीदृशम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकीदृश (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नवाचक-विशेषणम् (interrogative)

Yudhiṣṭhira

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Type: tirtha

Sandhi Resolution Notes: एतत् + श्रुत्वा → एतच्छ्रुत्वा (त् + श् → च्छ्); यत् + त्वया → यत्त्वया (त् + त् → त्त); विशुद्धम् + एतत् → विशुद्धमेतत् (म् + ए → मे); एतत् + हृदयम् → एतद्धृदयम् (त् + ह् → द्ध); भगवन् + तत्र → भगवंस्तत्र (न् + त् → ंस् + त्, अनुस्वार/सकारादेशः)

Y
Yudhiṣṭhira
P
Prayāga

FAQs

It states that merely hearing the glorification of Prayāga can purify the listener’s heart, highlighting śravaṇa (hearing) and kīrtana (praise) as spiritually transformative acts.

Anāśaka-phala means an imperishable or undiminishing spiritual result—merit that is not exhausted like ordinary worldly rewards.

He models humility and sincere inquiry: after being inwardly purified, he seeks clear understanding of the spiritual outcome rather than material benefit.