Adhyaya 38

Verse 1

नारद उवाच । वाराणस्याश्च माहात्म्यं तस्यां तीर्थानि च प्रभो । कथितानि समासेन तीर्थान्यन्यानि संशृणु

નારદ બોલ્યા—હે પ્રભુ! વારાણસીનું માહાત્મ્ય અને ત્યાંનાં તીર્થો સંક્ષેપમાં કહ્યાં; હવે અન્ય પવિત્ર તીર્થો પણ સાંભળો।

Verse 2

ततो गयां समासाद्य ब्रह्मचारी समाहितः । अश्वमेधमवाप्नोति गमनादेव भारत

પછી ગયામાં પહોંચીને, સંયમી બ્રહ્મચારી મનને એકાગ્ર રાખી—હે ભારત! માત્ર ત્યાં જવાથી જ અશ્વમેધ યજ્ઞનું ફળ મેળવે છે।

Verse 3

यत्राक्षय्यवटो नाम त्रिषु लोकेषु विश्रुतः । पितॄणां तत्र वै दत्तमक्षयं भवति प्रभो

જ્યાં ‘અક્ષયવટ’ નામનો વડવૃક્ષ ત્રિલોકમાં પ્રસિદ્ધ છે—હે પ્રભુ! ત્યાં પિતૃઓ માટે આપેલું દાન નિશ્ચયે અક્ષય બને છે।

Verse 4

महानद्यामुपस्पृश्य तर्पयेत्पितृदेवताः । अक्षयान्प्राप्नुयाल्लोकान्कुलं चैव समुद्धरेत्

મહાનદીમાં સ્નાન કરીને પિતૃદેવતાઓને તર્પણ કરવું જોઈએ; તેથી અક્ષય લોક પ્રાપ્ત થાય છે અને કુળનો પણ ઉદ્ધાર થાય છે।

Verse 5

ततो ब्रह्मसरो गच्छेद्ब्रह्मारण्योपसेवितम् । पुंडरीकमवाप्नोति प्रभातमिव शर्वरी

પછી બ્રહ્મારણ્યથી સેવિત બ્રહ્મસરોવર પાસે જવું જોઈએ; ત્યાં ‘પુંડરીક’ નામનું પુણ્યફળ મળે છે—જેમ રાત્રિ પછી પ્રભાત આવે છે।

Verse 6

सरसि ब्रह्मणा तत्र यूपश्रेष्ठः समुच्छ्रितः । यूपं प्रदक्षिणं कृत्वा वाजपेयफलं लभेत्

તે સરોવરમાં બ્રહ્માએ ત્યાં શ્રેષ્ઠ યૂપ (યજ્ઞસ્તંભ) ઊંચો ઊભો કર્યો. તે યૂપની ભક્તિપૂર્વક પ્રદક્ષિણા કરવાથી વાજપેય યજ્ઞનું ફળ પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 7

ततो गच्छेत राजेंद्र धेनुकं लोकविश्रुतम् । एकारात्रोषितो राजन्प्रयच्छेत्तिलधेनुकाम्

પછી, હે રાજેન્દ્ર, લોકવિખ્યાત ધેનુક તીર્થમાં જવું જોઈએ. હે રાજન, ત્યાં એક રાત નિવાસ કરીને તિલધેનુ (તલથી બનેલું ગૌદાન) અર્પણ કરવું જોઈએ.

Verse 8

सर्वपापविशुद्धात्मा सोमलोकं व्रजेद्ध्रुवम् । तत्र चिह्नं महाराज अद्यापि हि न संशयः

જેનું અંતઃકરણ સર્વ પાપોથી શુદ્ધ થયું છે તે નિશ્ચયે સોમલોકને જાય છે. હે મહારાજ, ત્યાં તેનું ચિહ્ન આજેય છે—એમાં શંકા નથી.

Verse 9

कपिला सहवत्सा वै पर्वते विचरत्युतः । सवत्सायाः पदान्यस्या दृश्यंतेऽद्यापि भारत

હે ભારત, કપિલા ગાય તેના વાછરડાં સાથે ખરેખર તે પર્વત પર વિચરે છે; અને વાછરડાંসহ તે ગાયના ખુરાના નિશાન આજે પણ ત્યાં દેખાય છે.

Verse 10

तेषूपस्पृश्य राजेंद्र पदेषु नृपसत्तम । यत्किंचिदशुभं पापं तत्प्रणश्यति भारत

હે રાજેન્દ્ર, હે નૃપસત્તમ, તે પદચિહ્નોને સ્પર્શ કરવાથી જે કંઈ અશુભ પાપ હોય તે નાશ પામે છે, હે ભારત.

Verse 11

ततो गृध्रवटं गच्छेत्स्थानं देवस्य शूलिनः । स्नायात्तु भस्मना तत्र संगम्य वृषभध्वजम्

ત્યાર પછી ત્રિશૂલધારી શૂલિન (શિવ)ના પવિત્ર સ્થાન ગૃધ્રવટે જવું. ત્યાં વૃષભધ્વજ મહેશ્વરને મળીને ભસ્મ લગાવી સ્નાન કરવું.

Verse 12

ब्राह्मणेन भवेच्चीर्णं व्रतं द्वादशवार्षिकम् । इतरेषां तु वर्णानां सर्वपापं प्रणश्यति

બ્રાહ્મણે આ વ્રત બાર વર્ષ સુધી વિધિપૂર્વક કરવું જોઈએ; પરંતુ અન્ય વર્ણો માટે તેના દ્વારા સર્વ પાપો નાશ પામે છે.

Verse 13

गच्छेत तत उद्यंतं पर्वतं गीतनादितम् । सावित्रं तु पदं तत्र दृश्यते भरतर्षभ

પછી ગીતનાદથી ગુંજતા ઉદયપર્વત તરફ જવું. ત્યાં, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, સાવિત્રીનું પવિત્ર પદસ્થાન દેખાય છે.

Verse 14

तत्र संध्यामुपासीत ब्राह्मणः संशितव्रतः । उपास्ताहि भवेत्संध्या तेन द्वादशवार्षिकी

ત્યાં દૃઢવ્રતી બ્રાહ્મણે સંધ્યા-ઉપાસના કરવી; કારણ કે વિધિપૂર્વક કરેલી સંધ્યા-ઉપાસના દ્વારા બાર વર્ષના વ્રત સમાન ફળ મળે છે.

Verse 15

योनिद्वारं च तत्रैव विश्रुतं भरतर्षभ । तत्राभिगम्य मुच्येत पुरुषो योनिसंकटात्

અને ત્યાં જ, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, ‘યોનિદ્વાર’ નામે પ્રસિદ્ધ સ્થાન છે. ત્યાં જવાથી મનુષ્ય જન્મસંબંધિત યોનિસંકટમાંથી મુક્ત થાય છે.

Verse 16

शुक्लकृष्णावुभौ पक्षौ गयायां यो वसेन्नरः । पुनात्यासप्तमं राजन्कुलं नास्त्यत्र संशयः

હે રાજન, જે પુરુષ ગયામાં શુક્લ અને કૃષ્ણ—બન્ને પક્ષોમાં નિવાસ કરે છે, તે પોતાના કુળને સાતમી પેઢી સુધી પવિત્ર કરે છે; તેમાં શંકા નથી.

Verse 17

एष्टव्या बहवः पुत्रा यद्यप्येको गयां व्रजेत् । यजेत वाश्वमेधेन नीलं वा वृषमुत्सृजेत्

ઘણા પુત્રોની ઇચ્છા કરવી જોઈએ, ભલે તેમામાંથી એક જ ગયો જાય; અથવા અશ્વમેધ યજ્ઞ કરવો, કે નীলવર્ણ વृषભને મુક્ત કરવો.

Verse 18

ततः फल्गुं व्रजेद्राजंस्तीर्थसेवी नराधिप । अश्वमेधमवाप्नोति सिद्धिं च परमां व्रजेत्

પછી, હે રાજન—હે નરાધિપ—તીર્થસેવા કરનાર યાત્રિકે ફલ્ગુ પાસે જવું જોઈએ; તે અશ્વમેધનું ફળ પામે છે અને પરમ સિદ્ધિને પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 19

ततो गच्छेत राजेंद्र धर्मपृष्ठं समाहितः । यत्र धर्मो महाराज नित्यमास्ते युधिष्ठिर

પછી, હે રાજેન્દ્ર, એકાગ્ર મનથી ધર્મપૃષ્ઠ તરફ જવું જોઈએ; જ્યાં, હે મહારાજ યુધિષ્ઠિર, ધર્મ સદૈવ નિવાસ કરે છે.

Verse 20

धर्म्मं तत्राभिसंगम्य वाजिमेधफलं लभेत् । ततो गच्छेत राजेंद्र ब्रह्मणस्तीर्थमुत्तमम्

ત્યાં ધર્મના સાન્નિધ્યમાં જઈ અશ્વમેધ યજ્ઞનું ફળ પ્રાપ્ત થાય છે. પછી, હે રાજેન્દ્ર, બ્રહ્માના સર્વોત્તમ તીર્થ તરફ જવું જોઈએ.

Verse 21

तत्राभिगम्य ब्रह्माणमर्चयेन्नियतव्रतः । राजसूयाश्वमेधाभ्यां फलं प्राप्नोति भारत

ત્યાં જઈ નિયમવ્રતધારી પુરુષે બ્રહ્માજીની યથાવિધી પૂજા કરવી. હે ભારત, તે રાજસૂય અને અશ્વમેધ યજ્ઞોના સમાન ફળ પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 22

ततो राजगृहं गच्छेत्तीर्थसेवी नराधिप । उपस्पृश्य ततस्तत्र कक्षीवानिव मोदते

પછી, હે નરાધિપ, તીર્થસેવામાં રત યાત્રિકે રાજગૃહ જવું. ત્યાં પવિત્ર જળનો સ્પર્શ કરીને શુદ્ધિ પામી કક્ષીવાનની જેમ આનંદિત થાય છે.

Verse 23

यक्षिण्या नैत्यकं तत्र प्रागग्निपुरुषः शुचिः । यक्षिण्यास्तु प्रसादेन मुच्यते ब्रह्महत्यया

ત્યાં યક્ષિણી દ્વારા નૈત્યક (શ્રાદ્ધાદિ) કરવામાં આવ્યું અને પૂર્વે જ શુદ્ધ તેજસ્વી અગ્નિપુરુષ પ્રગટ થયો. યક્ષિણીના પ્રસાદથી તે બ્રહ્મહત્યાના પાપથી મુક્ત થાય છે.

Verse 24

मणिनागं ततो गच्छेद्गोसहस्रफलं लभेत् । नैत्यकं भुंजते यस्तु मणिनागस्य मानवः

પછી મણિનાગ તીર્થમાં જાય તો હજાર ગાયોના દાન જેટલું ફળ મળે છે. પરંતુ જે માણસ મણિનાગનું નૈત્યક (નિત્ય નૈવેદ્ય) ભોગવે છે, તેને તે ફળ મળતું નથી.

Verse 25

दष्टस्याशीविषेणास्य न विषं क्रमते नृप । तत्रोष्य रजनीमेकां सर्वपापैः प्रमुच्यते

હે નૃપ, ત્યાં વિષધર સાપે દંશ કરેલા માણસમાં પણ વિષ ફેલાતું નથી. ત્યાં એક રાત્રિ નિવાસ કરવાથી સર્વ પાપોથી મુક્તિ મળે છે.

Verse 26

ततो गच्छेत ब्रह्मर्षेर्गौतमस्य वनं नृप । अहल्याया ह्रदे स्नात्वा व्रजेत परमां गतिम्

ત્યારબાદ, હે નૃપ, બ્રહ્મર્ષિ ગૌતમના વનમાં જવું જોઈએ; અહલ્યા-હ્રદમાં સ્નાન કરીને પરમ ગતિ પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 27

अभिगम्य श्रियं राजन्विंदते श्रियमुत्तमाम् । तत्रोदपानो धर्म्मज्ञ त्रिषु लोकेषु विश्रुतः

હે રાજન, તે પવિત્ર શ્રીને સમીપ જઈને ઉત્તમ શ્રી-સમૃદ્ધિ પ્રાપ્ત થાય છે; ત્યાં, હે ધર્મજ્ઞ, ત્રિલોકમાં પ્રસિદ્ધ એક કૂવો છે.

Verse 28

तत्राभिषेकं कुर्वीत वाजिमेधमवाप्नुयात् । जनकस्य तु राजर्षेः कूपस्त्रिदशपूजितः

ત્યાં અભિષેક કરવો જોઈએ; તેથી અશ્વમેધ યજ્ઞનું ફળ પ્રાપ્ત થાય છે. રાજર્ષિ જનકનો તે કૂવો દેવતાઓ દ્વારા પણ પૂજિત છે.

Verse 29

तत्राभिषेकं कृत्वा च विष्णुलोकमवाप्नुयात् । ततोऽविनाशनं गच्छेत्सर्वपापप्रमोचनम्

ત્યાં અભિષેક કરીને વિષ્ણુલોક પ્રાપ્ત થાય છે; ત્યારબાદ સર્વપાપ-વિમોચક અવિનાશી ધામને પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 30

वाजिमेधमवाप्नोति सोमलोकं च गच्छति । गंडकीं च समासाद्य सर्वतीर्थजलोद्भवाम्

તે અશ્વમેધનું ફળ પ્રાપ્ત કરે છે અને સોમલોકમાં પણ જાય છે; તેમજ સર્વ તીર્થજળમાંથી ઉદ્ભવેલી કહેવાતી ગંડકીને પ્રાપ્ત કરીને મહાપુણ્ય મેળવે છે.

Verse 31

वाजपेयमवाप्नोति सूर्यलोकं च गच्छति । ततो ध्रुवस्य धर्मज्ञ समाविश्य तपोवनम्

તે વાજપેય યજ્ઞનું પુણ્ય ફળ પ્રાપ્ત કરે છે અને સૂર્યલોકમાં પણ જાય છે. પછી, હે ધર્મજ્ઞ, ધ્રુવના તપોવનમાં પ્રવેશ કરીને ત્યાં જ નિવાસ કરે છે.

Verse 32

गुह्यकेषु महाभाग मोदते नात्र संशयः । कर्मदां तु समासाद्य नदीं सिद्धनिषेविताम्

હે મહાભાગ, તે ગુહ્યકોમાં આનંદિત થાય છે—એમાં સંશય નથી. સિદ્ધો દ્વારા સેવિત કર્મદા નદી સુધી પહોંચી હર્ષ પામે છે.

Verse 33

पुंडरीकमवाप्नोति सोमलोकं च गच्छति । ततो विशालामासाद्य नदीं त्रैलोक्यविश्रुताम्

તે પુન્ડરીકનું ફળ પ્રાપ્ત કરે છે અને સોમલોકમાં પણ જાય છે. પછી ત્રિલોકમાં પ્રસિદ્ધ વિશાલા નદી સુધી પહોંચી આગળ વધે છે.

Verse 34

अग्निष्टोममवाप्नोति स्वर्गलोकं च गच्छति । अथ माहेश्वरीं धारां समासाद्य नराधिप

તે અગ્નિષ્ટોમ યજ્ઞનું પુણ્ય ફળ પ્રાપ્ત કરે છે અને સ્વર્ગલોકમાં જાય છે. પછી, હે નરાધિપ, માહેશ્વરી ધારાને પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 35

अश्वमेधमवाप्नोति कुलं चैव समुद्धरेत् । दिवौकसां पुष्करिणीं समासाद्य नरः शुचिः

શુદ્ધ પુરુષ દેવતાઓની પુષ્કરિણીને પ્રાપ્ત કરીને અશ્વમેધ યજ્ઞનું પુણ્ય મેળવે છે અને પોતાના કુળનો પણ ઉદ્ધાર કરે છે.

Verse 36

न दुर्गतिमवाप्नोति वाजपेयं च विंदति । अथ माहेशपदं गच्छेद्ब्रह्मचारी समाहितः

તે દુર્ગતિને પામતો નથી અને વાજપેય યજ્ઞનું પુણ્યફળ મેળવે છે. ત્યારબાદ સંયમી અને સમાહિત બ્રહ્મચારી મહેશ (શિવ)ના પરમ પદને પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 37

माहेश्वरपदे स्नात्वा वाजिमेधफलं लभेत् । तत्र कोटिस्तु तीर्थानां विश्रुता भरतर्षभ

હે ભરતશ્રેષ્ઠ! માહેશ્વર-પદે સ્નાન કરવાથી અશ્વમેધ યજ્ઞનું ફળ મળે છે; કારણ કે ત્યાં તીર્થોની ‘કોટિ’ (કરોડ) પ્રસિદ્ધ રીતે વિદ્યમાન છે.

Verse 38

कूर्मरूपेण राजेंद्र असुरेण दुरात्मना । ह्रियमाणा हृता राजन्विष्णुना प्रभविष्णुना

હે રાજેન્દ્ર! કૂર્મરૂપ ધારણ કરનાર દુષ્ટ અસુર તેણીને અપહરણ કરીને લઈ જઈ રહ્યો હતો; પરંતુ હે રાજન, સર્વશક્તિમાન વિષ્ણુએ તેણીને બચાવી લીધી.

Verse 39

तत्राभिषेकं कुर्वीत तीर्थकोट्यां नराधिप । पुंडरीकमवाप्नोति विष्णुलोकं च गच्छति

હે નરાધિપ! ત્યાં તીર્થકોટિમાં વિધિપૂર્વક અભિષેક-સ્નાન કરવું જોઈએ. તેનાથી ‘પુંડરીક’ નામનું પુણ્ય મળે છે અને વિષ્ણુલોકની પ્રાપ્તિ થાય છે.

Verse 40

ततो गच्छेन्नरश्रेष्ठ स्थानं नारायणस्य च । सदा सन्निहितो यत्र हरिर्वसति भारत

પછી, હે નરશ્રેષ્ઠ! નારાયણના ધામે જવું જોઈએ—જ્યાં, હે ભારત, હરિ સદા સન્નિહિત રહીને નિવાસ કરે છે.

Verse 41

यत्र ब्रह्मादयो देवा ऋषयश्च तपोधनाः । आदित्यावसवोरुद्रा जनार्दनमुपासते

જ્યાં બ્રહ્મા આદિ દેવો, તપોધન ઋષિઓ, તેમજ આદિત્યો, વસુઓ અને રુદ્રો—સર્વે જનાર્દન (વિષ્ણુ)ની ઉપાસના કરે છે।

Verse 42

शालग्राम इति ख्यातो विष्णोरद्भुतकर्मणः । अभिगम्य त्रिलोकेशं वरदं विष्णुमच्युतम्

વિષ્ણુના અદ્ભુત કર્મોના પ્રતીકરૂપે તે “શાલગ્રામ” નામે પ્રસિદ્ધ થયો; અને ત્રિલોકેશ, વરદાતા, અચ્યુત વિષ્ણુને સમીપ જઈ—

Verse 43

अश्वमेधमवाप्नोति विष्णुलोकं च गच्छति । तत्रोदपानो धर्मज्ञ सर्वपापप्रमोचनः

તે અશ્વમેધ યજ્ઞનું પુણ્ય પ્રાપ્ત કરે છે અને વિષ્ણુલોકમાં પણ જાય છે. ત્યાંનો તે કૂવો (ઉદપાન) ધર્મજ્ઞોને જાણીતો છે અને સર્વ પાપોનું નિવારણ કરનાર છે।

Verse 44

समुद्रास्तत्रचत्वारः कूपे सन्निहिताः सदा । तत्रोपस्पृश्य राजेंद्र न दुर्गतिमवाप्नुयात्

ત્યાં તે કૂવામાં ચારેય સમુદ્રો સદા સન્નિહિત છે. હે રાજેન્દ્ર, ત્યાં સ્નાન/આચમન કરવાથી કોઈ દુર્ગતિ પામતો નથી।

Verse 45

अभिगम्य महादेवं वरदं विष्णुमव्ययम् । विराजते यथा सोम ऋणैर्मुक्तो युधिष्ठिर

મહાદેવ—અવ્યય, વરદાતા વિષ્ણુ—ને સમીપ જઈ મનુષ્ય ઋણમુક્ત બને છે અને, હે યુધિષ્ઠિર, ચંદ્રની જેમ તેજસ્વી રીતે વિરાજે છે।

Verse 46

जातिस्मरं उपस्पृश्य शुचिः प्रयतमानसः । जातिस्मरत्वं प्राप्नोति स्नात्वा तत्र न संशयः

જાતિસ્મર તીર્થને સ્પર્શ કરીને, શુદ્ધ અને સંયમિત મનવાળો ભક્ત ત્યાં સ્નાન કરે તો પૂર્વજન્મ-સ્મરણની શક્તિ પ્રાપ્ત કરે છે—એમાં સંશય નથી.

Verse 47

वटेश्वरपुरं गत्वा अर्चयित्वा च केशवम् । ईप्सितांल्लभते लोकानुपवासान्न संशयः

વટેશ્વરપુર જઈને કેશવનું વિધિવત્ પૂજન કરવાથી, ઉપવાસ દ્વારા ઇચ્છિત લોકો નિશ્ચયે પ્રાપ્ત થાય છે—એમાં સંશય નથી.

Verse 48

ततस्तु वामनं गत्वा सर्वपापप्रणाशनम् । अभिवाद्य हरिं देवं न दुर्गतिमवाप्नुयात्

પછી સર્વપાપનાશક વામનસ્થાને જઈ, હરિ દેવને પ્રણામ કરનાર મનુષ્ય દુર્ગતિને પામતો નથી.

Verse 49

भरतस्याश्रमं गत्वा सर्वपापप्रमोचनम् । कौशिकीं तत्र सेवेत महापातकनाशिनीम्

સર્વપાપમોચક ભરતના આશ્રમે જઈ, ત્યાં મહાપાતકનાશિની કૌશિકી નદીની સેવા-પૂજા કરવી જોઈએ.

Verse 50

राजसूयस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोतिमानवः । ततो गच्छेत धर्मज्ञ चंपकारण्यमुत्तमम्

માનવ રાજસૂય યજ્ઞનું ફળ પ્રાપ્ત કરે છે. ત્યારબાદ, હે ધર્મજ્ઞ, ઉત્તમ ચંપકારણ્ય વનમાં જવું જોઈએ.

Verse 51

तत्रोष्य रजनीमेकां गोसहस्रफलं लभेत् । अथ गोविंदमासाद्य तीर्थं परमसम्मतम्

ત્યાં એક રાત્રિ નિવાસ કરવાથી સહસ્ર ગોદાન સમાન પુણ્યફળ મળે છે. ત્યારબાદ પરમસમ્મત એવા ગોવિંદ-તીર્થને પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 52

उपोष्य रजनीमेकामग्निष्टोमफलं लभेत् । तत्र विश्वेश्वरं दृष्ट्वा देव्या सह महाद्युतिम्

એક રાત્રિ ઉપવાસ કરવાથી અગ્નિષ્ટોમ યજ્ઞનું ફળ મળે છે. ત્યાં દેવીએ સહ મહાદ્યુતિમાન વિશ્વેશ્વરના દર્શનથી કૃપા પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 53

मित्रावरुणयोर्लोकान्प्राप्नुयाद्भरतर्षभ । त्रिरात्रोपोषितस्तत्र अग्निष्टोमफलं लभेत्

હે ભરતશ્રેષ્ઠ! તે મિત્ર અને વરુણના લોકોને પ્રાપ્ત કરે છે. ત્યાં ત્રણ રાત્રિ ઉપવાસ કરવાથી અગ્નિષ્ટોમ યજ્ઞફળ પણ મળે છે.

Verse 54

कन्यावसथमासाद्य नियतो नियताशनः । मनोः प्रजापतेर्लोकानाप्नोति भरतर्षभ

હે ભરતશ્રેષ્ઠ! કન્યાવસથને પહોંચી, સંયમી અને નિયત આહારવાળો રહી, તે પ્રજાપતિ મનુના લોકોને પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 55

कन्यायां ये प्रयच्छंति दानमण्वपि भारत । तदक्षयमिति प्राहुरृषयः संशितव्रताः

હે ભારત! કન્યાના નિમિત્તે જે કોઈ અણુમાત્ર પણ દાન આપે છે, તે દાન અક્ષય છે એમ સંશિતવ્રત ઋષિઓએ કહ્યું છે.

Verse 56

निष्ठावासं समासाद्य त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । अश्वमेधमवाप्नोति विष्णुलोकं च गच्छति

ત્રિલોકમાં પ્રસિદ્ધ નિષ્ઠાવાસને પ્રાપ્ત કરીને મનુષ્ય અશ્વમેધ યજ્ઞનું ફળ પામે છે અને વિષ્ણુલોકમાં પણ જાય છે।

Verse 57

ये तु दानं प्रयच्छंति निष्ठायाः संगमे नराः । ते यांति नरशार्दूल ब्रह्मलोकमनामयम्

પરંતુ જે પુરુષો નિષ્ઠાના સંગમસ્થાને દાન આપે છે, હે નરશાર્દૂલ, તેઓ નિરામય બ્રહ્મલોકને પામે છે।

Verse 58

तत्राश्रमो वसिष्ठस्य त्रिषु लोकेषु विश्रुतः । तत्राभिषेकं कुर्वाणो वाजपेयमवाप्नुयात्

ત્યાં ત્રિલોકમાં પ્રસિદ્ધ વસિષ્ઠનો આશ્રમ છે. ત્યાં અભિષેક કરનાર વાજપેય યજ્ઞનું ફળ પામે છે।

Verse 59

देवकूटं समासाद्य देवर्षिगणसेवितम् । अश्वमेधमवाप्नोति कुलं चैव समुद्धरेत्

દેવર્ષિગણોથી સેવિત દેવકૂટને પ્રાપ્ત કરીને મનુષ્ય અશ્વમેધ યજ્ઞનું ફળ પામે છે અને પોતાના કુલનો પણ ઉદ્ધાર કરે છે।

Verse 60

ततो गच्छेत राजेंद्र कौशिकस्य मुनेर्ह्रदम् । तत्र सिद्धिं परां प्राप विश्वामित्रोऽथ कौशिकः

પછી, હે રાજેન્દ્ર, કૌશિક મુનિના હ્રદ (સર) પાસે જવું જોઈએ. ત્યાં જ કૌશિક—વિશ્વામિત્ર—એ પરમ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી હતી।

Verse 61

यत्र मासं वसेद्धीरः कौशिक्यां भरतर्षभ । अश्वमेधस्य यत्पुण्यं तन्मासेनाधिगच्छति

હે ભરતશ્રેષ્ઠ! જે ધીર પુરુષ કૌશિકી નદીના તટે એક માસ નિવાસ કરે, તે એ જ માસમાં અશ્વમેધ યજ્ઞ જેટલું પુણ્ય પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 62

सर्वतीर्थवरं चैव यो वसेत महाह्रदम् । न दुर्गतिमवाप्नोति विंद्याद्बहुसुवर्णकम्

જે સર્વ તીર્થોમાં શ્રેષ્ઠ એવા મહાહ્રદમાં વસે છે, તે દુર્ગતિ પામતો નથી અને બહુ સુવર્ણ (સમૃદ્ધિ) પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 63

कुमारमभिगम्याथ वीराश्रमनिवासिनम् । अश्वमेधमवाप्नोति शक्रलोकं स गच्छति

પછી વીરાશ્રમમાં નિવાસ કરનાર કુમારને મળીને મનુષ્ય અશ્વમેધનું પુણ્ય પામે છે અને શક્રલોક (ઇન્દ્રલોક) જાય છે।

Verse 64

नंदिन्यां च समासाद्य कूपं त्रिदशसेवितम् । नरमेधस्य यत्पुण्यं तत्प्राप्नोति कुरूद्वह

હે કુરુશ્રેષ્ઠ! નંદિની નદી પર દેવતાઓ દ્વારા સેવિત તે કૂવામાં પહોંચીને મનુષ્ય નરમેધ યજ્ઞ જેટલું પુણ્ય પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 65

कालिकासंगमे स्नात्वा कौशिक्यारुणयोर्यतः । त्रिरात्रोपोषितो विद्वान्सर्वपापैः प्रमुच्यते

કાલિકા સંગમે સ્નાન કરીને, અને કૌશિકી–અરુણા સંગમસ્થાને સંયમપૂર્વક ત્રણ રાત્રિ ઉપવાસ કરનાર વિદ્વાન સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે।

Verse 66

उर्वशीतीर्थमासाद्य तथा सोमाश्रमं बुधः । कुंभकर्णाश्रमे स्नात्वा पूज्यते भुवि मानवः

ઉર્વશી-તીર્થ તથા સોમ-આશ્રમને પ્રાપ્ત કરીને, કુંભકર્ણ-આશ્રમમાં સ્નાન કરનાર બુદ્ધિમાન મનુષ્ય પૃથ્વી પર લોકોમાં પૂજિત થાય છે।

Verse 67

तथा कोकामुखे स्नात्वा ब्रह्मचारी समाहितः । जातिस्मरत्वं प्राप्नोति दृष्टमेतत्पुरातनैः

એ જ રીતે, સંયમી બ્રહ્મચારી એકાગ્ર મનથી કોકામુખે સ્નાન કરે તો તે જાતિસ્મરત્વ—પૂર્વજન્મસ્મરણની શક્તિ—પ્રાપ્ત કરે છે; આ વાત પ્રાચીનોએ જોઈ છે।

Verse 68

सकृन्नदीं समासाद्य कृतार्थो भवति द्विजः । सर्वपापविशुद्धात्मा स्वर्गलोकं च गच्छति

એકવાર પણ તે નદી સુધી પહોંચવાથી દ્વિજ કૃતાર્થ બને છે; સર્વ પાપોથી શુદ્ધ થઈ તે સ્વર્ગલોકને પણ જાય છે।

Verse 69

ऋषभद्वीपमासाद्य सेव्य क्रौंचनिषूदनम् । सरस्वत्यामुपस्पृश्य विमानस्थो विराजते

ઋષભદ્વીપને પ્રાપ્ત કરીને ક્રૌંચનિષૂદનનું સેવન-પૂજન કરે અને સરસ્વતીમાં ઉપસ્પર્શન (પવિત્ર સ્નાન) કરે; ત્યારે તે દિવ્ય વિમાને સ્થિત થઈ તેજસ્વી રીતે વિરાજે છે।

Verse 70

औद्यानकं महाराज तीर्थं मुनिनिषेवितम् । तत्राभिषेकं कुर्वीत सर्वपापैः प्रमुच्यते

હે મહારાજ, ઔદ્યાનક મુનિઓ દ્વારા નિષેવિત તીર્થ છે. જે ત્યાં અભિષેક (પવિત્ર સ્નાન) કરે છે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે।

Verse 71

ब्रह्मतीर्थं समासाद्य पुण्यं ब्रह्मर्षिसेवितम् । वाजपेयमवाप्नोति नरो नास्त्यत्र संशयः

બ્રહ્મર્ષિઓએ સેવિત એવા પરમ પુણ્ય બ્રહ્મતીર્થને પ્રાપ્ત કરીને મનુષ્ય વાજપેય યજ્ઞનું ફળ પામે છે—એમાં શંકા નથી.

Verse 72

ततश्चंपां समासाद्य भागीरथ्यां कृतोदकः । दंडार्पणं समासाद्य गोसहस्रफलं लभेत्

પછી ચંપા પહોંચીને ભાગીરથી (ગંગા)માં જલકર્મ કરીને દંડાર્પણ તીર્થને પ્રાપ્ત કરનારને હજાર ગાયોના દાન જેટલું પુણ્ય મળે છે.

Verse 73

लाविढिकां ततो गच्छेत्पुण्यां पुण्यनिषेविताम् । वाजपेयमवाप्नोति विमानस्थश्च पूज्यते

પછી પુણ્યજનોએ સેવિત એવી પવિત્ર લાવિઢિકામાં જવું જોઈએ. ત્યાં વાજપેય યજ્ઞનું ફળ મળે છે અને સ્વર્ગમાં વિમાનસ્થ થઈ પૂજિત થાય છે.