Shloka 30

Glorification of Vārāṇasī: Kapardīśvara Liṅga and the Piśācamocana Tīrtha

Devanagari script

तदावगाढो मुनिसन्निधाने ममार दिव्याभरणोपपन्नः । अदृश्यतार्कप्रतिमो विमाने शशांकचिह्नीकृतचारुमौलि

Transliteration

tadāvagāḍho munisannidhāne mamāra divyābharaṇopapannaḥ | adṛśyatārkapratimo vimāne śaśāṃkacihnīkṛtacārumauli

Translation

ત્યારે મુનિઓના સાન્નિધ્યમાં તીર્થજળમાં અવગાહન કરીને તે દિવ્ય આભૂષણોથી વિભૂષિત થઈ દેહત્યાગી થયો. ત્યારબાદ તે વિમાનમાં દેખાયો—સૂર્ય સમ તેજસ્વી, અને તેના સુંદર મસ્તક પર ચંદ્રચિહ્ન અંકિત હતું।

Word by Word

• तदा: then
• तदा: Kālādvaya (कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb) कालवाचक

• अवगाढः: having immersed
• अवगाढः: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: अव+गाह् (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त/PPP), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘having plunged/immersed’

• मुनि-सन्निधाने: in the presence of the sage
• मुनि-सन्निधाने: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक) + सन्निधान (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी: ‘of the sage’), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• ममार: he died
• ममार: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मृ (धातु)
• Form: लिट् (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• दिव्य-आभरण-उपपन्नः: endowed with divine ornaments
• दिव्य-आभरण-उपपन्नः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: दिव्य (प्रातिपदिक) + आभरण (प्रातिपदिक) + उपपन्न (प्रातिपदिक/कृदन्त)
• Form: बहुपद-तत्पुरुष (‘with divine ornaments’), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण

• अदृश्यत: appeared/was seen
• अदृश्यत: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लङ् (imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद/कर्मणि-प्रयोगार्थ ‘was seen/appeared’

• अर्क-प्रतिमः: sun-like
• अर्क-प्रतिमः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अर्क (प्रातिपदिक) + प्रतिम (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (‘like the sun’), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण

• विमाने: in an aerial car
• विमाने: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: विमान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• शशाङ्क-चिह्नी-कृत-चारु-मौलिः: having a beautiful crest marked with the moon
• शशाङ्क-चिह्नी-कृत-चारु-मौलिः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: शशाङ्क (प्रातिपदिक) + चिह्न (प्रातिपदिक) + कृत (कृ-धातु क्त) + चारु (प्रातिपदिक) + मौलि (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समास (possessive: ‘whose beautiful crest is made/marked with the moon’), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण

Speaker

Unspecified narrator (contextual narration within the Adhyaya)

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Geographic Context

Type: tirtha

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: तदावगाढः = तदा + अवगाढः; मुनिसन्निधाने = मुनि + सन्निधाने; दिव्याभरणोपपन्नः = दिव्य + आभरण + उपपन्नः; अर्कप्रतिमः = अर्क + प्रतिमः; शशांकचिह्नीकृतचारुमौलिः = शशाङ्क + चिह्नी(चिह्नि) + कृत + चारु + मौलिः

Characters & Entities

• muni (sages)
• vimāna (celestial chariot)

FAQs

What is the main event described in this verse?

It narrates a person bathing in a sacred setting before sages, dying thereafter, and then being seen ascending in a celestial vimāna with divine signs—indicating a meritorious afterlife result.

Why is the presence of sages (munisannidhāna) emphasized?

In Purāṇic framing, the presence of realized sages sanctifies the act, functioning as a witness and amplifying the spiritual efficacy of rites like tīrtha-snānā.

What does the imagery of 'radiant like the sun' and 'moon-emblem' suggest?

It signals transfiguration and divine status—radiance (arka-pratimā) as celestial glory, and the moon-mark as an auspicious emblem indicating elevation beyond ordinary human condition.