Adhyaya 34

Verse 1

नारद उवाच । तत्रेदं विमलं लिगमोंकारंनाम शोभनम् । यस्य स्मरणमात्रेण मुच्यते सर्वपातकैः

નારદે કહ્યું—અહીં ‘ઓંકાર’ નામે પ્રસિદ્ધ એક નિર્મળ અને શોભન લિંગ છે; જેના માત્ર સ્મરણથી સર્વ પાપોથી મુક્તિ મળે છે।

Verse 2

एतत्परतरं ज्ञानं पंचायतनमुत्तमम् । सेवितं मुनिर्भिर्नित्यं वाराणस्यां विमोक्षणम्

આ સર્વોત્તમ પરતર જ્ઞાન છે—ઉત્તમ પંચાયતન; વારાણસીમાં મુનિઓ તેને નિત્ય સેવે છે, અને એ જ વિમોચનનું પવિત્ર આશ્રય છે।

Verse 3

तत्र साक्षान्महादेवः पंचायतनविग्रहः । रमते भगवान्रुद्रो जंतूनामपवर्गदः

ત્યાં સాక్షાત્ મહાદેવ પંચાયતન-વિગ્રહરૂપે વિરાજે છે; ભગવાન રુદ્ર આનંદથી નિવાસ કરે છે અને જીવોને અપવર્ગ (મોક્ષ) આપે છે।

Verse 4

एतत्पाशुपतं ज्ञानं पंचायतनमुच्यते । तदेतद्विमलं लिगमोंकारं समुपस्थितम्

આ પાશુપત જ્ઞાનને ‘પંચાયતન’ કહેવામાં આવે છે; અને આ જ નિર્મળ લિંગ—ઓંકાર-સ્વરૂપ—અહીં પ્રત્યક્ષ રીતે ઉપસ્થિત છે।

Verse 5

शांत्यतीता तथा शांतिर्विद्या चैवापरा वरा । प्रतिष्ठा च निवृत्तिश्च पंचात्मं लिंगमैश्वरम्

શાંતિથી પરની અવસ્થા અને શાંતિ પોતે, પરા તથા શ્રેષ્ઠ વિદ્યા, પ્રતિષ્ઠા અને નિવૃત્તિ—આ પાંચ જ ઈશ્વર-લિંગની પંચાત્મા (પાંચ-સ્વરૂપ) તત્ત્વો છે।

Verse 6

पंचानामपि लिंगानां ब्रह्मादीनां समाश्रयम् । ओंकारबोधकं लिंगं पंचायतनमुच्यते

બ્રહ્મા આદિ દેવતાઓ સાથે સંબંધિત પાંચેય લિંગોનું જે સમાન આશ્રય છે અને જે ઓંકારનું બોધ કરાવે છે, તે લિંગ ‘પંચાયતન’ કહેવાય છે.

Verse 7

संस्मरेदीश्वरं लिंगं पंचायतनमव्ययम् । देहांते परमं ज्योतिरानंदं विशते बुधः

બુદ્ધિમાન પુરુષે અવ્યય, પંચાયતન-સ્વરૂપ ઈશ્વરલિંગનું સ્મરણ કરવું જોઈએ; દેહાંત સમયે તે પરમ જ્યોતિ—આનંદમાં—પ્રવેશ કરે છે.

Verse 8

तत्र देवर्षयः पूर्वं सिद्धाब्रह्मर्षयस्तथा । उपास्य देवमीशानमापुरंतः परं पदम्

ત્યાં પ્રાચીનકાળે દેવર્ષિ, સિદ્ધ તથા બ્રહ્મર્ષિઓએ ઈશાન દેવની ઉપાસના કરી; અને તે ભક્તિથી તેમણે પરમ પદ પ્રાપ્ત કર્યું.

Verse 9

मत्स्योदर्यास्तटे पुण्ये स्थानं गुह्यतमं शुभम् । गोचर्ममात्रं राजेंद्र ओंकारेश्वरमुत्तमम्

મત્સ્યોદરીના પવિત્ર કાંઠે એક અતિ ગુહ્ય અને શુભ તીર્થસ્થાન છે. હે રાજેન્દ્ર, તે ગોચર્મમાત્ર જેટલું જ વિસ્તૃત છે; એ જ ઉત્તમ ઓંકારેશ્વર છે.

Verse 10

कृत्तिवासेश्वरं लिंगं मध्यमेश्वरमुत्तमम् । विश्वेश्वरं तथोंकारंकंदर्पेश्वरमेव च

કૃત્તિવાસેશ્વર લિંગ, ઉત્તમ મધ્યમેશ્વર, વિશ્વેશ્વર, તેમજ ઓંકાર અને કંદર્પેશ્વર—એ બધાનું (દર્શન/પૂજન) કરવું જોઈએ.

Verse 11

एतानि गुह्यलिंगानि वाराणस्यां युधिष्ठिर । न कश्चिदिह जानाति विना शंभोरनुग्रहात्

હે યુધિષ્ઠિર, વારાણસીમાં આ ગુહ્ય લિંગો અહીં કોઈને જાણીતા નથી; માત્ર શંભુના અનુગ્રહથી જ તેમનું જ્ઞાન થાય છે.

Verse 12

कृत्तिवासेश्वरस्यैव माहात्म्यं शृणु पार्थिव । तस्मिन्स्थाने पुरा दैत्यो हस्ती भूत्वा शिवांतिकम्

હે રાજન, કૃત્તિવાસેશ્વરના માહાત્મ્યને સાંભળો. પ્રાચીન કાળે એ જ સ્થાને એક દૈત્ય હાથીનું રૂપ ધારણ કરીને શિવના સન્નિધિમાં આવ્યો હતો.

Verse 13

ब्राह्मणान्हंतुमायातो यत्र नित्यमुपासते । तेषां लिंगान्महादेवः प्रादुरासीत्त्रिलोचनः

જ્યાં બ્રાહ્મણો નિત્ય ઉપાસના કરતા, ત્યાં તેમને મારવા તે આવ્યો; ત્યારે તેમના લિંગમાંથી ત્રિનેત્ર મહાદેવ પ્રગટ થયા.

Verse 14

रक्षणार्थं महादेवो भक्तानां भक्तवत्सलः । हत्वा गजाकृतिं दैत्यं शूलेनावज्ञया हरः

ભક્તોની રક્ષા માટે ભક્તવત્સલ મહાદેવ—અવજ્ઞા ન સહન કરનાર હર—ત્રિશૂલથી ગજરূপ દૈત્યનો વધ કર્યો.

Verse 15

वासस्तस्याकरोत्कृत्तिं कृत्तिवासेश्वरस्ततः । तत्र सिद्धिं परां प्राप्ता मुनयो हि युधिष्ठिर

પછી કૃત્તિવાસેશ્વરે તેની ચામડીમાંથી વસ્ત્ર બનાવ્યું. ત્યાં જ, હે યુધિષ્ઠિર, મુનિઓએ પરમ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી.

Verse 16

तेनैव च शरीरेण प्राप्तास्तत्परमं पदम् । विद्याविद्येश्वरा रुद्राः शिवा ये च प्रकीर्त्तिताः

એ જ શરીર સાથે તેમણે પરમ પદ પ્રાપ્ત કર્યું—વિદ્યા અને અવિદ્યાના અધિપતિ તરીકે પ્રકીર્તિત તે રુદ્રો અને શિવો હતા.

Verse 17

कृत्तिवासेश्वरं लिंगं नित्यमाश्रित्य संस्थिताः । ज्ञात्वा कलियुगं घोरमधर्मबहुलं जनाः

કૃત્તિવાસેશ્વરના લિંગનો નિત્ય આશ્રય લઈને લોકો સ્થિત રહે છે; કારણ કે કલિયુગને ઘોર અને અધર્મથી ભરપૂર જાણીને તેઓ એ જ શરણ શોધે છે.

Verse 18

कृत्तिवासं न मुंचंति कृतार्थास्ते न संशयः । जन्मांतरसहस्रेण मोक्षो यत्राप्यते न वा

કૃતાર્થ પુરુષો કૃત્તિવાસને છોડતા નથી—એમાં સંશય નથી. ત્યાં મોક્ષ પ્રાપ્ત થાય છે—હજાર જન્મે થાય કે ન પણ થાય.

Verse 19

एकेन जन्मना मोक्षः कृत्तिवासेऽत्र लभ्यते । आलयं सर्वसिद्धानामेतत्स्थानं वदंति हि

અહીં કૃત્તિવાસમાં એક જ જન્મે મોક્ષ પ્રાપ્ત થાય છે. ખરેખર, આ સ્થાન સર્વ સિદ્ધોનું આલય છે એમ કહે છે.

Verse 20

गोपितं देवदेवेन महादेवेन शंभुना । युगेयुगे ह्यत्र दांता ब्राह्मणा वेदपारगाः

આ દેવોના દેવ મહાદેવ શંભુએ ગુપ્ત રાખ્યું છે. યુગે યુગે અહીં દાંત, વેદપારંગત બ્રાહ્મણો રહે છે.

Verse 21

उपासंते महात्मानं जपंति शतरुद्रियम् । स्तुवंति सततं देवं त्र्यंबकं कृत्तिवाससम् । ध्यायंति हृदये देवं स्थाणुं सर्वांतरं शिवम्

તેઓ મહાત્મા પ્રભુની ઉપાસના કરે છે, શતરુદ્રીયનો જપ કરે છે. તેઓ સતત દેવ ત્ર્યંબક—કૃત્તિવાસ—ની સ્તુતિ કરે છે. હૃદયમાં તેઓ સ્થાણુ, સર્વાંતર્યામી શિવનું ધ્યાન કરે છે.

Verse 22

गायंति सिद्धाः किल गीतकानि वाराणसीं ये निवसंति विप्राः । तेषामथैकेन भवेद्विमुक्तिर्ये कृत्तिवासं शरणं प्रपन्नाः

સિદ્ધો ખરેખર વારાણસીમાં વસતા વિપ્રો વિષે પવિત્ર ગીતો ગાય છે. અને તેમામાં પણ જે કૃત્તિવાસનું શરણ ગ્રહણ કરે છે, તેમામાં એક જ હોય તો પણ તે મુક્તિ પામે છે.

Verse 23

संप्राप्य लोके जगतामभीष्टं सुदुर्लभं विप्रकुलेषु जन्म । ध्याने समाधाय जपंति रुद्रं ध्यायंति चित्ते यतयो महेशम्

આ લોકમાં જગતનું અભીષ્ટ—અત્યંત દુર્લભ બ્રાહ્મણકુળમાં જન્મ—પ્રાપ્ત કરીને, યતિઓ ધ્યાનમાં સ્થિર થઈ રુદ્રનો જપ કરે છે અને ચિત્તમાં મહેશનું ધ્યાન કરે છે.

Verse 24

आराधयंति प्रभुमीशितारं वाराणसीमध्यगता मुनींद्राः । यजंति यज्ञैरभिसंधिहीनाः स्तुवंति रुद्रं प्रणमंति शंभुम्

વારાણસીના મધ્યમાં નિવાસ કરતા મુનીન્દ્રો પ્રભુ—પરમ ઈશ્વર—ની આરાધના કરે છે. તેઓ નિષ્કામ ભાવથી યજ્ઞ કરે છે, રુદ્રની સ્તુતિ કરે છે અને શંભુને પ્રણામ કરે છે.

Verse 25

नमो भवायामलयोगधाम्ने स्थाणुं प्रपद्ये गिरिशं पुराणम् । स्मरामि रुद्रं हृदये निविष्टं जाने महादेवमनेकरूपम्

અમલ યોગધામ ભવને નમસ્કાર. હું પ્રાચીન સ્થાણુ, ગિરિશનું શરણ ગ્રહણ કરું છું. હૃદયમાં નિવાસ કરનાર રુદ્રનું સ્મરણ કરું છું; અનેકરૂપ મહાદેવને હું ઓળખું છું.

Verse 34

इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे चतुस्त्रिंशोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીપદ્મ મહાપુરાણના સ્વર્ગખંડનો ચોત્રીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।