Adhyaya 30

Verse 1

नारद उवाच । अत्र ते वर्णयिष्यामि इतिहासं पुरातनम् । पुरा कृतयुगे राजन्निषधे नगरे वरे

નારદે કહ્યું—અહીં હું તને એક પ્રાચીન ઇતિહાસ વર્ણવીશ. હે રાજન! પૂર્વે કૃતયુગમાં, નિષધ નામના ઉત્તમ નગરમાં—

Verse 2

आसीद्वैश्यः कुबेराभो नामतो हेमकुंडलः । कुलीनः सत्क्रियो देवद्विजपावकपूजकः

કુબેર સમ તેજસ્વી હેમકુંડલ નામનો એક વૈશ્ય હતો. તે કુલિન, સદાચારિ અને દેવો, દ્વિજ તથા પાવક (અગ્નિ)નો પૂજક હતો.

Verse 3

कृषिवाणिज्यकर्त्तासौ विविधक्रयविक्रयी । गोघोटकमहिष्यादि पशुपोषणतत्परः

તે ખેતી અને વાણિજ્ય કરતો, અનેક રીતે ખરીદ-વેચાણ કરતો, અને ગાય, ઘોડા, મહિષ વગેરે પશુઓના પાલન-પોષણમાં તત્પર રહેતો.

Verse 4

पयो दधीनि तक्राणि गोमयानि तृणानि च । काष्ठानि फलमूलानि लवणाद्रा र्दिपिप्पली

દૂધ, દહીં, છાશ, ગોમય અને ઘાસ; તેમજ લાકડાં, ફળ-મૂળ, અને મીઠું, આદુ તથા પિપ્પલી (લાંબી મરી).

Verse 5

धान्यानि शाकतैलानि वस्त्राणि विविधानि च । धातूनिक्षुविकारांश्च विक्रीणीते स सर्वदा

તે હંમેશાં ધાન્ય, શાકતેલ, વિવિધ વસ્ત્રો, ધાતુઓ અને ઇખ (ઉખ)માંથી બનેલા ઉત્પાદનો વેચતો હતો.

Verse 6

इत्थं नानाविधैर्वैश्य उपायैरपरैस्तथा । उपार्जयामास सदा अष्टौ हाटककोटयः

આ રીતે નાનાવિધ અને અન્ય ઉપાયો દ્વારા તે વૈશ્યે સતત આઠ કરોડ સુવર્ણ ઉપાર્જન કર્યું.

Verse 7

एवं महाधनः सोथ हाकर्णपलितोभवत् । पश्चाद्विचार्य संसारक्षणिकत्वं स्वचेतसि

આ રીતે તે મહાધનવાન હોવા છતાં કાન સુધી સફેદ વાળવાળો થયો. પછી પોતાના ચિત્તમાં સંસારની ક્ષણભંગુરતા વિચારી તેણે પોતાનો માર્ગ ફરી વિચાર્યો.

Verse 8

तद्धनस्य षडंशेन धर्मकार्यं चकार सः । विष्णोरायतनं चक्रे गृहं चक्रे शिवस्य च

તે ધનના છઠ્ઠા ભાગથી તેણે ધર્મકાર્યો કર્યા. તેણે વિષ્ણુનું મંદિર બનાવ્યું અને શિવ માટે પણ ગૃહ/નિવાસ બનાવ્યો.

Verse 9

तडागं खानयामास विपुलं सागरोपमम् । वाप्यश्च पुष्करिण्यश्च बहुधा तेन कारिताः

તેણે સમુદ્ર સમાન વિશાળ તળાવ ખોદાવ્યું. તેમજ અનેક સ્થળોએ ઘણી વાવડીઓ અને પુષ્કરિણીઓ પણ બનાવડાવી.

Verse 10

वटाश्वत्थाम्रकंकोल जंबू निंबादि काननम् । स्वसत्वेन तदा चक्रे तथा पुष्पवनं शुभम्

ત્યારે તેણે પોતાના સામર્થ્યથી વડ, અશ્વત્થ, આંબો, કંકોળ, જાંબુ, લીમડો વગેરે વૃક્ષોના કાનન બનાવ્યા; તેમજ એક શુભ પુષ્પવન પણ રચ્યું.

Verse 11

उदयास्तमनं यावदन्नपानं चकार सः । पुराद्बहिश्चतुर्दिक्षु प्रपां चक्रेऽतिशोभनाम्

સૂર્યોદયથી સૂર્યાસ્ત સુધી તેણે અન્ન અને પાનનું દાન કર્યું. અને શહેરની બહાર ચારેય દિશામાં તેણે અત્યંત શોભાયમાન પ્રપાઓ (મુસાફરો માટે પાણી-વિશ્રામસ્થાન) બનાવ્યાં.

Verse 12

पुराणेषु प्रसिद्धानि यानि दानानि भूपते । ददौ तानि सधर्म्मात्मा नित्यं दानपरस्तदा

હે ભૂપતે! પુરાણોમાં જે જે દાનો પ્રસિદ્ધ છે, તે બધા દાનો તે ધર્માત્માએ તે સમયે સદા દાનપરાયણ રહીને અર્પણ કર્યા.

Verse 13

यावज्जीवकृते पापे प्रायाश्चित्तमथाकरोत् । देवपूजापरो नित्यं नित्यं चातिथिपूजकः

જીવનભર કરેલા પાપો માટે તેણે ત્યારે પ્રાયશ્ચિત્ત કર્યું; તે નિત્ય દેવપૂજામાં તત્પર અને રોજ અતિથિપૂજન કરનાર હતો.

Verse 14

तस्येत्थं वर्त्तमानस्य संजातौ द्वौ सुतौ नृप । तौ सुप्रसिद्ध नामानौ श्रीकुंडल विकुंडलौ

હે નૃપ! આ રીતે વર્તતા વર્તતા તેને બે પુત્રો જન્મ્યા; બંનેના પ્રસિદ્ધ નામ—શ્રીકુંડલ અને વિકુંડલ।

Verse 15

तयोर्मूर्ध्नि गृहं त्यक्त्वा जगाम तपसे वनम् । तत्राराध्य परं देवं गोविंदं वरदं प्रभुम्

તે બંનેના મસ્તક પર આધારિત ગૃહ ત્યજીને તે તપ માટે વનમાં ગયો; ત્યાં પરમ દેવ, વરદ પ્રભુ ગોવિંદની આરાધના કરી.

Verse 16

तपःक्लिष्ट शरीरोऽसौ वासुदेवमनाः सदा । प्राप्तः स वैष्णवं लोकं यत्र गत्वा न शोचति

તપથી તેનું શરીર ક્લેશિત થયું હતું અને મન સદા વાસુદેવમાં સ્થિર હતું; તે વૈષ્ણવ લોકને પ્રાપ્ત થયો, જ્યાં જઈને કોઈ શોક કરતો નથી.

Verse 17

अथ तस्य सुतौ राजन्महामान समन्वितौ । तरुणौ रूपसंपन्नौ धनगर्वेण गर्वितौ

ત્યારે, હે રાજન, તેના બે પુત્રો મહા અભિમાનથી યુક્ત હતા; તેઓ યુવાન, રૂપસંપન્ન અને ધનના ગર્વથી મત્ત હતા.

Verse 18

दुःशीलौ व्यसनासक्तौ धर्मकर्माद्यदर्शकौ । न वाक्यं चागतौ मातुर्वृद्धानां वचनं तथा

તેઓ દુશ્ચરિત્ર, વ્યસનોમાં આસક્ત અને ધર્મ-સદાચારથી અંધ હતા. તેઓ માતાનું વચન માનતા નહોતા, તેમજ વૃદ્ધોની સલાહ પણ સ્વીકારતા નહોતા.

Verse 19

कुमार्गगौ दुरात्मानौ पितृमित्रनिषेधकौ । अधर्मनिरतौ दुष्टौ परदाराभिगामिनौ

તેઓ કુમાર્ગે ચાલનારા દુષ્ટાત્મા, પિતા અને મિત્રોને અટકાવનારા હતા; અધર્મમાં રત, પાપી અને પરસ્ત્રીગામી હતા.

Verse 20

गीतवादित्रनिरतौ वीणावेणुविनोदिनौ । वारस्त्रीशतसंयुक्तौ गायंतौ चेरतुस्तदा

તેઓ ગીત અને વાદ્યમાં મગ્ન, વીણા અને વેણુના નાદમાં રમતા હતા. સૈકડો વારસ્ત્રીઓ સાથે તેઓ તે સમયે ગાતા ગાતા ફરતા હતા.

Verse 21

चाटुकारजनैर्युक्तौ बिंबोष्ठीषु विशारदौ । सुवेषौ चारुवसनौ चारुचंदनरूषितौ

તેઓ ચાટુકાર લોકોથી ઘેરાયેલા, મોહક વાણીની કલામાં નિપુણ હતા; તેમના હોઠ પક્વ બિંબફળ જેવા હતા. તેઓ સુવેષધારી, સુંદર વસ્ત્રોથી શોભિત અને મનોહર ચંદનલેપથી અલંકૃત હતા.

Verse 22

तथा सुगंधिमालाढ्यौ कस्तूरीलक्ष्मलक्षितौ । नानालंकारशोभाढ्यौ मौक्तिकाहारहारिणौ

તેમજ તે બંને સુગંધિત માળાઓથી શોભિત, કસ્તુરીની લક્ષ્મીથી ચિહ્નિત, અનેક આભૂષણોની કાંતિથી દીપ્ત અને મોતીના હારોથી મનોહર હતા।

Verse 23

गजवाजिरथौघेन क्रीडंतौ तावितस्तदा । मधुपानसमायुक्तौ परस्त्रीरतिमोहितौ

ત્યારે તેઓ ત્યાં હાથી-ઘોડા-રથોના સમૂહ વચ્ચે ક્રીડા કરતા હતા; મધુપાનમાં આસક્ત અને પરસ્ત્રી-રતિના કામમોહથી મોહિત હતા।

Verse 24

नाशयंतौ पितृद्रव्यं सहस्रं ददतुः शतम् । तस्थतुः स्वगृहे रम्ये नित्यं भोगपरायणौ

પિતૃધન વેડફતા વેડફતા તેઓ હજારમાંથી માત્ર સો જ દાન આપતા. પોતાના રમ્ય ગૃહમાં રહી તેઓ સદા ભોગમાં પરાયણ હતા।

Verse 25

इत्थं तु तद्धनं ताभ्यां विनियुक्तमसद्व्ययैः । वारस्त्री विट शैलूष मल्ल चारण बंदिषु

આ રીતે તે બંનેએ તે ધન દુષ્ટ ખર્ચોમાં વાપર્યું—વારસ્ત્રીઓ, વિટો, શૈલૂષો, મલ્લો, ચારણો અને બંદીઓ પર।

Verse 26

अपात्रे तद्धनं दत्तं क्षिप्तं बीजमिवोषरे । न सत्पात्रे च तद्दत्तं न ब्राह्मणमुखे हुतम्

અપાત્રને આપેલું ધન ઊસર જમીનમાં ફેંકેલા બીજ સમાન છે; જાણે તે સತ್ಪાત્રને આપ્યું જ નથી, અને જાણે બ્રાહ્મણમુખે હુતરૂપે અર્પિત પણ નથી।

Verse 27

नार्चितो भूतभृद्विष्णुः सर्वपापप्रणाशनः । उभयोरेव तद्द्रव्यमचिरेण क्षयं ययौ

સર્વભૂતધારક અને સર્વપાપપ્રણાશક વિષ્ણુની આરાધના ન થઈ; તેથી બંને પક્ષનું ધન અચિરેએ ક્ષય પામ્યું।

Verse 28

ततस्तौ दुःखमापन्नौ कार्पण्यं परमं गतौ । शोचमानौ तु मुह्यंतौ क्षुत्पीडादुःखपीडितौ

પછી તે બંને દુઃખમાં પડ્યા અને પરમ દૈન્યને પામ્યા; શોક કરતા મોહગ્રસ્ત થઈ, ભૂખથી ઉપજેલી પીડાથી અત્યંત કષ્ટિત થયા।

Verse 29

तयोस्तु तिष्ठतोर्गेहे नास्ति यद्भुज्यते तदा । स्वजनैर्बांधवैस्सर्वैः सेवकैरुपजीविभिः

તે બંને ઘરમાં રહે ત્યારે ખાવા માટે કશું જ બાકી રહેતું નથી; કારણ કે પોતાના સ્વજન, સર્વ બાંધવો, સેવકો અને આશ્રિતો બધું જ વાપરી લે છે।

Verse 30

इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे त्रिंशोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીપદ્મ મહાપુરાણના સ્વર્ગખંડનો ત્રીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।

Verse 31

राजतो लोकतो भीतौ स्वपुरान्निःसृतौ तदा । चक्रतुर्वनवासं तौ सर्वेषामुपपीडितौ

ત્યારે રાજા અને લોકોથી ભયભીત થઈ તે બંને પોતાના નગરમાંથી નીકળી ગયા; સૌના ઉપદ્રવથી પીડિત થઈ તેમણે વનવાસ સ્વીકાર્યો।

Verse 32

जघ्नतुः सततं मूढौ शितैर्बाणैर्विषार्पितैः । नानापक्षिवराहांश्च हरिणान्रोहितांस्तथा

તે બે મૂઢો વિષલિપ્ત તીક્ષ્ણ બાણોથી સતત સંહાર કરતા—નાનાવિધ પક્ષીઓ, વરાહો તથા હરિણો અને રોહિતા વગેરેને પણ.

Verse 33

शशकाञ्छल्लकान्गोधान्श्वापदांश्चेतरान्बहून् । महाबलौ भिल्लसंगावाखेटकभुजौ सदा

તેઓ હંમેશાં અનેક પ્રાણીઓનો શિકાર કરતા—સસલા, શલ્લક (સજારુ), ગોધા, શ્વાપદ અને અન્ય ઘણાં; મહાબલી ભિલ્લ-યુગલ, સદા વેટનું ધનુષ ધારણ કરનાર.

Verse 34

एवं मांसमयाहारौ पापाहारौ परंतप । कदाचिद्भूधरं प्राप्तो ह्येकोऽन्यश्च वनं गतः

આ રીતે તેઓ બંને માંસાહારી અને પાપ-આહાર કરનાર હતા, હે પરંતપ; એક વખત એક પર્વત પર પહોંચ્યો અને બીજો વનમાં ગયો.

Verse 35

शार्दूलेन हतो ज्येष्ठः कनिष्ठः सर्पदंशितः । एकस्मिन्दिवसे राजन्पापिष्ठौ निधनं गतौ

જેઠને વ્યાઘ્રે મારી નાખ્યો અને કનિષ્ઠને સર્પે દંશ કર્યો; એક જ દિવસે, હે રાજન, તે બંને મહાપાપી મૃત્યુને પામ્યા.

Verse 36

यमदूतैस्ततोबद्ध्वा पापैर्नीतौ यमालयम् । गत्वाभिजगदुःसर्वे ते दूताः पापिनावुभौ

પછી યમદૂતોએ તે બંને પાપીઓને બાંધી યમાલયમાં લઈ ગયા; ત્યાં પહોંચીને તે બધા દૂતોએ તે બંને દુષ્ટોને સંબોધ્યા.

Verse 37

धर्मराज नरावेतावानीतौ तव शासनात् । आज्ञां देहि स्वभृत्येषु प्रसीद करवाम किम्

હે ધર્મરાજ! તમારી આજ્ઞાથી આ બે મનુષ્યો અહીં લાવવામાં આવ્યા છે. તમારા દૂતોને આદેશ આપો; પ્રસન્ન થઈ કહો—હવે અમે શું કરવું?

Verse 38

आलोच्य चित्रगुप्तेन तदा दूताञ्जगौ यमः । एकस्तु नीयतां वीर निरयं तीव्रवेदनम्

ચિત્રગુપ્ત સાથે વિચાર કરીને યમે દૂતોને કહ્યું—“હે વીર! આ એકને તીવ્ર વેદનાવાળા નરકમાં લઈ જાઓ।”

Verse 39

अपरः स्थाप्यतां स्वर्गेयत्र भोगा ह्यनुत्तमाः । कृतांताज्ञां ततः श्रुत्वा दूतैश्च क्षिप्रकारिभिः

“બીજાને સ્વર્ગમાં સ્થાપિત કરો, જ્યાં ભોગો અનુત્તમ છે.” કૃતાંત (યમ)ની આજ્ઞા સાંભળીને ઝડપી કાર્ય કરનારા દૂતો કાર્યમાં લાગી ગયા.

Verse 40

निक्षिप्तो रौरवे घोरे यो ज्येष्ठो हि नराधिप । तेषां दूतवरः कश्चिदुवाच मधुरं वचः

હે નરાધિપ! તેમામાંનો જેઠો ભયંકર રૌરવ નરકમાં નાખવામાં આવ્યો. ત્યારબાદ તેમામાંનો એક શ્રેષ્ઠ દૂત મધુર વચન બોલ્યો.

Verse 41

विकुंडल मया सार्द्धमेहि स्वर्गं ददामि ते । भुंक्ष्व भोगान्सुदिव्यांस्त्वमर्जितान्स्वेन कर्मणा

“હે વિકુંડલ! મારી સાથે આવ; હું તને સ્વર્ગ આપું છું. પોતાના કર્મથી કમાયેલા અતિ દિવ્ય ભોગો તું ભોગવ.”