Adhyaya 62

પાતાળખંડના રામાશ્વમેધ પ્રસંગમાં યુદ્ધવર્ણન આગળ વધે છે. મારુતિ (હનુમાન) મૂર્ચ્છિત થયો છે એમ સાંભળીને શત્રુઘ્ન વ્યાકુળ થાય છે અને પછી બાળક હોવા છતાં રામસમાન તેજ ધરાવતા લવ સામે ઊભો રહે છે. બંને વચ્ચે પડકાર, ઓળખ-પ્રશ્ન અને યુદ્ધનિર્ણયનો સંવાદ થાય છે. પછી લાંબો ધનુર્વિદ્યાનો દ્વંદ્વ શરૂ થાય છે. લવનું અક્ષય શર-પિંજર આકાશ-પૃથ્વીને ભરિ દે છે, જ્યારે શત્રુઘ્ન વિશાળ બાણવૃષ્ટિને કાપી પ્રતિરોધ કરે છે. લવ વારંવાર શત્રુઘ્નનું ધનુષ તોડી નાખે છે અને રથને પણ નિષ્ક્રિય કરે છે. ત્યારે સુરથ, વિમલ, વીરમણિ, સુમદ, રિપુતાપ વગેરે સાથી રાજાઓ અયોગ્ય રીતે લવને ઘેરી લે છે, પરંતુ લવ દસ-દસ બાણોથી સૌને અટકાવે છે. અંતે શત્રુઘ્ન ચેતના પામી ગર્વથી ભયંકર અસ્ત્ર ચલાવે છે. કુશનું સ્મરણ કરતાં લવ કાળસમાન બાણથી આઘાત પામી અચાનક મૂર્ચ્છિત થાય છે—આ જ અધ્યાયનું શિખરબિંદુ છે, જે આગળ ઓળખ અને અશ્વમેધ-સંઘર્ષની કથાને નવો વળાંક આપે છે.