Adhyaya 61

રામ-અશ્વમેધના પ્રસંગમાં શત્રુઘ્ન યજ્ઞનો અશ્વ કોણે પકડ્યો તે જાણવા નીકળે છે અને વાલ્મીકિના આશ્રમપ્રદેશ તરફ દોરી લેવાય છે, જ્યાં ક્ષત્રિયોની હાજરી અયોગ્ય ગણાય છે. ત્યાં લવ નિર્ભય બની આગળ વધતી સંયુક્ત સેનાનો સામનો કરે છે અને પ્રચંડ શરવર્ષાથી બહુવલય વ્યૂહને ભેદી નાખે છે. પુષ્કલ લવને પડકારે છે અને રથ આપવાની વાત કરે છે; પરંતુ લવ ધર્મસ્મરણ કરીને તેને સ્વીકારતો નથી—યુદ્ધ માટે દાન લેવું પાપ અને ક્ષત્રિયધર્મવિરુદ્ધ છે એમ કહે છે. તે પુષ્કલનો રથ તોડી તેને પરાજિત કરે છે. પછી મારુતિ હનુમાન વૃક્ષો અને શિલાઓથી આક્રમણ કરીને યુદ્ધમાં પ્રવેશે છે; પરંતુ લવના તીક્ષ્ણ બાણોથી અટકાવવામાં આવી અંતે તે પડી જાય છે—આને વરપ્રભાવથી આવેલી મૂર્ચ્છા અથવા કપટપતન તરીકે સમજાવવામાં આવે છે. અધ્યાયનો ઉપસંહાર ‘હનુમાનનું પતન’ નામે થાય છે।