Adhyaya 50

રામના અશ્વમેધ યજ્ઞ દરમિયાન શત્રુઘ્નને ખબર પડે છે કે યજ્ઞનો અશ્વ પકડી લેવાયો છે અને તેના સૈનિકોનું અપમાન થયું છે. ક્રોધ ઊઠે છે, પરંતુ મંત્રી સુમતિ દૂત-નીતિ સમજાવે છે—જ્યાં બળ કામ ન કરે ત્યાં દૂતનું વચન કાર્ય સિદ્ધ કરી શકે છે. તેથી શત્રુઘ્ન વાનરરાજ વાલીના પુત્ર અઙ્ગદ/હરિશ્વરને દૂત બનાવી નજીકની કુણ્ડલા નગરીમાં મોકલે છે. ત્યાં ધર્મનિષ્ઠ ક્ષત્રિય રાજા સુરથ રાજ્ય કરે છે અને રામચરણભક્તિ માટે પ્રસિદ્ધ છે. સભામાં દૂત પોતાનો પરિચય આપે છે; અશ્વના મુદ્દે વિવાદ તીવ્ર બને છે અને અશ્વ ન પરત કરાય તો ભયંકર યુદ્ધ અને વિનાશ થશે એવી ચેતવણી આપવામાં આવે છે. અઙ્ગદ સુરથના અતિગર્વને ઠપકો આપી શત્રુઘ્નના પરાક્રમો તથા વાનરોની રામનિષ્ઠા વર્ણવે છે અને શરણાગતિ તથા અશ્વ-પ્રત્યર્પણની માંગ કરે છે. અધ્યાયનો સાર એ છે કે રામ પ્રત્યે ધર્મયુક્ત શરણાગતિ સર્વોચ્ચ ઉપાય છે અને દૂતના સંદેશ દ્વારા જ નિર્ણય શત્રુઘ્ન સુધી પહોંચે છે।