Adhyaya 43

રામાશ્વમેધના પ્રસંગમાં હનુમાનનો વીરસિંહ અને તેના સહાયક યોદ્ધાઓ સાથેનો સંઘર્ષ ધીમે ધીમે શત્રુઘ્નની સેનાસહિત મહાયુદ્ધમાં ફેરવાય છે. આ યુદ્ધમાં પુષ્કલ મુખ્ય શૂરવીર બની ઊભરે છે; તે શિવના ગણો સાથે લડે છે અને પછી વીરભદ્ર સાથે અનેક દિવસો સુધી અત્યંત ઘોર, હાથોહાથ યુદ્ધ કરે છે. અંતે વીરભદ્ર ત્રિશૂલથી પુષ્કલનું શિરચ્છેદ કરે છે, જેથી શત્રુઘ્નના શિબિરમાં ભય અને શોક ફેલાય છે. શોકગ્રસ્ત શત્રુઘ્નને રુદ્ર સ્વયં વચન કહી સંબોધે છે; ત્યારબાદ શત્રુઘ્ન–શિવનો પ્રત્યક્ષ દ્વંદ્વયુદ્ધ આરંભે છે. બંને તરફથી અસ્ત્રોનો પ્રયોગ થાય છે અને દિવ્ય દર્શકો આશ્ચર્ય પામે છે. બારમા દિવસે શત્રુઘ્ન બ્રહ્મ-નામક અસ્ત્ર છોડે છે, જેને શિવ શમાવી દે છે; પછી શત્રુઘ્ન મૂર્છિત થઈ પડી જાય છે. અધ્યાયના અંતે હનુમાન ફરી આગળ વધીને રામસ્મરણથી સૈન્યમાં ઉત્સાહ જગાવે છે.