Adhyaya 15
Description of Cyavana’s Austerity and Enjoyment
આ અધ્યાયમાં શર્યાતિની પુત્રી સુકન્યાએ વૃદ્ધ અને અંધ ઋષિ ચ્યવનની લાંબા સમય સુધી તપોમય સેવા કરી તે વર્ણવાય છે. તેની અડગ પતિવ્રતા નિષ્ઠા સ્ત્રીધર્મ અને યોગશુદ્ધિનું આદર્શ રૂપે પ્રગટે છે. એ સમયે દિવ્ય વૈદ્ય અશ્વિનીકુમારો આવે છે, તેમનો સત્કાર થાય છે અને તેઓ વર આપવા ઇચ્છે છે; સુકન્યા પોતાના પતિને દૃષ્ટિ (અને કલ્યાણ) મળે એવી પ્રાર્થના કરે છે. યજ્ઞભાગનો ધર્મપ્રસંગ પણ આવે છે—ચ્યવનની સંમતિથી અશ્વિનોને યજ્ઞમાં ભાગ આપવામાં આવે છે અને તેમનો અધિકાર ધર્મતઃ સ્થાપિત થાય છે. પ્રતિઉપકારરૂપે તેઓ ચ્યવનને રૂપાંતરિત કરી યુવન અને તેજ આપે છે; સમાન રીતે સુંદર ત્રણ પુરુષોની ઘટના સુકન્યાની પતિવ્રતા-પરીક્ષા બને છે અને તે પોતાના પતિને જ ઓળખે છે. પછી ચ્યવન તપોબળ અને દેવકૃપાથી ઇચ્છાપૂર્તિ કરતું દિવ્ય વિમાન અને રત્નમય વૈભવશાળી નિવાસ પ્રગટ કરે છે. અધ્યાય દર્શાવે છે કે તપ, ધર્મ અને અનુગ્રહથી ભોગસંપત્તિ પણ મળે છે અને સાથે નિર્ભયતા તથા નિઃશોકતા જેવી આધ્યાત્મિક ખાતરી પણ પ્રાપ્ત થાય છે.
Shlokas
Verse 1
सुमतिरुवाच । अथर्षिः स्वाश्रमं गत्वा मानव्या सह भार्यया । मुदं प्राप हताशेष पातको योगयुक्तया
સુમતિએ કહ્યું—પછી ઋષિ પોતાની પત્ની માનવી સાથે પોતાના આશ્રમમાં ગયા; તેની યોગનિષ્ઠાથી તેમના સર્વ પાપો નાશ પામ્યા અને તેમને આનંદ પ્રાપ્ત થયો।
Verse 2
सा मानवी तं वरमात्मनः पतिं । नेत्रेणहीनं जरसा गतौजसम् । सिषेव एनं हरिमेधसोत्तमं । निजेष्टदात्रीं कुलदेवतां यथा
એ માનવીએ પોતાના વરેલા પતિની—જે દૃષ્ટિહીન હતા અને વૃદ્ધાવસ્થાથી જેમનું બળ ક્ષીણ થયું હતું—સેવા કરી; હરી-યજ્ઞપરાયણ એવા તે શ્રેષ્ઠ પુરુષની તે એવી રીતે ઉપાસના કરતી, જેમ ઇષ્ટફલ આપનારી કુલદેવીની કરે।
Verse 3
शूश्रूषती स्वं पतिमिंगितज्ञा । महानुभावं तपसां निधिं प्रियम् । परां मुदं प्राप सती मनोहरा । शची यथा शक्रनिषेवणोद्यता
પોતાના પતિની શ્રદ્ધાપૂર્વક સેવા કરતી, તેના અણકહ્યા ઇશારો જાણતી મનોહર સતીએ તપસ્યાના નિધિ એવા મહાનુભાવ પ્રિયમાં પરમ આનંદ મેળવ્યો; જેમ શચી શક્ર (ઇન્દ્ર)ની ભક્તિસેવામાં હર્ષ પામે છે।
Verse 4
चरणौ सेवते तन्वी सर्वलक्षणलक्षिता । राजपुत्री सुंदरांगी फलमूलोदकाशना
સર્વ શુભ લક્ષણોથી યુક્ત એવી પાતળી રાજકુમારી, સુંદર અંગવાળી, ફળ-મૂળ અને જળથી જ જીવન ધારણ કરીને (તેમના) ચરણોની સેવા કરતી હતી।
Verse 5
नित्यं तद्वाक्यकरणे तत्परा पूजने रता । कालक्षेपं प्रकुरुते सर्वभूतहिते रता
તે હંમેશાં તેમના વચનોનું પાલન કરતી, તેમામાં જ તત્પર રહી પૂજામાં રત રહેતી; અને સર્વ પ્રાણીઓના હિતમાં લીન રહી સમય વિતાવતી હતી।
Verse 6
विसृज्य कामं दंभं च द्वेषं लोभमघं मदम् । अप्रमत्तोद्यता नित्यं च्यवनं समतोषयत्
કામ, દંભ, દ્વેષ, લોભ, પાપ અને મદનો ત્યાગ કરીને, સદા સાવધાન અને ઉદ્યત રહી તેઓ સતત ચ્યવન મુનિને પ્રસન્ન કરતા રહ્યા।
Verse 7
एवं तस्य प्रकुर्वाणा सेवां वाक्कायकर्मभिः । सहस्राब्दं महाराज सा च कामं मनस्यधात्
આ રીતે વાણી, દેહ અને કર્મ દ્વારા તેમની સેવા કરતી, હે મહારાજ, હજાર વર્ષ પછી તેણે મનમાં એક ઇચ્છા ધારણ કરી।
Verse 8
कदाचिद्देवभिषजावागतावाश्रमे मुनेः । स्वागतेन सुसंभाव्य तयोः पूजां चकार सा
એક વખત મુનિના આશ્રમે બે દિવ્ય વૈદ્યો આવ્યા. તેણીએ તેમનું યથોચિત સ્વાગત કરી સન્માનપૂર્વક તેમની પૂજા કરી.
Verse 9
शर्यातिकन्याकृतपूजनार्घ । पाद्यादिना तोषितचित्तवृत्ती । तावूचतुः स्नेहवशेन सुंदरौ । वरं वृणुष्वेति मनोहरांगीम्
શર્યાતિ રાજાની પુત્રીએ પાદ્ય-અર્ઘ્ય વગેરે ઉપચારોથી તેમની પૂજા કરી. મન અને ચિત્ત પ્રસન્ન થતાં તે બે સુંદરજન સ્નેહવશે બોલ્યા—“હે મનોહરાંગી, એક વર પસંદ કર.”
Verse 10
तुष्टौ तौ वीक्ष्य भिषजौ देवानां वरयाचने । मतिं चकार नृपतेः पुत्री मतिमतां वरा
દેવોના વર-યાચનથી તે બે વૈદ્યો પ્રસન્ન થયેલા જોઈ, બુદ્ધિમાનોમાં શ્રેષ્ઠ રાજપુત્રીએ મનમાં નિશ્ચય કર્યો.
Verse 11
पत्यभिप्रायमालक्ष्य वाचमूचे नृपात्मजा । दत्तं मे चक्षुषी पत्युर्यदि तुष्टौ युवां सुरौ
પતિનો અભિપ્રાય જાણી રાજકન્યાએ કહ્યું—“જો તમે બંને દેવ પ્રસન્ન હો, તો મારા પતિની આંખો મને દાન કરો.”
Verse 12
इत्येतद्वचनं श्रुत्वा सुकन्या या मनोहरम् । सतीत्वं च विलोक्येदमूचतुर्भिषजां वरौ
આ વચન સાંભળી મનોહર સુકન્યાનું સતીત્વ જોઈ, તે બે શ્રેષ્ઠ વૈદ્યો એ રીતે બોલ્યા.
Verse 13
त्वत्पतिर्यदि देवानां भागं यज्ञे दधात्यसौ । आवयोरधुना कुर्वश्चक्षुषोः स्फुटदर्शनम्
જો તારો પતિ યજ્ઞમાં દેવોને તેમનો યોગ્ય ભાગ અર્પે છે, તો હમણાં જ અમારા બન્નેના નેત્રોમાં સ્પષ્ટ દર્શન પ્રદાન કર।
Verse 14
च्यवनोऽप्योमिति प्राह भागदाने वरौजसोः । तदा हृष्टावश्विनौ तमूचतुस्तपतां वरम्
ભાગવિતરણ થતી વેળાએ મહાબલ માટે ચ્યવને પણ “ઓં” કહ્યું. ત્યારે હર્ષિત અશ્વિનીકુમારોએ તેને કહ્યું— “હે તપસ્વીઓમાં શ્રેષ્ઠ, વર માગ।”
Verse 15
इति श्रीपद्मपुराणे पातालखंडे शेषवात्स्यायनसंवादे रामाश्वमेधे । च्यवनस्य तपोभोगवर्णनं नाम पंचदशोऽध्यायः
આ રીતે શ્રી પદ્મપુરાણના પાતાળખંડમાં, શેષ–વાત્સ્યાયન સંવાદમાં, રામના અશ્વમેધ પ્રસંગે ‘ચ્યવનના તપ અને ભોગનું વર્ણન’ નામનો પંદરમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।
Verse 16
ह्रदं प्रवेशितोऽश्विभ्यां स्वयं चामज्जतां ह्रदे । पुरुषास्त्रय उत्तस्थुरपीच्या वनिताप्रियाः
અશ્વિનીકુમારોએ તેમને સરોવરમાં પ્રવેશ કરાવ્યો; તેઓ પોતે પણ જળમાં ડૂબ્યા. ત્યારબાદ ત્રણ પુરુષો ઊભા થયા— અતિ સુંદર અને સ્ત્રીઓના પ્રિય।
Verse 17
रुक्मस्रजः कुंडलिनस्तुल्यरूपाः सुवाससः । तान्निरीक्ष्य वरारोहा सुरूपान्सूर्यवर्चसः
તેઓ સુવર્ણમાળા અને કુંડળોથી શોભિત, સમાન રૂપવાળા અને ઉત્તમ વસ્ત્રધારી હતા. સૂર્યતેજથી દીપ્ત એવા તે સુરૂપ પુરુષોને જોઈને તે વરારોહા સ્ત્રી આશ્ચર્યથી નિહાળવા લાગી।
Verse 18
अजानती पतिं साध्वी ह्यश्विनौ शरणं ययौ । दर्शयित्वा पतिं तस्यै पातिव्रत्येन तोषितौ
પતિને ઓળખ્યા વિના તે સાધ્વી સ્ત્રી અશ્વિનીકુમારોના શરણે ગઈ. તેના પાતિવ્રત્યથી પ્રસન્ન થઈ તેમણે તેને તેનો પતિ દર્શાવ્યો.
Verse 19
ऋषिमामंत्र्य ययतुर्विमानेन त्रिविष्टपम् । यक्ष्यमाणे क्रतौ स्वीयभागकार्याशयायुतौ
ઋષિને વિદાય લઈને તેઓ બંને વિમાન દ્વારા ત્રિવિષ્ટપ (સ્વર્ગ) ગયા; થનારા યજ્ઞમાં પોતપોતાનો યોગ્ય ભાગ મેળવવાની ઇચ્છાથી.
Verse 20
कालेन भूयसा क्षामां कर्शितां व्रतचर्यया । प्रेमगद्गदया वाचा पीडितः कृपयाब्रवीत्
ઘણા સમયથી વ્રતચર્યાના કારણે તે ક્ષીણ અને કૃશ થઈ ગઈ હતી. તેને જોઈ તે પ્રેમથી ગદગદ વાણી સાથે, કરુણાથી પ્રેરાઈ બોલ્યો.
Verse 21
तुष्टोऽहमद्य तव भामिनि मानदायाः । शुश्रूषया परमया हृदि चैकभक्त्या । यो देहिनामयमतीव सुहृत्स्वदेहो । नावेक्षितः समुचितः क्षपितुं मदर्थे
હે ભામિની, હે માનદાયિની! આજે તારી પરમ શૂશ્રૂષા અને હૃદયની એકનિષ્ઠ ભક્તિથી હું પ્રસન્ન છું. દેહધારીઓને અતિ પ્રિય અને હિતકારી એવો તારો આ દેહ અવગણવો નહીં; મારા માટે તેનો ક્ષય કરવો યોગ્ય નથી.
Verse 22
ये मे स्वधर्मनिरतस्य तपः समाधि । विद्यात्मयोगविजिता भगवत्प्रसादाः । तानेव ते मदनुसेवनयाऽविरुद्धान् । दृष्टिं प्रपश्य वितराम्यभयानशोकान्
સ્વધર્મમાં સ્થિર રહી તપ, સમાધિ, વિદ્યા અને આત્મયોગ દ્વારા—ભગવત્કૃપાથી—મેં જે પ્રસાદરૂપ વર પ્રાપ્ત કર્યા છે, તે તારા મારા અનુસેવનને વિરોધી નથી. તું તેમને પોતાની આંખે જો; હું તને એવી દૃષ્ટિ આપું છું જે ભય અને શોકથી મુક્ત કરે છે.
Verse 23
अन्ये पुनर्भगवतो भ्रुव उद्विजृंभ । विस्रंसितार्थरचनाः किमुरुक्रमस्य । सिद्धासि भुंक्ष्व विभवान्निजधर्मदोहान् । दिव्यान्नरैर्दुरधिगान्नृपविक्रियाभिः
અન્ય લોકો ફરી ભગવાનની ભ્રૂનો ક્ષણિક વિસ્તારો જ હોય તેમ; તેમની વાણી-અર્થરચના વિખેરાઈ જાય છે—ઉરુક્રમ (વિષ્ણુ) માટે તેઓ શું કરી શકે? તું સિદ્ધિ પામી છે; તેથી પોતાના ધર્મના દોહનરૂપ વૈભવો ભોગવ—એ દિવ્ય વરો, જે મનુષ્યોને રાજાઓના ચંચળ વ્યવહારોથી પણ દુર્લભ છે।
Verse 24
एवं ब्रुवाणमबलाखिलयोगमाया । विद्याविचक्षणमवेक्ष्य गताधिरासीत् । संप्रश्रयप्रणयविह्वलया गिरेषद् । व्रीडाविलोकविलसद्धसिताननाह
એ રીતે બોલતા, વિદ્યામાં નિપુણ એવા તેને જોઈ તે સ્ત્રી—અખિલ યોગમાયાની મૂર્તિ—અંતરમાં શાંત થઈ ગઈ. પછી આદરભર્યા સ્નેહથી થોડું કંપતી વાણીમાં, લાજભરી નજર અને મૃદુ સ્મિતથી ઝગમગતા મુખ સાથે તેણે કહ્યું।
Verse 25
सुकन्योवाच । राद्धं बत द्विजवृषैतदमोघयोग । मायाधिपे त्वयि विभो तदवैमि भर्तः । यस्तेऽभ्यधायि समयः सकृदंगसंगो । भूयाद्गरीयसि गुणः प्रसवः सतीनाम्
સુકન્યા બોલી—હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ! આ અમોઘ યોગ ખરેખર પૂર્ણ થયો. હે વિભો, હે માયાધિપતિ! સ્વામી, હવે હું સમજી ગઈ કે તમામાં આ બધું શક્ય છે. તમારા માટે જે શરત રાખવામાં આવી હતી—માત્ર એક વાર દેહસંગ—તે વધુ મહાન ગુણ બને: સતી સ્ત્રીઓ માટે સંતાનપ્રાપ્તિ।
Verse 26
तत्रेति कृत्यमुपशिक्ष्य यथोपदेशं । येनैष कर्शिततमोति रिरंसयात्मा । सिध्येत ते कृतमनोभव धर्षिताया । दीनस्तदीशभवनं सदृशं विचक्ष्व
ત્યાં શું કરવું—જેમ ઉપદેશ હતો—તેમ શીખવીને તેણે કહ્યું: “આથી ઘન અંધકારથી પીડિત આ આત્મા શાંતિ પામે. હે કામોદ્દીપ્ત! પીડિતાના વિષয়ে તારો હેતુ સિદ્ધ થાઓ. અને તું, દીન હોવા છતાં, પ્રભુને યોગ્ય એવું નિવાસસ્થાન શોધી જો.”
Verse 27
सुमतिरुवाच । प्रियायाः प्रियमन्विच्छंश्च्यवनो योगमास्थितः । विमानं कामगं राजंस्तर्ह्येवाविरचीकरत्
સુમતિ બોલી—પ્રિયાને પ્રિય લાગશે તે શોધતા ચ્યવન મુનિ યોગમાં સ્થિત થયા; અને એ જ ક્ષણે, હે રાજન, તેમણે ઇચ્છાનુસાર ગમન કરતું કામગામી વિમાન પ્રગટ કર્યું।
Verse 28
सर्वकामदुघं रम्यं सर्वरत्नसमन्वितम् । सर्वार्थोपचयोदर्कं मणिस्तंभैरुपस्कृतम्
તે રમ્ય હતું, સર્વ કામનાઓ પૂરી કરનારું, સર્વ રત્નોથી સમન્વિત; અને સર્વ પ્રકારની સમૃદ્ધિનો વધારો કરનારું, મણિ-સ્તંભોથી સુશોભિત હતું।
Verse 29
दिव्योपस्तरणोपेतं सर्वकालसुखावहम् । पट्टिकाभिः पताकाभिर्विचित्राभिरलंकृतम्
તે દિવ્ય ઉપસ્તરણથી યુક્ત હતું, સર્વકાળ સુખ આપનારું; અને વિચિત્ર પટ્ટિકાઓ તથા પતાકાઓથી અલંકૃત હતું।
Verse 30
स्रग्भिर्विचित्रमालाभिर्मंजुसिंजत्षडंघ्रिभिः । दुकूलक्षौमकौशेयैर्नानावस्त्रैर्विराजितम्
તે સ્રગો અને વિચિત્ર માળાઓથી શોભિત હતું; મધુર ગુંજન કરનારા ષડઙ્ઘ્રી (ભમરા વગેરે) ત્યાં હતા; અને દુકૂલ, ક્ષૌમ, કૌશેય વગેરે નાનાવસ્ત્રોથી તે ઝળહળતું હતું।
Verse 31
उपर्युपरि विन्यस्तनिलयेषु पृथक्पृथक् । कॢप्तैः कशिपुभिः कांतं पर्यंकव्यजनादिभिः
ઉપર ઉપર ગોઠવાયેલા નિવાસોમાં, દરેકમાં અલગ અલગ રીતે, સુસજ્જ શય્યોપકરણો—ગાદલા, પલંગ, પંખા વગેરે—થી પ્રિયજનને આરામથી વસાવ્યા હતા।
Verse 32
तत्रतत्र विनिक्षिप्त नानाशिल्पोपशोभितम् । महामरकतस्थल्या जुष्टं विद्रुमवेदिभिः
અહીં ત્યાં મૂકાયેલ વસ્તુઓ નાનાવિધ શિલ્પકૌશલ્યથી શોભિત હતી; મહામરકતજડિત ભૂમિથી યુક્ત, અને વિદ્રુમ (મૂંગા) વેદીઓથી સમૃદ્ધ હતું।
Verse 33
द्वाःसु विद्रुमदेहल्या भातं वज्रकपाटकम् । शिखरेष्विंद्रनीलेषु हेमकुंभैरधिश्रितम्
દ્વાર પાસે પ્રવાળમય દેહલીમાં જડાયેલું વજ્રસમાન કપાટ ઝળહળતું હતું; અને ઇન્દ્રનીલ શિખરો પર તે સુવર્ણ કુંભોથી શોભિત હતું।
Verse 34
चक्षुष्मत्पद्मरागाग्र्यैर्वज्रभित्तिषु निर्मितैः । जुष्टं विचित्रवैतानैर्मुक्ताहारावलंबितैः
વજ્રસમાન ભીંતોમાં જડાયેલા તેજસ્વી શ્રેષ્ઠ પદ્મરાગોથી તે અલંકૃત હતું; અદ્ભુત વૈતાનો વડે સજ્જ અને મુક્તાહારો લટકતા શોભતું હતું।
Verse 35
हंसपारावतव्रातैस्तत्र तत्र निकूजितम् । कृत्रिमान्मन्यमानैस्तानधिरुह्याधिरुह्य च
અહીં ત્યાં હંસ અને કબૂતરોના ઝુંડોના કૂજનથી ગુંજારવ થતો હતો; લોકો તેમને કૃત્રિમ માનીને વારંવાર ચઢતા જ રહેતા હતા।
Verse 36
विहारस्थानविश्राम संवेश प्रांगणाजिरैः । यथोपजोषं रचितैर्विस्मापनमिवात्मनः
વિહાર-ઉદ્યાનો, વિશ્રામસ્થાનો, શયનકક્ષો, પ્રાંગણો અને ખુલ્લા આંગણાં—ઇચ્છાનુસાર ગોઠવાયેલા—એ ધામ જાણે પોતાને આનંદિત અને વિસ્મિત કરવા રચાયેલું હતું।
Verse 37
एवं गृहं प्रपश्यंतीं नातिप्रीतेन चेतसा । सर्वभूताशयाभिज्ञः स्वयं प्रोवाच तां प्रति
આ રીતે તે ઘર જોઈ રહી હતી, પરંતુ તેનું ચિત્ત અતિ પ્રસન્ન ન હતું; ત્યારે સર્વભૂતોના અંતરાશયને જાણનારએ સ્વયં તેને સંબોધીને કહ્યું।
Verse 38
निमज्ज्यास्मिन्ह्रदे भीरु विमानमिदमारुह । सुभ्रूर्भर्तुः समादाय वचः कुवलयेक्षणा
હે ભીરુ! આ હ્રદમાં સ્નાન કરીને આ વિમાન પર આરોહણ કર. કમલનેત્રા સ્ત્રીએ પતિના વચન સ્વીકારી સుభ્રૂ સ્ત્રીને સંબોધી કહ્યું.
Verse 39
सरजो बिभ्रती वासो वेणीभूतांश्च मूर्द्धजान् । अंगं च मलपंकेन संछन्नं शबलस्तनम्
તે ધૂળથી મલિન વસ્ત્રો ધારણ કરીને, વાળને વેણીમાં ગૂંથીને, મલપંકથી લિપ્ત અને ઢંકાયેલ દેહ—ચિતરાયેલા સ્તનો સાથે—અત્યંત મેલી અને અસ્તવ્યસ્ત દેખાઈ.
Verse 40
आविवेश सरस्तत्र मुदा शिवजलाशयम् । सांतःसरसि वेश्मस्थाः शतानि दशकन्यकाः
આનંદપૂર્વક તે ત્યાં શિવના પવિત્ર જલાશય એવા સરોવરમાં પ્રવેશ્યો. તે આંતરિક સરોવરમાં ગૃહો હતાં; તેમાં દસ વર્ષની આસપાસની સૈકડો કન્યાઓ નિવાસ કરતી હતી.
Verse 41
सर्वाः किशोरवयसो ददर्शोत्पलगंधयः । तां दृष्ट्वा शीघ्रमुत्थाय प्रोचुः प्रांजलयः स्त्रियः
પદ્મસુગંધિ કિશોરીઓ જેવી તે સર્વ સ્ત્રીઓએ તેણીને જોઈ. તેણીને જોઈ તરત ઊભી થઈ, હાથ જોડીને આદરપૂર્વક બોલી.
Verse 42
वयं कर्मकरीस्तुभ्यं शाधि नः करवाम किम् । स्नानेन ता महार्हेण स्नापयित्वा मनस्विनीम्
‘અમે તમારી દાસીઓ છીએ; અમને આજ્ઞા આપો—અમે શું કરીએ? તે મનસ્વિની, પૂજ્ય સ્ત્રીને અતિમૂલ્ય સ્નાનવિધિથી સ્નાન કરાવીને…’
Verse 43
दुकूले निर्मले नूत्ने ददुरस्यै च मानद । भूषणानि परार्घ्यानि वरीयांसि द्युमंति च
હે માનદ! તેમણે તેણીને બે નવા, નિર્મળ વસ્ત્રો આપ્યા અને સાથે અતિ ઉત્તમ, અત્યંત મૂલ્યવાન તથા તેજસ્વી આભૂષણો પણ અર્પણ કર્યા।
Verse 44
अन्नं सर्वगुणोपेतं पानं चैवामृतासवम् । अथादर्शे स्वमात्मानं स्रग्विणं विरजोंबरम्
તેણે સર્વગુણોપેત અન્ન અને અમૃતાસવ સમાન પેય પ્રાપ્ત કર્યું. પછી દર્પણમાં તેણે પોતાનું જ સ્વરૂપ જોયું—માલાધારી અને નિર્મળ વસ્ત્રધારી।
Verse 45
ताभिः कृतस्वस्त्ययनं कन्याभिर्बहुमानितम् । हारेण च महार्हेण रुचकेन च भूषितम्
તે કન્યાઓએ તેના માટે મંગલ સ્વસ્ત્યયન વિધિ કરી તેને બહુ માન આપ્યું. તે અતિ મૂલ્યવાન હાર અને તેજસ્વી રુચક આભૂષણથી શોભિત થયો।
Verse 46
निष्कग्रीवं वलयिनं क्वणत्कांचननूपुरम् । श्रोण्योरध्यस्तया कांच्या कांचन्या बहुरत्नया
તેણીના ગળામાં સુવર્ણ નિષ્ક, હાથમાં વલયો અને પગમાં ઝણઝણતા સુવર્ણ નૂપુર હતા. તેની કમરે અનેક રત્નજડિત સુવર્ણ કાંચી બંધાયેલી હતી।
Verse 47
सुभ्रुवा सुदता शुक्लस्निग्धापांगेन चक्षुषा । पद्मकोशस्पृधा नीलैरलकैश्च लसन्मुखम्
તે સુંदर ભ્રૂવાળી અને મનોહર દાંતવાળી હતી; તેની આંખોના શ્વેત, સ્નિગ્ધ કિનારા કોમળ કટાક્ષથી ઝળહળતા. નીલવર્ણ અલકોથી ઘેરાયેલું તેનું તેજસ્વી મુખ પદ્મકળીની શોભાને પણ સ્પર્ધે એવું હતું।
Verse 48
यदा सस्मार दयितमृषीणां वल्लभं पतिम् । तत्र चास्ते सहस्त्रीभिर्यत्रास्ते स मुनीश्वरः
જ્યારે તેણીએ ઋષિઓને પ્રિય એવા પોતાના દયિત વલ્લભ પતિનું સ્મરણ કર્યું, ત્યારે જ્યાં તે મુનીશ્વર સહસ્ર સ્ત્રીઓ સાથે વિરાજમાન હતા, ત્યાં જ તે પહોંચી ગઈ।
Verse 49
भर्तुः पुरस्तादात्मानं स्त्रीसहस्रवृतं तदा । निशाम्य तद्योगगतिं संशयं प्रत्यपद्यत
ત્યારે તેણીએ પોતાના પતિને પોતાના સમક્ષ જોયા—સહસ્ર સ્ત્રીઓથી ઘેરાયેલા; અને તેમની તે અદભુત યોગગતિ જોઈને તેણી સંશયમાં પડી ગઈ।
Verse 50
सतां कृत मलस्नानां विभ्राजंतीमपूर्ववत् । आत्मनो बिभ्रतीं रूपं संवीतरुचिरस्तनीम्
સત્પુરુષોએ કરાવેલા પવિત્ર સ્નાનથી સ્નાત થઈ તે પહેલાં કરતાં પણ વધુ તેજસ્વી બની; પોતાનું સ્વરૂપ ધારણ કરીને તેના સુંદર સ્તન વસ્ત્રથી ઢંકાયેલા હતા।
Verse 51
विद्याधरी सहस्रेण सेव्यमानां सुवाससम् । जातभावो विमानं तदारोहयदमित्रहन्
સહસ્ર વિદ્યાધરી કન્યાઓથી સેવિત અને ઉત્તમ વસ્ત્રોથી શોભિત એવી તેણીને, સંકલ્પ જાગ્રત થયેલા અમિત્રહનએ ત્યારે વિમાન પર આરોહણ કરાવ્યું।
Verse 52
तस्मिन्नलुप्तमहिमा प्रिययानुषक्तो । विद्याधरीभिरुपचीर्णवपुर्विमाने । बभ्राज उत्कचकुमुद्गणवानपीच्य । स्ताराभिरावृत इवोडुपतिर्नभःस्थः
ત્યાં તેની મહિમા અક્ષુણ્ણ રહી અને તે પ્રિયામાં આસક્ત હતો; વિદ્યાધરીઓથી અલંકૃત દેહ સાથે વિમાનમાં તે એવો શોભ્યો, જાણે આકાશસ્થ ચંદ્રમા—ખીલેલા શ્વેત કુમુદોના સમૂહ અને તારાઓથી ઘેરાયેલો।
Verse 53
तेनाष्टलोकपविहारकुलाचलेंद्र । द्रोणीष्वनंगसखमारुतसौभगासु । सिद्धैर्नुतोद्युधुनिपातशिवस्वनासु । रेमे चिरं धनदवल्ललनावरूथी
તેની સાથે અષ્ટ લોકોના વિહારસ્થાન તરીકે પ્રસિદ્ધ એવો કુલાચલેન્દ્ર પર્વત, અનંગનો સખા એવા પવનની મધુરતા વડે રમણીય બનેલી ખીણોમાં, ધોધોના મંગલ નાદથી ગુંજતા—સિદ્ધો દ્વારા સ્તુત—સ્થાનોમાં, તેમજ કુબેરની પ્રિયાના તેજસ્વી પરિજનમંડળ વચ્ચે, દીર્ઘકાળ સુધી રમ્યો।
Verse 54
वैश्रंभके सुरवने नंदने पुष्पभद्रके । मानसे चैत्ररथ्ये च सरे मे रामया रतः
વૈશ્રંભકમાં, દેવવનમાં, નંદનમાં, પુષ્પભદ્રકમાં, માનસરોવરમાં અને ચૈત્રરથમાં પણ—આ સર્વ સરોવરોમાં હું મારી રમા સાથે રત થઈ આનંદ માણું છું।