Adhyaya 14

Verse 1

शेष उवाच । अथ स्वागतसंतुष्टं शत्रुघ्नं प्राह भूमिपः । रघुनाथकथां श्रेष्ठां शुश्रूषुः पुरुषर्षभः

શેષ બોલ્યા—પછી સ્વાગતથી સંતોષ પામેલા ભૂપતિએ શત્રુઘ્નને કહ્યું. તે પુરુષશ્રેષ્ઠ રઘુનાથની ઉત્તમ કથા સાંભળવા ઉત્સુક હતો.

Verse 2

सुमद उवाच । कच्चिदास्ते सुखं रामः सर्वलोकशिरोमणिः । भक्तरक्षावतारोऽयं ममानुग्रहकारकः

સુમદ બોલ્યા—સર્વલોક-શિરોમણિ શ્રીરામ સુખથી છે ને? તેઓ ભક્તરક્ષા માટે અવતરેલા છે અને મારા પર અનુગ્રહ કરનાર છે.

Verse 3

धन्या लोका इमे पुर्यां रघुनाथमुखांबुजम् । ये पिबंत्यनिशं चाक्षिपुटकैः परिमोदिताः

ધન્ય છે આ નગરીના લોકો; તેઓ પરમાનંદથી પોતાની આંખોના પાત્રોથી રઘુનાથના કમલમુખનું અવિરત પાન કરે છે.

Verse 4

अर्थजातं मदीयं च नितरां पुरुषर्षभ । कृतार्थं कुलभूम्यादि वस्तुजातं महामते

હે પુરુષશ્રેષ્ઠ! મારું સર્વ સંચિત ધન અને કુળભૂમિ વગેરે સર્વ સંપત્તિ, હે મહામતિ, નિશ્ચયે સાર્થીક થઈ ગઈ છે.

Verse 5

कामाक्षया प्रसादो मे कृतः पूर्वं दयार्द्रया । रघुनाथमुखांभोजं द्रक्ष्येद्य सकुटुंबकः

પૂર્વે દયાર્દ્ર કામાક્ષીએ મને પ્રસાદ આપ્યો; આજે હું કુટુંબসহ રઘુનાથના કમલમુખનું દર્શન કરીશ.

Verse 6

इत्युक्तवति वीरे तु सुमदे पार्थिवोत्तमे । सर्वं तत्कथयामास रघुनाथगुणोदयम्

વીર અને રાજશ્રેષ્ઠ સુમદાએ આમ કહ્યા પછી, તેણે રઘુનાથના ગુણોદયની મહિમા સંપૂર્ણ રીતે વર્ણવી.

Verse 7

त्रिरात्रं तत्र संस्थित्य रघुनाथानुजः परम् । गंतुं चकार धिषणां राज्ञा सह महामतिः

ત્યાં ત્રણ રાત્રિ રહીને, મહામતિ રઘુનાથના અનુજે રાજા સાથે આગળ જવા માટે નિશ્ચય કર્યો.

Verse 8

तज्ज्ञात्वा सुमदः शीघ्रं पुत्रं राज्येऽभ्यषेचयत् । शत्रुघ्नेन महाराज्ञा पुष्कलेनानुमोदितः

આ જાણીને સુમદે તત્કાળ પોતાના પુત્રનો રાજ્યાભિષેક કર્યો. તે કાર્યને મહારાજ શત્રુઘ્ન તથા પુષ્કલે પણ અનુમોદન આપ્યું.

Verse 9

वासांसि बहुरत्नानि धनानि विविधानि च । शत्रुघ्नसेवकेभ्योऽसौ प्रादात्तत्र महामतिः

ત્યાં તે મહામતિએ શત્રુઘ્નના સેવકોને વસ્ત્રો, અનેક રત્નો અને વિવિધ પ્રકારનું ધન દાનમાં આપ્યું.

Verse 10

ततो गमनमारेभे मंत्रिभिर्बहुवित्तमैः । पत्तिभिर्वाजिभिर्नागैः सदश्वैरथ कोटिभिः

પછી તે અતિ ધનવાન મંત્રીઓ સાથે, પદાતિ, ઘોડા, હાથી અને ઉત્તમ અશ્વોથી જોડાયેલા અસંખ્ય રથો સહિત યાત્રા આરંભી.

Verse 11

शत्रुघ्नः सहितस्तेन सुमदेन धनुर्भृता । जगाम मार्गे विहसन्रघुनाथप्रतापभृत्

ધનુષ ધારણ કરનાર સુમદ સાથે શત્રુઘ્ન માર્ગમાં હસતાં હસતાં આગળ વધ્યો; રઘુનાથ (રામ) ના પ્રતાપથી તે સમર્થ હતો.

Verse 12

पयोष्णीतीरमासाद्य जगाम स हयोत्तमः । पृष्ठतोऽनुययुः सर्वे योधा वै हयरक्षिणः

પયોષ્ણી નદીના કિનારે પહોંચીને તે ઉત્તમ અશ્વ આગળ વધ્યો; તેની પાછળ બધા યોધાઓ—અર્થાત્ અશ્વરક્ષકો—અનુસર્યા.

Verse 13

आश्रमान्विविधान्पश्यन्नृषीणां सुतपोभृताम् । तत्रतत्र विशृण्वानो रघुनाथगुणोदयम्

તે ઘોર તપથી સમૃદ્ધ ઋષિઓના નાનાવિધ આશ્રમો જોતો રહ્યો; અને ત્યાં ત્યાં રઘુનાથના ગુણમહિમાનો ઉદય સાંભળતો રહ્યો।

Verse 14

इति श्रीपद्मपुराणे पातालखंडे शेषवात्स्यायनसंवादे रामाश्वमेधे । च्यवनोपाख्यानंनाम चतुर्दशोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના પાતાલખંડમાં, શેષ-વાત્સ્યાયન સંવાદમાં, રામાશ્વમેધ-પ્રકરણ હેઠળ ‘ચ્યવનોપાખ્યાન’ નામનો ચૌદમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।

Verse 15

इति शृण्वञ्छुभा वाचो मुनीनां परितः प्रभुः । तुतोष भक्त्युत्कलितचित्तवृत्तिभृतां महान्

આ રીતે ચારે તરફ મુનિઓના શુભ વચનો સાંભળી પ્રભુ—મહાન—ભક્તિથી ઉન્નત અને ઉદ્ભાસિત ચિત્તવૃત્તિ ધરાવનારા ભક્તોથી પ્રસન્ન થયા।

Verse 16

ददर्श चाश्रमं शुद्धं जनजंतुसमाकुलम् । वेदध्वनिहताशेषा मंगलं शृण्वतां नृणाम्

તેણે જનસમૂહ અને જીવજંતુઓથી ભરેલું એક શુદ્ધ આશ્રમ જોયું; ત્યાં વેદધ્વનિથી બાકી રહેલું સર્વ અમંગળ નાશ પામતું અને સાંભળનાર મનુષ્યોને મંગલમય પાઠ સંભળાતો।

Verse 17

अग्निहोत्रहविर्धूम पवित्रितनभोखिलम् । मुनिवर्यकृतानेक यागयूपसुशोभितम्

અગ્નિહોત્રની હવિના ધુમાડાથી તેનું સમગ્ર આકાશ પવિત્ર બન્યું હતું; અને શ્રેષ્ઠ મુનિઓએ કરેલા અનેક યજ્ઞોના યૂપસ્તંભોથી તે અત્યંત શોભિત હતું।

Verse 18

यत्र गावस्तु हरिणा पाल्यंते पालनोचिताः । मूषका न खनंत्यस्मिन्बिडालस्य भयाद्बिलम्

જ્યાં રક્ષણયોગ્ય ગાયોનું પાલન હરિણો કરે છે, ત્યાં બિલાડીના ભયથી ઉંદરો પોતાના બિલ ખોદતા નથી।

Verse 19

मयूरैर्नकुलैः सार्द्धं क्रीडंति फणिनोनिशम् । गजैः सिंहैर्नित्यमत्र स्थीयते मित्रतां गतैः

રાત્રે ફણિ સર્પો મોરો અને નકુલો સાથે ક્રીડા કરે છે; અને અહીં હાથી તથા સિંહો મિત્રતા પામી સદા સાથે વસે છે।

Verse 20

एणास्तत्रत्य नीवारभक्षणेषु कृतादराः । न भयं कुर्वते कालाद्रक्षिता मुनिवृंदकैः

ત્યાંના નીવાર (વનધાન્ય) ભક્ષણમાં રત હરણો, મુનિવૃંદોના રક્ષણથી કાળ (મૃત્યુ)નો ભય કરતા નથી।

Verse 21

गावः कुंभसमोधस्का नंदिनी समविग्रहाः । कुर्वंति चरणोत्थेन रजसेलां पवित्रिताम्

કુંભ સમાન થણવાળી અને નંદિની સમાન દેહવાળી ગાયો, પોતાના ખુરાંથી ઊઠેલી ધૂળ વડે આ ધરતીને પવિત્ર કરે છે।

Verse 22

मुनिवर्याः समित्पाणि पद्मैर्धर्मक्रियोचिताम् । दृष्ट्वा पप्रच्छसुमतिं सर्वज्ञं राम मंत्रिणम्

હાથમાં સમિધા ધારણ કરેલા શ્રેષ્ઠ મુનિઓને અને કમળોથી શોભિત, ધર્મક્રિયાને યોગ્ય સુમતিকে જોઈ, તેણે રામના સર્વજ્ઞ મંત્રી સુમતিকে પ્રશ્ન કર્યો।

Verse 23

शत्रुघ्न उवाच । सुमते कस्य संस्थानं मुनेर्भाति पुरोगतम् । निर्वैरिजंतु संसेव्यं मुनिवृंदसमाकुलम्

શત્રુઘ્ન બોલ્યો— હે સુમતિ, આગળ પ્રકાશમાન દેખાતું આ મુનિનું આશ્રમસ્થાન કોનું છે? જે નિર્વૈર પ્રાણીઓથી સેવિત અને મુનિવૃંદોથી ભરપૂર છે.

Verse 24

श्रोष्यामि मुनिवार्तां च विदधामि पवित्रताम् । निजं वपुस्तदीयाभिर्वार्ताभिर्वर्णनादिभिः

હું મુનિઓની વાર્તાઓ સાંભળી પવિત્રતા સાધીશ; એ જ કથાઓનું વર્ણન વગેરે કરીને મારા પોતાના દેહને પણ શુદ્ધ કરીશ.

Verse 25

इति श्रुत्वा महद्वाक्यं शत्रुघ्नस्य महात्मनः । कथयामास सचिवो रघुनाथस्य धीमतः

મહાત્મા શત્રુઘ્નના આ ગૌરવભર્યા વચનો સાંભળી, રઘુનાથ (શ્રીરામ)ના બુદ્ધિમાન મંત્રીએ ત્યારે તે વાત વર્ણવી.

Verse 26

सुमतिरुवाच । च्यवनस्याश्रमं विद्धि महातापसशोभितम् । निर्वैरिजंतुसंकीर्णं मुनिपत्नीभिरावृतम्

સુમતિ બોલ્યા— આને ચ્યવન મુનિનું આશ્રમ જાણો; મહાતપસ્વીઓથી શોભિત, નિર્વૈર પ્રાણીઓથી ભરેલું અને મુનિપત્નીઓથી ઘેરાયેલું છે.

Verse 27

योऽसौ महामुनिः स्वर्गवैद्ययोर्भागमादधात् । स्वायंभुवमहायज्ञे शक्रमानविभेदनः

એ જ મહામુનિ— જેમણે સ્વાયંભુવ મનુના મહાયજ્ઞમાં બે સ્વર્ગવૈદ્યો (અશ્વિનીકુમારો)ને તેમનો યોગ્ય ભાગ અપાવ્યો અને જેમણે શક્ર (ઇન્દ્ર)ના માનનો ભેદ કર્યો.

Verse 28

महामुनेः प्रभावोऽयं न केनापि समाप्यते । तपोबलसमृद्धस्य वेदमूर्तिधरस्य ह

તે મહામુનિનો પ્રભાવ કોઈ પણ પૂર્ણ રીતે માપી શકતું નથી—તપોબળથી સમૃદ્ધ અને વેદને મૂર્તિરૂપે ધારણ કરનાર.

Verse 29

श्रुत्वा रामानुजो वार्तां च्यवनस्य महामुनेः । सर्वं पप्रच्छ सुमतिं शक्रमानादिभंजनम्

ચ્યવન મહામુનિની વાત સાંભળી રામના અનુજે સुमતિને બધું પૂછ્યું—ઇન્દ્ર વગેરેનો અહંકાર ભંગ કરનાર તરીકે પ્રસિદ્ધ સુમતિને.

Verse 30

शत्रुघ्न उवाच । कदासौ दस्रयोर्भागं चकार सुरपंक्तिषु । किं कृतं देवराजेन स्वायंभुव महामखे

શત્રુઘ્ન બોલ્યો—દેવપંક્તિઓમાં તે બે દસરને તેણે ક્યારે ભાગ આપ્યો? અને સ્વાયંભુવના મહામખમાં દેવરાજે શું કર્યું?

Verse 31

सुमतिरुवाच । ब्रह्मवंशेऽतिविख्यातो मुनिर्भृगुरिति श्रुतः । कदाचिद्गतवान्सायं समिदाहरणं प्रति

સુમતિ બોલ્યા—બ્રહ્મવંશમાં ભૃગુ નામે અતિપ્રસિદ્ધ મુનિ હતા. એક વખત સાંજ સમયે તેઓ સમિધા લાવવા ગયા.

Verse 32

तदा मखविनाशाय दमनो राक्षसो बली । आगत्योच्चैर्जगादेदं महाभयकरं वचः

ત્યારે યજ્ઞનો વિનાશ કરવા ઇચ્છતા બલવાન દમન નામનો રાક્ષસ આવીને ઊંચા સ્વરે અત્યંત ભયંકર વચન બોલ્યો.

Verse 33

कुत्रास्ति मुनिबंधुः स कुत्र तन्महिलानघा । पुनः पुनरुवाचेदं वचो रोषसमाकुलः

“એ મુનિનો બંધુ ક્યાં છે? અને એ નિર્દોષ સ્ત્રી ક્યાં છે?”—ક્રોધથી વ્યાકુળ મનવાળો તે વારંવાર આ વચન બોલતો રહ્યો।

Verse 34

तदाहुतवहो ज्ञात्वा राक्षसाद्भयमागतम् । दर्शयामास तज्जायामंतर्वत्नीमनिंदिताम्

ત્યારે આહુતિ વાહક અગ્નિએ રાક્ષસથી ભય આવ્યું છે એમ જાણી, પોતાની પત્નીને—નિર્દોષ અને ગર્ભવતી—પ્રગટ કરી।

Verse 35

जहार राक्षसस्तां तु रुदंतीं कुररीमिव । भृगो रक्षपते रक्ष रक्ष नाथ तपोनिधे

પછી રાક્ષસે તેને—કુરરી જેવી રડતી—હરી લીધી। તે બોલી, “હે ભૃગુ! હે રક્ષપતે! રક્ષા કર, રક્ષા કર; હે નાથ, તપોનિધે!”

Verse 36

एवं वदंतीमार्तां तां गृहीत्वा निरगाद्बहिः । दुष्टो वाक्यप्रहारेण बोधयन्स भृगोः सतीम्

આ રીતે આર્તપણે બોલતી તેણીને પકડીને તે બહાર નીકળી ગયો। તે દુષ્ટ કઠોર વચનોના પ્રહારથી ભૃગુની સતી પત્નીને વારંવાર ચેડવીને ઉશ્કેરતો રહ્યો।

Verse 37

ततो महाभयत्रस्तो गर्भश्चोदरमध्यतः । पपात प्रज्वलन्नेत्रो वैश्वानर इवांगजः

પછી મહાભયથી ત્રસ્ત થયેલો ગર્ભ ઉદરના મધ્યમાંથી પડી ગયો; તેની આંખો પ્રજ્વલિત હતી—જાણે વૈશ્વાનર અગ્નિનો પુત્ર હોય।

Verse 38

तेनोक्तं मा व्रजाशु त्वं भस्मी भव सुदुर्मते । न हि साध्वी परामर्शं कृत्वा श्रेयोऽधियास्यसि

તેને કહ્યું—“હે દુષ્ટબુદ્ધિ, તું તરત ન જા; અત્યારે જ થંભ. ભસ્મ થઈ જા; કારણ કે સાધ્વી સ્ત્રી આવા અનુચિત વર્તન કરીને સાચું શ્રેય પ્રાપ્ત કરતી નથી.”

Verse 39

इत्युक्तः स पपाताशु भस्मीभूतकलेवरः । माता तदार्भकं नीत्वा जगामाश्रममुन्मनाः

આ રીતે કહ્યા પછી તે તરત જ પડી ગયો; તેનું શરીર ભસ્મ થઈ ગયું. પછી માતા તે બાળકને લઈને, મનથી વ્યાકુળ થઈ, આશ્રમ તરફ ગઈ.

Verse 40

भृगुर्वह्निकृतं सर्वं ज्ञात्वा कोपसमाकुलः । शशाप सर्वभक्षस्त्वं भव दुष्टारिसूचक

ભૃગુએ જાણ્યું કે આ બધું અગ્નિએ કર્યું છે; તે ક્રોધથી વ્યાકુળ થઈ શાપ આપ્યો—“તું સર્વભક્ષી થા અને દુષ્ટ શત્રુઓનો પ્રગટ કરનાર થા.”

Verse 41

तदा शप्तोऽतिदुःखार्तो जग्राहांघ्र्याशुशुक्षणिः । कुरु मेऽनुग्रहं स्वामिन्कृपार्णव महामते

ત્યારે શાપિત થઈ અતિ દુઃખથી પીડિત તે તરત જ સ્વામીના ચરણ પકડી બોલ્યો—“સ્વામિન્, મારે પર અનુગ્રહ કરો; હે કૃપાસાગર, હે મહામતિ!”

Verse 42

मयानृतं वचोभीत्या कथितं न गुरुद्रुहा । तस्मान्ममोपरि कृपां कुरु धर्मशिरोमणे

ભયથી મેં અસત્ય વચન કહ્યું; હું ગુરુદ્રોહી નથી. તેથી, હે ધર્મશિરોમણિ, મારા પર કૃપા કરો.

Verse 43

तदानुग्रहमाधाच्च सर्वभक्षो भवाञ्छुचिः । इत्युक्तवान्हुतभुजं दयार्द्रो मुनितापसः

ત્યારે દયાર્દ્ર તપસ્વી-મુનિએ અનુગ્રહ કરીને હુતભુજ (અગ્નિ)ને કહ્યું— “તું સર્વભક્ષ બન, છતાં સદા શુચિ રહેજે।”

Verse 44

गर्भाच्च्युतस्य पुत्रस्य जातकर्मादिकं शुचिः । चकार विधिवद्विप्रो दर्भपाणिः सुमंगलः

ગર્ભમાંથી સરકી પડેલા પુત્ર માટે શુચિ, સુમંગલ બ્રાહ્મણે હાથમાં દર્ભ લઈને વિધિ મુજબ જાતકર્મ વગેરે સર્વ સંસ્કારો કર્યા.

Verse 45

च्यवनाच्च्यवनं प्राहुः पुत्रं सर्वे तपस्विनः । शनैःशनैः स ववृधे शुक्ले प्रतिपदिंदुवत्

ચ્યવનમાંથી જન્મ્યો હોવાથી સર્વ તપસ્વીઓએ તે પુત્રને “ચ્યવન” કહી સંબોધ્યો. તે ધીમે ધીમે વધ્યો, જેમ શુક્લ પક્ષની પ્રતિપદાનો ચંદ્ર વધે તેમ.

Verse 46

स जगाम तपः कर्तुं रेवां लोकैकपावनीम् । शिष्यैः परिवृतः सर्वैस्तपोबलसमन्वितैः

તે તપ કરવા લોકોની એકમાત્ર પાવન કરનારી રેવા (નર્મદા) પાસે ગયો; તપોબળથી યુક્ત પોતાના સર્વ શિષ્યોથી ઘેરાયેલો હતો.

Verse 47

गत्वा तत्र तपस्तेपे वर्षाणामयुतं महान् । अंसयोः किंशुकौ जातौ वल्मीकोपरिशोभितौ

ત્યાં જઈ તે મહાત્માએ દસ હજાર વર્ષ તપ કર્યું. તેના બંને ખભા પર બે કિન્શુક વૃક્ષો ઉગ્યા; તેમના પર બનેલા વલ્મીકથી તેઓ વધુ શોભિત થયા.

Verse 48

मृगा आगत्य तस्यांगे कंडूं विदधुरुत्सुकाः । न किंचित्स हि जानाति दुर्वारतपसावृतः

હરણો ઉત્સુક થઈ આવી તેના અંગ上的 ખંજવાળ ખંજવાળવા લાગ્યા; પરંતુ અપ્રતિરોધ્ય તપસ્યાથી આવૃત હોવાથી તેને કશી જ જાણ ન હતી।

Verse 49

कदाचिन्मनुरुद्युक्तस्तीर्थयात्रां प्रति प्रभुः । सकुटुंबो ययौ रेवां महाबलसमावृतः

એક વખત પ્રભુ મનુ તીર્થયાત્રા માટે ઉદ્યત થયા; કુટુંબসহ મહાબળથી સમાવૃત થઈ રેવા (નર્મદા) તરફ ગયા।

Verse 50

तत्र स्नात्वा महानद्यां संतर्प्य पितृदेवताः । दानानि ब्राह्मणेभ्यश्च प्रादाद्विष्णुप्रतुष्टये

ત્યાં મહાનદીમાં સ્નાન કરીને પિતૃદેવતાઓને તર્પણથી તૃપ્ત કર્યા અને વિષ્ણુપ્રસન્નતા માટે બ્રાહ્મણોને દાન આપ્યાં।

Verse 51

तत्कन्या विचरंती सा वनमध्ये इतस्ततः । सखीभिः सहिता रम्या तप्तहाटकभूषणा

એ કન્યા વનમાં મધ્યે અહીં-ત્યાં વિહરતી હતી—સખીઓ સાથે, રમણીય, અને શુદ્ધ સોનાના આભૂષણોથી અલંકૃત।

Verse 52

तत्र दृष्ट्वाथ वल्मीकं महातरुसुशोभितम् । निमेषोन्मेषरहितं तेजः किंचिद्ददर्श सा

ત્યાં તેણે મહાવૃક્ષોથી શોભિત વલ્મીક (વાંદરું) જોયું; અને ત્યાં નિમેષ-ઉન્મેષ રહિત, સ્થિર એવું એક તેજ તેણે દર્શન કર્યું।

Verse 53

गत्वा तत्र शलाकाभिरतुदद्रुधिरं स्रवत् । दृष्ट्वा राज्ञांगजा खेदं प्राप्तवत्यतिदुःखिता

ત્યાં જઈ તેણે સોયોથી તેને ભેદ્યો, અને લોહી વહેવા લાગ્યું. રાજકન્યાનો ખેદ જોઈ તે અત્યંત દુઃખિત થઈ ગઈ.

Verse 54

न जनन्यै तथा पित्रे शशंसाघेन विप्लुता । स्वयमेवात्मनात्मानं सा शुशोच भयातुरा

પાપના ભારથી વ્યાકુળ થઈ તેણે ન માતાને ન પિતાને તે વાત કહી. ભયથી કંપતી તે પોતાના અંતરમાં જ શોક કરવા લાગી.

Verse 55

तदा भूश्चलिता राजन्दिवश्चोल्का पपात ह । धूम्रा दिशो भवन्सर्वाः सूर्यश्च परिवेषितः

ત્યારે, હે રાજન, ધરતી કંપી ઉઠી અને આકાશમાંથી ઉલ્કા પડી. સર્વ દિશાઓ ધુમ્મસથી કાળી થઈ ગઈ અને સૂર્યને ચારે તરફ પરિઘ દેખાયો.

Verse 56

तदा राज्ञो हया नष्टा हस्तिनो बहवो मृताः । धनं नष्टं रत्नयुतं कलहोभून्मिथस्तदा

ત્યારે રાજાના ઘોડા ગુમ થઈ ગયા, ઘણા હાથીઓ મરી ગયા. રત્નો સહિતનું ધન નાશ પામ્યું અને તે સમયે પરસ્પર કલહ ઊભો થયો.

Verse 57

तदालोक्य नृपो भीतः किंचिदुद्विग्नमानसः । जनानपृच्छत्केनापि मुनये त्वपराधितम्

આ જોઈને રાજા ભયભીત થયો અને મન થોડું ઉદ્વિગ્ન બન્યું. તેણે લોકોને પૂછ્યું—“આ મુનિ પ્રત્યે કોણે અપરાધ કર્યો છે?”

Verse 58

पारंपर्येण तज्ज्ञात्वा स्वपुत्र्याः परिचेष्टितम् । ययौ सुदुःखितस्तत्र समृद्धबलवाहनः

પરંપરાગત વિશ્વસનીય સમાચારથી પોતાની પુત્રીનું વર્તન જાણી, તે અત્યંત દુઃખિત થઈ ત્યાં ગયો; છતાં તેની પાસે પ્રચુર બળ અને વાહનસંપત્તિ હતી.

Verse 59

तं वै तपोनिधिं वीक्ष्य महता तपसायुतम् । स्तुत्वा प्रसादयामास मुनिवर्य दयां कुरु

મહાન તપથી યુક્ત એવા તપોનિધિને જોઈ તેણે સ્તુતિ કરી અને પ્રસન્ન કરવા પ્રયત્ન કર્યો—“હે મુનિવર્ય, દયા કરો.”

Verse 60

तस्मै तुष्टो जगादायं मुनिवर्यो महातपाः । तवात्मजाकृतं सर्वमुत्पाताद्यमवेहि तत्

તેના પર પ્રસન્ન થઈ મહાતપસ્વી મુનિવર્ય બોલ્યા—“આ બધા ઉત્પાત વગેરે તારા પુત્રના કરેલા છે; એમ જાણ.”

Verse 61

तव पुत्र्या महाराज चक्षुर्विस्फोटनं कृतम् । बहुसुस्राव रुधिरं जानती त्वामुवाच न

હે મહારાજ, તારી પુત્રીએ (કોઈનું) નેત્ર ફાટી જાય એવો ઘા કર્યો; ઘણું લોહી વહી નીકળ્યું. જાણતી હોવા છતાં તેણે તને કહ્યું નહીં.

Verse 62

तस्मादियं महाभूप मह्यं देया यथाविधि । ततश्चोत्पातशमनं भविष्यति न संशयः

અતએવ, હે મહાભૂપ, વિધિપૂર્વક આને મને અર્પણ કરવી જોઈએ; ત્યાર પછી ઉત્પાતનું શમન થશે—એમાં સંશય નથી.

Verse 63

तच्छ्रुत्वा दुःखितो राजा प्रज्ञाचाक्षुष आत्मजाम् । ददौ कुलवयोरूप शीललक्षणसंयुताम्

તે સાંભળીને રાજા દુઃખિત થયો અને તેણે પોતાની પુત્રીને—પ્રજ્ઞા તથા નિર્મળ દૃષ્ટિથી યુક્ત, ઉત્તમ કુલ, યોગ્ય વય અને રૂપ, શીલ તથા શુભ લક્ષણોથી સંપન્ન—દાનરૂપે અર્પણ કરી।

Verse 64

दत्ता यदा नृपेणेयं कन्या कमललोचना । तदोत्पाताः शमं याताः सर्वे मुनिरुषोद्गताः

જ્યારે રાજાએ તે કમલલોચના કન્યાનું વિવાહ-દાન કર્યું, ત્યારે મુનિઓના ક્રોધથી ઉત્પન્ન થયેલા સર્વ અપશકુન શાંત થઈ નિવૃત્ત થયા।

Verse 65

राजा दत्त्वात्मजां तस्मै मुनये तपसांनिधे । प्राप स्वां नगरीं भूयो दुःखितोऽयं दयायुतः

તપસ્યાના નિધિ એવા તે મુનિને પોતાની પુત્રી અર્પણ કરીને રાજા ફરી પોતાની નગરીમાં પરત આવ્યો; દયાળુ હોવા છતાં તે મનથી દુઃખિત રહ્યો।