Adhyaya 110

શ્રીરામ શંભુને પૂછે છે—અગ્નિશિખા નામનો જ્વલંત ગણ કોણ છે અને તેની ઉત્પત્તિ કેવી રીતે થઈ? શિવ દૃષ્ટાંતોની શ્રેણીથી કહે છે—ઋણનાશ, રાજ્યભ્રંશ અને પુત્રમરણના શોકથી તૂટી પડેલો એક ક્ષત્રિય રાજા શોક-ક્રોધ સંયમમાં રાખી સ્થાયી કલ્યાણનો માર્ગ શોધે છે. તે વારાણસીમાં વસિષ્ઠ પાસે જાય છે; વસિષ્ઠ તેને વિશ્વેશ્વર શિવલિંગની પૂજા કરાવે છે અને સમજાવે છે કે સરળ અર્પણથી પણ મુક્તિ પ્રાપ્ત થઈ શકે છે. પછી લુબ્ધક (શિકારી)ની અનિયમિત છતાં અતિ તીવ્ર ભક્તિ અને આત્મસમર્પણથી શિવ પ્રગટ થાય છે; તે પોતાના કુટુંબ સાથે શિવલોકને પામે છે. રાજા પણ મંદિર-સેવાથી ફરી રાજ્ય મેળવે છે, પરંતુ પછી ક્રોધમાં દેવાલય દહન કરી બેસે છે; તેથી પ્રાયશ્ચિત્ત અને પુનઃ શિવપૂજા દ્વારા શુદ્ધિ કરવી પડે—કર્મની સતતતા અને ભક્તિની સુધારક શક્તિ અહીં પ્રગટ થાય છે. અન્ય પ્રસંગમાં વેશ્યા-પ્રકરણમાં આરોપ, દંડ અને વધની ઘટના આવે છે; ત્યારબાદ વીરભદ્રની ઘોષણાથી જ્વાલામુખ/અગ્નિશિખાનો પ્રાદુર્ભાવ થાય છે. અંતે ક્ષમાને ઇહ-પર સુખનો માર્ગ કહી, નિત્ય શ્રવણ કરનારને શિવલોકપ્રાપ્તિનું ફળ વચન આપવામાં આવે છે.