Adhyaya 8

Verse 1

शौनक उवाच । समुद्रमथनं सूत पुरा कस्मात्कृतं गुरो । हृदये कौतुकं जातं श्रोतुं मे वद चामरैः

શૌનક બોલ્યા—હે સૂત, હે ગુરુદેવ! પ્રાચીન કાળમાં સમુદ્રમંથન શા માટે કરવામાં આવ્યું? મારા હૃદયમાં કૌતૂહલ જાગ્યું છે; અમરોની કથા સહિત મને કહો.

Verse 2

सूत उवाच । ब्रह्मन्वच्मि समासेन सिंधोर्मथनकारणम् । दुर्वाससेंद्र संवादमितिहासं शृणुष्व तत्

સૂતજી બોલ્યા—હે બ્રાહ્મણ, હું સંક્ષેપમાં સિંધુ-મંથનનું કારણ કહું છું. દુર્વાસા અને ઇન્દ્રના સંવાદવાળો તે પ્રાચીન ઇતિહાસ સાંભળો.

Verse 3

महातपा महातेजा दुर्वासा ईश्वरांशजः । ब्रह्मर्षिः प्रययौ स्वर्गमिन्द्रं द्रष्टुं स चैकदा

મહાતપસ્વી, મહાતેજસ્વી, ઈશ્વરાંશજ દુર્વાસા—તે બ્રહ્મર્ષિ એક વખત ઇન્દ્રને જોવા સ્વર્ગમાં ગયા.

Verse 4

तस्मिन्ददर्श काले तं गजारूढं शचीपतिम् । दृष्ट्वा स्रजं पारिजातां ददौ तस्मै महामुनिः

તે સમયે તેણે શચીપતિ ઇન્દ્રને ગજરાજ પર આરૂઢ જોયા. તેમને જોઈ મહામુનિએ પારિજાત પુષ્પોની માળા તેમને અર્પણ કરી॥

Verse 5

गृहीत्वा तां स्रजं चेंद्रो विन्यस्य गजमूर्द्धनि । देवराट्प्रययौ ब्रह्मन्ससैन्यो नंदनं प्रति

એ માળા લઈને ઇન્દ્રએ તેને ગજના મસ્તક પર મૂકી. હે બ્રાહ્મણ! દેવરાજ ઇન્દ્ર સૈન્યসহ નંદનવન તરફ પ્રસ્થાન કર્યો॥

Verse 6

हस्ती चादाय तां मालां छित्त्वा तु धरणीतले । चिक्षेप च महाक्रुद्धस्तमित्याह महामुनिः

પછી હાથીએ તે માળા પકડીને ફાડી નાખી અને ધરતી પર ફેંકી દીધી. અત્યંત ક્રોધિત થઈ મહામુનિએ તેને આ રીતે કહ્યું॥

Verse 7

त्रैलोक्यैकश्रियायुक्तो यस्मात्त्वमवमन्यसे । तव त्रैलोक्यश्रीर्नष्टा भवत्येव न संशयः

ત્રિલોકની એકમાત્ર શોભાથી યુક્ત એવા જેને તું અવમાન્યો છે, તેથી તારી ત્રિલોકવ્યાપી શ્રી નિશ્ચયે નષ્ટ થશે—એમાં સંશય નથી॥

Verse 8

इति श्रीपाद्मे महापुराणे ब्रह्मखंडे समुद्रमथनोद्योगोनामाष्टमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીપદ્મ મહાપુરાણના બ્રહ્મખંડમાં ‘સમુદ્રમથન-ઉદ્યોગ’ નામનો આઠમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો॥

Verse 9

नष्टमंतर्द्धानवत्यां तदा तस्यां जगत्त्रयम् । क्षुत्पिपासान्विताः सर्वे चुक्रुशुर्वै निरंतरम्

અંતર્ધાનશક્તિ ધરાવતી તે દેવી અદૃશ્ય થતાં, ક્ષુધા-પિપાસાથી પીડિત ત્રિલોક સતત કરુણ રોદન કરવા લાગ્યું।

Verse 10

न ववर्षुर्वारिवाहाः शुष्काश्चैव जलाशयाः । सर्वे ते शाखिनः शुष्काः फलपुष्पविवर्जिताः

વરસાદ લાવનારા મેઘો વરસ્યા નહીં, જળાશયો પણ સૂકાઈ ગયા; બધા વૃક્ષો સુકાઈ ફળ-ફૂલ વિનાના બન્યા।

Verse 11

क्षुत्पिपासार्दिताः सर्वे ब्रह्मणः सन्निधिं ययुः । तं सर्वे कथयामासुः दुःखशोकं पितामहम्

ક્ષુધા-પિપાસાથી પીડિત બધા બ્રહ્માના સન્નિધિ ગયા અને પિતામહને પોતાનું દુઃખ-શોક નિવેદન કર્યું।

Verse 12

देवानां वचनं श्रुत्वा धाता देवगणैः सह । भृग्वादिमुनिभिश्चैव प्रययौ क्षीरसागरम्

દેવોના વચન સાંભળી ધાતા (બ્રહ્મા) દેવગણો સાથે અને ભૃગુ આદિ મુનિઓ સહિત ક્ષીરસાગર તરફ પ્રયાણ કર્યા।

Verse 13

विष्णुं समर्चयामास क्षीराब्धेरुत्तरे तटे । मंत्रमष्टाक्षरं वेधा जपन्ध्यायन्जगत्पतिम्

ક્ષીરસાગરના ઉત્તર કાંઠે વેધા (બ્રહ્મા) એ વિષ્ણુનું સમ્યક્ પૂજન કર્યું; અષ્ટાક્ષરી મંત્ર જપતાં જગત્પતિનું ધ્યાન ધર્યું।

Verse 14

ततः प्रसन्नो भगवान्सर्वेषां च दिवौकसाम् । वैनतेयं समारुह्य चागतः सदयः प्रभुः

ત્યારે સ્વર્ગલોકના સર્વ નિવાસીઓ પર પ્રસન્ન થયેલા કરુણામય ભગવાન પ્રભુ વૈનતેય (ગરુડ) પર આરુઢ થઈ ત્યાં આવ્યા।

Verse 15

पीतवस्त्रं चतुर्बाहुं शंखचक्रगदाधरम् । दृष्ट्वा तं जगतामीशं पुंडरीकनिभेक्षणम्

પીળાં વસ્ત્રધારી, ચતુર્ભુજ, શંખ-ચક્ર-ગદાધારી, કમળનયન જગદીશ્વરને જોઈ (તેઓ ભક્તિવિસ્મયથી ભરાઈ ગયા)।

Verse 16

विष्णुं भवोदधेः पोतं वनमालाविभूषितम् । श्रीवत्सकौस्तुभोरस्कमानंदाश्रुपरिप्लुताः

ભવસાગર પાર કરાવનાર નૌકાસ્વરૂપ વિષ્ણુને, વનમાળાથી વિભૂષિત, વક્ષસ્થળે શ્રીવત્સ અને કૌસ્તુભમણિ ધારણ કરેલા જોઈ તેઓ આનંદાશ્રુથી ભીંજાઈ ગયા।

Verse 17

तुष्टुवुर्जयशब्देन नमश्चक्रुर्निरंतरम् । श्रीभगवानुवाच । वरं वृणीध्वं भो देवाः कस्माद्यूयं समागताः । वरदोऽस्मि तद्वदत वो ददामि च नान्यथा

તેઓ ‘જય’ના નાદથી સ્તુતિ કરવા લાગ્યા અને સતત નમસ્કાર કરતા રહ્યા। ત્યારે શ્રીભગવાન બોલ્યા—“હે દેવો, વર માગો; તમે શા માટે અહીં આવ્યા છો? હું વરદાતા છું; કહો, હું તે જ આપીશ, અન્યથા નહીં।”

Verse 18

देवा ऊचुः । कृपालो ब्रह्मशापेन संपद्धीनं जगत्त्रयम् । क्षुत्पिपासार्दितं नाथ सदेवासुरमानुषम्

દેવોએ કહ્યું—“હે કૃપાળુ નાથ! બ્રહ્મશાપથી ત્રિલોકની સમૃદ્ધિ હરી ગઈ છે; દેવ, અસુર અને માનવ સહિત સૌ ભૂખ-તરસથી પીડિત છે।”

Verse 19

रक्ष सर्वानिमांल्लोकान्याताः स्म शरणं तव । श्रीभगवानुवाच । इंदिरा ब्रह्मशापेन चान्तर्द्धानं गता सुराः

“આ સર્વ લોકોની રક્ષા કરો; અમે તમારી શરણમાં આવ્યા છીએ.” શ્રીભગવાન બોલ્યા— “બ્રહ્માના શાપથી ઇન્દિરા (લક્ષ્મી) અંતર્ધાન થઈ ગઈ અને દેવતાઓ પણ અદૃશ્ય થયા.”

Verse 20

यस्याः कटाक्षमात्रेण जगदैश्वर्यसंयुतम् । तदा यूयं सुराः सर्वे चोत्पाट्य स्वर्णपर्वतम्

“જેણીના માત્ર કટાક્ષથી જ જગત્ ઐશ્વર્ય અને સમૃદ્ધિથી યુક્ત થાય છે. તેથી હે સર્વ દેવો, સ્વર્ણપર્વતને પણ ઉપાડી લાવો.”

Verse 21

मंदरं घर्घरं कृत्वा सर्पराजेन वेष्टितम् । कुरुध्वं मथनं देवाः सदैत्याः क्षीरसागरम्

“મંદર પર્વતને મથનદંડ બનાવી, સર્પરાજ વાસુકિથી તેને વળગી, દેવો દૈત્યો સાથે ક્ષીરસાગરનું મથન કરો.”

Verse 22

तस्मादुत्पत्स्यते लक्ष्मीर्जगन्माता च भोः सुराः । तया हृष्टा महाभागा भविष्यथ न संशयः

“અતએવ હે દેવો, તેમાંથી જગન્માતા લક્ષ્મી પ્રગટ થશે. તેણીથી હર્ષિત થઈ તમે સૌ મહાભાગ્યશાળી અને સમૃદ્ધ બનશો—એમાં સંશય નથી.”

Verse 23

धारयाम्यहमेवाद्रिं कूर्मरूपेण सर्वतः । इत्युक्त्वा भगवान्विष्णुरंतर्द्धानं जगाम सः । जग्मुः सुरासुराः सर्वे समुद्रमथनं द्विज

“હું કૂર્મરૂપ ધારણ કરીને આ પર્વતને સર્વ તરફથી ધારણ કરીશ.” એમ કહી ભગવાન વિષ્ણુ અંતર્ધાન થયા. ત્યારબાદ, હે દ્વિજ, સર્વ દેવો અને અસુરો સમુદ્રમથન માટે પ્રસ્થાન કર્યા.