Adhyaya 70
Description of Yama’s Torments and the Discernment of Sin and Merit
આ અધ્યાયમાં માતલિના વચનથી આરંભ કરીને યમના અધિકારક્ષેત્રમાં થતી દંડવ્યવસ્થાનું અત્યંત તીવ્ર વર્ણન આવે છે. મહાપાપીઓ—વિશેષ કરીને બ્રાહ્મણહંતક વગેરે—વિવિધ યાતનાઓ ભોગવે છે: ગોમય-અગ્નિમાં દહન, હિંસ્ર પશુઓ અને વિષધર જીવોના હુમલા, હાથીઓ તથા શિંગવાળા પશુઓ દ્વારા ચકડી નાખવું, અને ડાકિનીઓ તથા રાક્ષસો દ્વારા સતામણી. આગળ રોગપીડા, પ્રચંડ પવન, શિલાવૃષ્ટિ, વજ્રપાત, ઉલ્કાપાત, અંગારવર્ષા અને ધૂળઝંઝાવાત જેવી ભયાનક આપત્તિઓનું પણ ચિત્રણ છે. ‘મહાતુલા’—મહાન ત્રાજવા—ની ઉપમા દ્વારા પાપ-પુણ્યનું તોલમાપ અને નિર્ણય સૂચવાય છે. અંતે વક્તા પાપ-પુણ્યનો વિવેક સમજાવ્યો હોવાનું કહી ઉપસંહાર કરે છે; આ ધર્મોપદેશ વેણ–પિતૃતીથૅ–યયાતિ કથાપ્રસંગની વિશાળ પરંપરામાં ગૂંથાયેલો છે।
Shlokas
Verse 1
मातलिरुवाच । यमपीडां प्रवक्ष्यामि महातीव्रां सुदारुणाम् । भुंजंति पापिनः सर्वे क्रूरास्ते ब्रह्मघातकाः
માતલિ બોલ્યા—હું યમની અતિ તીવ્ર અને અતિ ભયંકર પીડાઓનું વર્ણન કરીશ; જેને બધા પાપીઓ—તે ક્રૂર બ્રાહ્મણહંતાઓ—ભોગવે છે।
Verse 2
क्वचित्पापाः प्रपच्यंते तीव्रेण करिषाग्निना । क्वचित्सिंहैर्वृकैर्व्याघ्रैर्दंशैः कीटैश्च दारुणैः
કેટલાંક સ્થળે પાપીઓ સળગતા છાણની તીવ્ર અગ્નિમાં પકવાય છે; અન્યત્ર સિંહ, વરુ, વાઘ તથા ભયંકર દંશ કરનારા કીટ-કૃમિઓથી તેઓ પીડાય છે।
Verse 3
क्वचिन्महाजलौकोभिः क्वचिदाजगरैः पुनः । मक्षिकाभिश्च रौद्राभिः क्वचित्सर्पैर्विषोल्बणैः
ક્યાંક વિશાળ જળોકા, ક્યાંક ફરી મોટા અજગર; ક્યાંક ઉગ્ર માખીઓ, અને ક્યાંક ઘાતક વિષથી ફૂલેલા સર્પો છે।
Verse 4
मत्तमातंगयूथैश्च बलोत्कृष्टैः प्रमाथिभिः । पंथानमुल्लिखद्भिश्च तीक्ष्णशृंगमहावृषैः
અને મદમસ્ત હાથીઓના ઝુંડ—અતિ બળવાન અને ઉગ્ર—સાથે તીક્ષ્ણ શિંગવાળા મહાવૃષભો, જે માર્ગને ઉખેડી ફાડી નાખે છે।
Verse 5
महाशृंगैश्च महिषैर्दुष्टगात्रप्रबाधकैः । डाकिनीभिश्च रौद्राभिर्विकरालैश्च राक्षसैः
મોટા શિંગવાળા મહિષો, જે દેહને પીડિત કરે છે; તેમજ ઉગ્ર ડાકિનીઓ અને વિકરાળ, ભયંકર રાક્ષસો।
Verse 6
व्याधिभिश्च महाघोरैः पीड्यमाना व्रजंति ते । महातुलां समारूढा दह्यमाना दवानले
અતિ ઘોર અને ભયંકર વ્યાધિઓથી પીડિત થઈ તેઓ માર્ગે આગળ વધે છે. મહાતુલા (ન્યાયતુલા) પર ચઢાવવામાં આવી દાવાનલ સમ જ્વાળામાં દહે છે.
Verse 7
महावेगप्रधूतास्ते महाचंडेन वायुना । महापाषाणवर्षेण भिद्यमानाश्च सर्वतः
અતિ પ્રચંડ વેગવાળા ભયંકર પવનથી તેઓ ધક્કા ખાઈ ઉછળે છે. અને સર્વ તરફથી મહાપાષાણવર્ષાથી તેઓ ચકનાચૂર થાય છે.
Verse 8
पतद्भिर्वज्रनिर्घोषैरुल्कापातैश्च दारुणैः । प्रदीप्तांगारवर्षेण हन्यमाना व्रजंति ते
ગર્જન કરતા વજ્રપ્રહારો, ભયંકર ઉલ્કાપાતો અને પ્રદીપ્ત અંગારવર્ષાથી તેઓ આઘાત પામી પીડિત થઈ આગળ વધે છે.
Verse 9
महता पांसुवर्षेण पूर्यमाणा यमं गताः । ये नराः पापकर्माणः पापं भुंजंति दारुणम्
મહાધૂળવર્ષાથી ભરાઈ અને ઢંકાઈ પાપકર્મ કરનાર તે મનુષ્યો યમ પાસે જાય છે અને પોતાના પાપનું ભયંકર ફળ ભોગવે છે.
Verse 10
एवं पापविशेषेण पापिष्ठाः पापकारकाः । नरकं प्रतिभुंजंति बहुपीडासमाकुलम्
આ રીતે પાપની વિશેષ ગંભીરતા અનુસાર, અતિ પાપી—પાપકર્તા—અनेक પીડાઓથી વ્યાકુલ નરકનો ભોગ કરે છે.
Verse 11
एतत्ते सर्वमाख्यातं विवेकं पुण्यपापयोः । अन्यत्किं ते प्रवक्ष्यामि धर्मशास्त्रमनुत्तमम्
પુણ્ય અને પાપનો વિવેક મેં તને સંપૂર્ણ રીતે કહ્યો. હવે તને વધુ શું કહું? આ તો ધર્મશાસ્ત્રનું અનુત્તમ ઉપદેશ છે.
Verse 70
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने पितृतीर्थवर्णने ययाति । चरिते सप्ततितमोऽध्यायः
આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના ભૂમિખંડમાં, વેનોપાખ્યાન અંતર્ગત પિતૃતીર્થ-વર્ણનમાં તથા યયાતિ-ચરિતમાં સત્તરમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.