Adhyaya 63

Verse 1

सुकर्मोवाच । तयोश्चापि द्विजश्रेष्ठ मातापित्रोश्च स्नातयोः । पुत्रस्यापि हि सर्वांगे पतंत्यंबुकणा यदा

સુકર્મ બોલ્યો—હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ! તે વિધિ કરવામાં આવે ત્યારે, સ્નાન કરેલા માતા-પિતાના પણ અને પુત્રના પણ, જ્યારે તેના સર્વ અંગો પર જળબિંદુઓ પડે છે—

Verse 2

सर्वतीर्थसमं स्नानं पुत्रस्यापि सुजायते । पतितं विकलं वृद्धमशक्तं सर्वकर्मसु

પુત્ર માટે આ સ્નાન સર્વ તીર્થોમાં સ્નાન સમાન ફળ આપે છે. પતિત, વિકલ, વૃદ્ધ અને સર્વ કર્મોમાં અશક્ત વ્યક્તિને પણ તેનો લાભ થાય છે.

Verse 3

व्याधितं कुष्ठिनं तातं मातरं च तथाविधाम् । उपाचरति यः पुत्रस्तस्य पुण्यं वदाम्यहम्

જે પુત્ર વ્યાધિગ્રસ્ત કুষ্ঠરોગી પિતાની અને તેવી જ માતાની પ્રેમપૂર્વક સેવા કરે છે, તે પુત્રનું પુણ્ય હું કહું છું.

Verse 4

विष्णुस्तस्य प्रसन्नात्मा जायते नात्र संशयः । प्रयाति वैष्णवं लोकं यदप्राप्यं हि योगिभिः

તેના પર વિષ્ણુ પ્રસન્ન અને કૃપાળુ થાય છે—એમાં સંશય નથી. તે વૈષ્ણવ લોકને પામે છે, જે યોગીઓ માટે પણ દુર્લભ છે.

Verse 5

पितरौ विकलौ दीनौ वृद्धावेतौ गुरू सुतः । महागदेन संप्राप्तौ परित्यजति पापधीः

જ્યારે માતા-પિતા અશક્ત, દીન અને વૃદ્ધ બની ભારે રોગથી પીડાય છે, ત્યારે પાપબુદ્ધિ પુત્ર તેમને ત્યજી દે છે.

Verse 6

पुत्रो नरकमाप्नोति दारुणं कृमिसंकुलम् । वृद्धाभ्यां च समाहूतो गुरूभ्यामिह सांप्रतम्

એવો પુત્ર કીડાઓથી ભરેલા ભયંકર નરકને પામે છે; અને આ ક્ષણે અહીં તે બે વૃદ્ધ ગુરુસમાન જનોથી બોલાવવામાં આવે છે.

Verse 7

न प्रयाति सुतो भूत्वा तस्य पापं वदाम्यहम् । विष्ठाशी जायते मूढो ग्रामघ्रोणी न संशयः

પુત્ર બનીને પણ તે યોગ્ય માર્ગે ચાલતો નથી; તેનું પાપ હું કહું છું. તે મૂઢ, વિષ્ઠાભોજી અને ગામનો ડુક્કર બની જન્મે છે—નિઃસંદેહ.

Verse 8

यावज्जन्मसहस्रं तु पुनः श्वा चाभिजायते । पुत्रगेहेस्थितौ वृद्धौ माता च जनकस्तथा

હજાર જન્મો સુધી તે ફરી ફરી કૂતરો બની જન્મે છે; અને એ તરફ વૃદ્ધ માતા તથા પિતા પણ પુત્રના ઘરમાં જ આશ્રિત રહી જાય છે.

Verse 9

अभोजयित्वा तावन्नं स्वयमत्ति च यः सुतः । मूत्रं विष्ठां स भुंजीत यावज्जन्मसहस्रकम्

જે પુત્ર તેમને એટલું અન્ન પહેલાં ભોજન કરાવ્યા વિના પોતે જ ખાય, તે સહસ્ર જન્મો સુધી મૂત્ર અને વિષ્ઠા ભોગવે છે।

Verse 10

कृष्णसर्पो भवेत्पापी यावज्जन्मशतद्वयम् । मातरंपितरं वृद्धमवज्ञाय प्रवर्त्तते

વૃદ્ધ માતા-પિતાને અવગણીને વર્તન કરનાર પાપી, બે સો જન્મો સુધી કૃષ્ણસર્પ (કાળો સાપ) બને છે।

Verse 11

ग्राहोपि जायते दुष्टो जन्मकोटिशतैरपि । तावेतौ कुत्सते पुत्रः कटुकैर्वचनैरपि

કરોડો જન્મો પસાર થયા છતાં પણ પુત્ર દુષ્ટ થઈ શકે; અને એ જ પુત્ર તે બંનેને (માતા-પિતાને) કટુ વચનોથી પણ નિંદે છે।

Verse 12

स च पापी भवेद्व्याघ्रः पश्चादृक्षः प्रजायते । मातरंपितरं पुत्रो यो न मन्येत दुष्टधीः

જે દુષ્ટબુદ્ધિ પુત્ર માતા-પિતાને માન આપતો નથી, તે પાપી પહેલા વ્યાઘ્ર (વાઘ) બને છે અને પછી ઋક્ષ (રીંછ) તરીકે જન્મે છે।

Verse 13

कुंभीपाके वसेत्तावद्यावद्युगसहस्रकम् । नास्ति मातृसमं तीर्थं पुत्राणां च पितुः समम्

તે કુંભીપાક નરકમાં સહસ્ર યુગો સુધી વસે છે। માતા સમાન કોઈ તીર્થ નથી, અને સંતાનો માટે પિતા સમાન કોઈ નથી।

Verse 14

तारणाय हितायैव इहैव च परत्र च । तस्मादहं महाप्राज्ञ पितृदेवं प्रपूजये

ઉદ્ધાર અને કલ્યાણ માટે—આ લોકમાં પણ અને પરલોકમાં પણ—એથી, હે મહાપ્રાજ્ઞ, હું પિતૃદેવોની ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરું છું।

Verse 15

मातृदेवं सर्वदेव योगयोगी तथाभवम् । मातृपितृप्रसादेन संजातं ज्ञानमुत्तमम्

મેં માતાને દેવતા—અર્થાત્ સર્વ દેવોના સ્વરૂપ—રૂપે માન્યા; તેથી હું યોગનો યોગી બન્યો. માતા-પિતાના પ્રસાદથી મારામાં ઉત્તમ જ્ઞાન પ્રગટ્યું।

Verse 16

त्रिलोकीयं समस्ता तु संयाता मम वश्यताम् । अर्वाचीनगतिं जाने देवस्यास्य महात्मनः

ત્રિલોકના સર્વ જીવો મારા વશમાં આવ્યા છે; તેમ છતાં આ મહાત્મા દેવની આગળની ગતિ હું જાણું છું।

Verse 17

वासुदेवस्य तस्यैव पराचीनां महामते । सर्वं ज्ञानं समुद्भूतं पितृमातृप्रसादतः

હે મહામતે, પ્રાચીનોમાં તે જ વાસુદેવમાંથી સર્વ જ્ઞાન પ્રગટ્યું—પિતા અને માતાના પ્રસાદથી।

Verse 18

को न पूजयते विद्वान्पितरं मातरं तथा । सांगोपांगैरधीतैस्तैः श्रुतिशास्त्रसमन्वितैः

વેદના અંગ-ઉપાંગসহ અધ્યયનથી યુક્ત અને શ્રુતિ-શાસ્ત્રના ઉપદેશોથી સમન્વિત એવો કયો વિદ્વાન પિતાને તથા તેવી જ રીતે માતાને પૂજશે નહીં?

Verse 19

वेदैरपि च किं विप्रा पिता येन न पूजितः । माता न पूजिता येन तस्य वेदा निरर्थकाः

હે વિપ્રો, જેણે પિતાનું સન્માન ન કર્યું, તેને વેદોનો પણ શું ઉપયોગ? જેણે માતાની પૂજા ન કરી, તેના માટે વેદો નિરર્થક બની જાય છે।

Verse 20

यज्ञैश्च तपसा विप्र किं दानैः किं च पूजनैः । प्रयाति तस्य वैफल्यं न माता येन पूजिता

હે બ્રાહ્મણ, યજ્ઞો અને તપનો શું લાભ—દાન અને પૂજનનો પણ શું? જેણે માતાને પૂજ્યા નથી, તેના માટે બધું નિષ્ફળ થાય છે।

Verse 21

न पिता पूजितो येन जीवमानो गृहे स्थितः । एष पुत्रस्य वै धर्मस्तथा तीर्थं नरेष्विह

જે મનુષ્ય જીવિત અને ઘરમાં રહેલા પિતાનું પણ સન્માન ન કરે, તે પુત્રધર્મથી ભ્રષ્ટ થાય છે; ખરેખર અહીં મનુષ્યો માટે પિતૃસેવા જ તીર્થ છે।

Verse 22

एष पुत्रस्य वै मोक्षस्तथा जन्मफलं शुभम् । एष पुत्रस्य वै यज्ञो दानमेव न संशयः

આ જ પુત્રનો મોક્ષ છે અને આ જ તેના જન્મનું શુભ ફળ છે। પુત્ર માટે આ જ યજ્ઞ છે, આ જ દાન છે—કોઈ સંશય નથી।

Verse 23

पितरं पूजयेन्नित्यं भक्त्या भावेन तत्परः । तस्य जातं समस्तं तद्यदुक्तं पूर्वमेव हि

ભક્તિ અને હૃદયપૂર્વકની શ્રદ્ધાથી સંપૂર્ણ સમર્પિત થઈ પિતાની નિત્ય પૂજા કરવી જોઈએ; કારણ કે તેમના પરથી જન્મેલું સર્વ કંઈ પૂર્વે કહ્યા મુજબ જ છે।

Verse 24

दानस्यापि फलं तेन तीर्थस्यापि न संशयः । यज्ञस्यापि फलं प्राप्तं माता येनाप्युपासिता

જેને પોતાની માતાની વિધિપૂર્વક સેવા-ઉપાસના કરી છે, તેને દાનનું ફળ મળે છે; નિઃસંદેહ તીર્થસેવાનો ફળ પણ; અને યજ્ઞનું ફળ પણ, કારણ કે માતાનું યથાવિધિ સન્માન થયું છે।

Verse 25

पिता येन सुभक्त्या च नित्यमेवाप्युपासितः । तस्य सर्वा सुसंसिद्धा यज्ञाद्याः पुण्यदाः क्रियाः

જે વ્યક્તિ સાચી ભક્તિથી નિત્ય પિતાની સેવા-ઉપાસના કરે છે, તેના માટે યજ્ઞ વગેરે સર્વ પુણ્યદાયક ક્રિયાઓ સંપૂર્ણ રીતે સિદ્ધ થાય છે।

Verse 26

एतदर्थं समाज्ञातं धर्मशास्त्रं श्रुतं मया । पितृभक्तिपरो नित्यं भवेत्पुत्रो हि पिप्पल

આ હેતુથી મેં ધર્મશાસ્ત્રને યોગ્ય રીતે સાંભળી અને સમજી લીધું છે. તેથી, હે પિપ્પલ, પુત્રે સદા પિતૃભક્તિમાં પરાયણ રહેવું જોઈએ।

Verse 27

तुष्टे पितरि संप्राप्तं यदुराज्ञा पुरा सुखम् । रुष्टे पितरि च प्राप्तं महत्पापं पुरा शृणु

હવે સાંભળો—પ્રાચીન કાળમાં રાજા યદુએ પિતા પ્રસન્ન થયા ત્યારે સુખ મેળવ્યું; અને પિતા રોષે ભરાયા ત્યારે મહાપાપ પ્રાપ્ત કર્યું।

Verse 28

रुरुणा पौरवेणापि पित्रा शप्तेन भूतले । एवं ज्ञानं मया चाप्तं द्वावेतौ यदुपासितौ

પૃથ્વી પર પૌરવવંશીય રુરુ પણ—પિતાના શાપથી પીડિત થયો ત્યારે—આ જ જ્ઞાન પ્રાપ્ત કર્યું. મેં પણ આ જ્ઞાન મેળવ્યું કે ઉપાસ્ય તો આ બે જ છે।

Verse 29

एतयोश्च प्रसादेन प्राप्तं फलमनुत्तमम्

આ બેના પ્રસાદથી અનુત્તમ ફળ પ્રાપ્ત થયું.

Verse 63

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने मातापितृतीर्थमाहात्म्ये त्रिषष्टितमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના ભૂમિખંડમાં, વેનોપાખ્યાન અંતર્ગત માતાપિતૃતીર્થ-માહાત્મ્ય વિષયક ત્રેસઠમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.