Adhyaya 6

Verse 1

सूत उवाच । कश्यपस्य च भार्यान्या दनुर्नाम तपस्विनी । पुत्रशोकेन संतप्ता संप्राप्ता दितिमंदिरम्

સૂત બોલ્યા—કશ્યપની તપસ્વિની પત્ની દનુ, પુત્રશોકથી સંતપ્ત થઈ, દિતિના નિવાસે આવી પહોંચી।

Verse 2

रोदमाना प्रणम्यैव पादपद्मयुगं तदा । दुःखेन महता प्राप्ता दितिस्तां प्रत्यबोधयत्

ત્યારે તે રડતી રડતી તે યુગલ પદ્મચરણોને પ્રણામ કરીને, મહાદુઃખથી આવી; દિતિએ તેને સાંત્વના આપી।

Verse 3

दितिरुवाच । तवैव हि महाभागे किमिदं रोदकारणम् । पुत्रिण्यश्चैकपुत्रेण लोके नार्यो भवंति वै

દિતિ બોલી—હે મહાભાગે, તારા આ રડવાનું કારણ શું છે? લોકમાં સ્ત્રીઓ પુત્રવતી હોય—એક જ પુત્ર હોય તોય—ધન્ય ગણાય છે।

Verse 4

भवती शतपुत्राणां गुणिनामपि भामिनि । माता त्वमसि कल्याणि शुंभादीनां महात्मनाम्

હે ભામિની, તું ગુણવાન સો પુત્રોની માતા છે; હે કલ્યાણી, તું શુંભ આદિ મહાત્માઓની જનની છે।

Verse 5

कस्माद्दुःखं त्वया प्राप्तमेतन्मे कारणं वद । हिरण्यकशिपू राजा हिरण्याक्षो महाबलः

તને આ દુઃખ કયા કારણથી પ્રાપ્ત થયું? તેનું કારણ મને કહો. (તું) રાજા હિરણ્યકશિપુ અને મહાબલી હિરણ્યાક્ષનો ઉલ્લેખ કરે છે.

Verse 6

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे देवासुरे दितिविलापोनाम षष्ठोऽध्यायः

આ રીતે શ્રી પદ્મપુરાણના ભૂમિખંડના દેવાસુર-પ્રકરણમાં ‘દિતિવિલાપ’ નામનો છઠ્ઠો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.

Verse 7

आख्याहि कारणं सर्वं यस्माद्रोदिषि सांप्रतम् । एवमाभाष्य तां देवीं विरराम मनस्विनी

તું અત્યારે શા માટે રડે છે—તેનું સર્વ કારણ કહો. એમ કહીને તે દેવીએ સંબોધિત કર્યા પછી, દૃઢમનવાળી સ્ત્રી મૌન થઈ ગઈ.

Verse 8

दनुरुवाच । पश्य पश्य महाभागे सपत्न्याश्च मनोरथम् । परिपूर्णं कृतं तेन देवदेवेन चक्रिणा

દનુ બોલી—હે મહાભાગે, જુઓ જુઓ! તારી સપત્નીની ઇચ્છા તે દેવોના દેવ, ચક્રધારી પ્રભુએ સંપૂર્ણ રીતે પૂર્ણ કરી છે.

Verse 9

यथापूर्वं वरो दत्तो ह्यदित्यै देवि विष्णुना । तथेदानीं च पुत्राय तस्या दत्तो वरो महान्

હે દેવી, જેમ પહેલાં વિષ્ણુએ અદિતીને વરદાન આપ્યું હતું, તેમ જ હવે તેના પુત્રને પણ મહાન વર પ્રાપ્ત થયો છે.

Verse 10

कश्यपाद्विश्रुतो जातस्त्रैलोक्यपालकः सुतः । इंद्रत्वं तस्य वै दत्तं तव पुत्राद्विहृत्य च

કશ્યપથી ત્રિલોકના પાલક એવા વિખ્યાત પુત્રનો જન્મ થયો. તેને જ ઇન્દ્રત્વ અપાયું; અને તે પદ તારા પુત્ર પાસેથી પણ હરી લેવામાં આવ્યું.

Verse 11

मनोरथैस्तु संपूर्णा अदितिः सुखवर्द्धिनी । कनीयान्वसुदत्तश्च तस्याः पुत्रश्च संप्रति

સુખ વધારનારી અદિતિ પોતાના મનોરથોથી પરિપૂર્ણ થઈ. અને હાલમાં તેની કનિષ્ઠ પુત્ર વસુદત્ત છે.

Verse 12

ऐंद्रं पदं सुदुष्प्राप्यं देवैः सार्द्धं भुनक्ति च । दितिरुवाच । कस्मात्पदात्परिभ्रष्टो मम पुत्रो महामतिः

ઇન્દ્રનું અત્યંત દુર્લભ પદ પ્રાપ્ત કરીને તે દેવો સાથે મળીને તેનો ભોગ કરે છે. દિતિ બોલી—‘મારો મહામતિ પુત્ર કયા પદથી ભ્રષ્ટ થયો?’

Verse 13

अन्ये च दानवा दैत्यास्तेजोभ्रष्टाः कथं सखे । तस्य त्वं कारणं ब्रूहि विस्तरेण यशस्विनि

અને હે સખી, બીજા દાનવ-દૈત્ય તેજથી વંચિત કેવી રીતે થયા? હે યશસ્વિની, તેનું કારણ વિસ્તારે કહો.

Verse 14

तामाभाष्य दितिर्वाक्यं विरराम सुदुःखिता । दनुरुवाच । देवाश्च दानवाः सर्वे सक्रोधाः संगरं गताः

તેને આ વચન કહી દિતિ અત્યંત દુઃખથી મૌન થઈ ગઈ. દનુ બોલી—‘બધા દેવો અને બધા દાનવો ક્રોધથી પ્રજ્વલિત થઈ યુદ્ધભૂમિએ ગયા છે.’

Verse 15

तत्र युद्धं महज्जातं दैत्यसंक्षयकारकम् । देवैश्च विष्णुना युद्धे मम पुत्रा निपातिताः

ત્યાં દૈત્યોના સંહારનું કારણ બનતું મહાયુદ્ધ ઊભું થયું; તે યુદ્ધમાં દેવો તથા વિષ્ણુ દ્વારા મારા પુત્રો પાતાળ થયા.

Verse 16

तथैव तव पुत्रास्ते देवदेवेन चक्रिणा । वने गतान्यथा सिंहो द्रावयेत्स्वेन तेजसा

એ જ રીતે દેવદેવ ચક્રધારી વનમાં પ્રવેશતાં જ તારા પુત્રો પણ સિંહ પોતાના તેજથી પ્રાણીઓને દોડાવે તેમ, તેના તેજથી હંકાલાઈ ગયા.

Verse 17

तथा ते मामकाः पुत्रा निहताः शङ्खपाणिना । कालनेमिमुखं सैन्यं दुर्जयं ससुरासुरैः

એ જ રીતે શંખધારી પ્રભુએ મારા પુત્રોનો સંહાર કર્યો; અને કાલનેમિની આગેવાનીવાળી, દેવો-અસુરો માટે પણ દુર્જય એવી સેના પણ નાશ પામી.

Verse 18

नाशितं मर्दितं सर्वं द्रावितं विकलीकृतम् । स्वैरर्चिभिर्यथा वह्निस्तृणानि ज्वालयेद्वने

બધું જ નાશ પામ્યું, કચડાયું, વિખેરાયું અને અશક્ત બન્યું—જેમ વનમાં અગ્નિ પોતાની જ્વાળાઓથી સૂકા તૃણને સળગાવી દે છે.

Verse 19

तथा दैत्यगणान्सर्वान्निर्दहत्येव केशवः । मम पुत्रा मृता देवि बहुशस्तव नंदनाः

એ જ રીતે કેશવ સર્વ દૈત્યગણને દહન કરીને ભસ્મ કરે છે. હે દેવી, તારા પુત્રના હાથે મારા પુત્રો વારંવાર મર્યા છે.

Verse 20

वह्निं प्राप्य यथा सर्वे शलभा यांति संक्षयम् । तथा ते दानवाः सर्वे हरिं प्राप्य क्षयं गताः

જેમ અગ્નિને પામી સર્વ પતંગિયા નાશ પામે છે, તેમ હરિને સામનો કરતાં જ તે સર્વ દાનવો ક્ષયને પામ્યા।

Verse 21

एवमेतं हि वृत्तांतं दितिः शुश्राव दारुणम् । दितिरुवाच । वज्रपातोपमं भद्रे वदस्येवं कथं मम

આ રીતે ભયંકર વર્તાંત સાંભળી દિતી બોલી—હે ભદ્રે! તારા વચન વજ્રપાત સમા મને આઘાત કરે છે; તું મને આવું કેમ કહે છે?

Verse 22

एवमाभाष्य तां देवी मूर्च्छिता निपपात ह । हा हा कष्टमिदं जातं बहुदुःखं प्रतापकम्

આ રીતે કહી તે દેવી મૂર્છિત થઈ પડી ગઈ. ‘હા હા! કેટલું કષ્ટ થયું—અતિ દુઃખ આપનારું આ દુર્ભાગ્ય છે!’

Verse 23

रुरोद करुणं साथ पुत्रशोकसुपीडिता । तां दृष्ट्वा स मुनिश्रेष्ठ उवाच वचनं शुभम्

પુત્રશોકથી અત્યંત પીડિત થઈ તે કરુણ રીતે રડી. તેને જોઈ તે મુનિશ્રેષ્ઠે મંગલ અને સાંત્વનાદાયક વચન કહ્યાં।

Verse 24

मा रोदिषि च भद्रं ते नैवं शोचंति त्वद्विधाः । सत्ववंतो महाभागे लोभमोहेन वर्जिताः

રડો નહીં, તારો મંગલ થાઓ. હે મહાભાગે! તારા જેવા લોકો આ રીતે શોક કરતા નથી; સત્ત્વવાન જન લોભ અને મોહથી રહિત હોય છે।

Verse 25

कस्य पुत्रा हि संसारे कस्य देवी सुबांधवाः । नास्तिकस्येह केनापि तत्सर्वं श्रूयतां प्रिये

આ સંસારમાં કોના પુત્રો છે અને કોની સુબંધુવાળી પત્ની છે? અહીં નાસ્તિકને આમાંથી કશુંય ખરેખર પોતાનું નથી—પ્રિયે, આ સર્વ સાંભળ।

Verse 26

दक्षस्यापि सुता यूयं सुन्दर्यश्चैव मामकाः । भवतीनामहं भर्ता कामनापूरकः शुभे

તમે સૌ દક્ષની પુત્રીઓ છો અને સુંદર પણ—મારી જ છો. હે શુભે, હું તમારો પતિ છું, ઇચ્છાઓ પૂર્ણ કરનાર।

Verse 27

योजकः पालकश्चैव रक्षकोस्मि वरानने । कस्माद्वैरं कृतं क्रूरैरसुरैरजितात्मभिः

હે વરાનને, હું જ વ્યવસ્થાક, પાલક અને રક્ષક છું. તો ક્રૂર, અજિતાત્મા અસુરોએ વૈર કેમ કર્યું?

Verse 28

तव पुत्रा महाभागे सत्यधर्मविवर्जिताः । तेन दोषेण ते सर्वे तव दोषेण वै शुभे

હે મહાભાગે, તારા પુત્રો સત્ય અને ધર્મથી વિહોણા છે. એ દોષથી તેઓ બધા દોષી છે—નિશ્ચયે, હે શુભે, તે તારા દોષથી છે।

Verse 29

निहता वासुदेवेन दैवतैस्तु निपातिताः । तस्माच्छोको न कर्तव्यः सत्यमोक्षविनाशनः

તેઓ વાસુદેવ દ્વારા હણાયા અને દેવતાઓ દ્વારા પાતિત થયા. તેથી શોક ન કર; શોક ખરેખર મોક્ષનો નાશ કરનાર છે।

Verse 30

शोको हि नाशयेत्पुण्यं क्षयात्पुण्यस्य नश्यति । तस्माच्छोकं परित्यज विघ्नरूपं वरानने

શોક ખરેખર પુણ્યનો નાશ કરે છે; પુણ્ય ક્ષીણ થાય ત્યારે તે નષ્ટ થઈ જાય છે. તેથી, હે સુમુખી, વિઘ્નરૂપ શોકનો ત્યાગ કર.

Verse 31

आत्मदोषप्रभावेण दानवा मरणं गताः । देवा निमित्तभूताश्च नाशिताः स्वेन कर्मणा

પોતાના જ દોષોના પ્રભાવથી દાનવો મૃત્યુને પામ્યા; અને દેવો તો માત્ર નિમિત્ત હતા, તેઓ પણ પોતાના કર્મથી જ નાશ પામ્યા.

Verse 32

एवं ज्ञात्वा महाभागे समागच्छ सुखं प्रति । एवमुक्त्वा महायोगी तां प्रियां दुःखभागिनीम्

આ રીતે જાણી, હે મહાભાગ્યવતી, સુખ તરફ આવ. એમ કહી મહાયોગીએ દુઃખની સહભાગિણી પોતાની પ્રિયાને સંબોધી.

Verse 33

विषादाच्च निवृत्तोसौ विरराम महामतिः

અને વિષાદથી પાછો વળી, તે મહામતિ વિરમ્યો અને શાંત થયો.