Shloka 12

The Consecration (Anointing) of Indra

Devanagari script

आगता दानवा विप्रं सोमशर्माणमंतिके । मृत्युकाले तु संप्राप्ते प्राणयात्रा प्रवर्तिनः

Transliteration

āgatā dānavā vipraṃ somaśarmāṇamaṃtike | mṛtyukāle tu saṃprāpte prāṇayātrā pravartinaḥ

Translation

દાનવો તે બ્રાહ્મણ સોમશર્માના નજીક આવી પહોંચ્યા; જ્યારે મૃત્યુ-કાળ આવી ગયો હતો અને પ્રાણોની અંતિમ યાત્રા પ્રવર્તવા લાગી હતી।

Word by Word

• आगताः: having come
• आगताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: आगत (कृदन्त; आ-√गम्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; कृदन्तः—क्त (past passive participle)

• दानवाः: demons (Dānavas)
• दानवाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दानव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन

• विप्रम्: the brahmin
• विप्रम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• सोमशर्माणम्: Somasharman
• सोमशर्माणम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सोमशर्मन् (प्रातिपदिक; नाम)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; नकारान्त-प्रातिपदिक (शर्मन्)

• अन्तिके: near; in proximity
• अन्तिके: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अन्तिक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; स्थानवाचक

• मृत्युकाले: at the time of death
• मृत्युकाले: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मृत्यु (प्रातिपदिक) + काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; समासः—मृत्योः कालः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• तु: but/indeed
• तु: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (contrastive particle)

• संप्राप्ते: when (it) had arrived
• संप्राप्ते: Adhikarana (Locative absolute/सप्तमी-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: संप्राप्त (कृदन्त; सम्-√प्राप्)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; कृदन्तः—क्त; लोकेटिव-अब्सोल्यूट (सप्तमी-सम्बन्ध) ‘when it had arrived’

• प्राणयात्राः: departures of life-breaths; life’s journey
• प्राणयात्राः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्राण (प्रातिपदिक) + यात्रा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; समासः—प्राणानां यात्रा (षष्ठी-तत्पुरुष)

• प्रवर्तिनः: proceeding/setting in motion
• प्रवर्तिनः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रवर्तिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; विशेषण ‘engaged/active/setting forth’ (इन्-प्रत्ययान्त)

Speaker

Narrator (contextual; specific dialogue speaker not provided in the given excerpt)

Verse Rasa

Primary Rasa: bhayanaka

Secondary Rasa: karuna

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: सोमशर्माणमंतिके → सोमशर्माणम् अन्तिके (m + a sandhi); आगता/दानवा → आगताः दानवाः (visarga normalization); no other mandatory splits.

Characters & Entities

• Dānava
• Somaśarman

FAQs

Who are the Dānavas mentioned in this verse?

Dānavas are a class of powerful beings often portrayed as antagonistic forces in Purāṇic narratives, frequently opposing sages and divine order.

What does “prāṇa-yātrā” imply in this context?

Here “prāṇa-yātrā” refers to the departure of the life-breath—the final transition at the moment of death, emphasizing the liminal, spiritually significant time.

What ethical or spiritual tension is suggested by the scene?

The verse sets a charged moment: hostile beings approaching a brāhmaṇa precisely at death, implying a test of virtue, protection, or karmic resolution at life’s end.