Adhyaya 33
The Account of Sunīthā (within the Vena Narrative)
આ અધ્યાયમાં ઋષિઓ પૂછે છે—સુશઙ્ખના શાપથી સુનીથાની એવી દશા કેવી રીતે થઈ અને કયા કર્મોના કારણે તે ફળ મળ્યું. સૂત કહે છે કે તે પિતાના ગૃહે પરત આવે છે; ત્યાં એક જ્યેષ્ઠ ઉપદેશક તેને (નંદિની કહી) ઠપકો આપે છે—ધર્મમાં સ્થિર, શાંત એવા નિર્દોષ પુરુષને માર પડાવવો મહાપાપ છે. પછી હિંસા અને દોષનિર્ણયનો સૂક્ષ્મ વિચાર આવે છે: નિર્દોષ પર પ્રહાર કરવો ઘોર પાપ છે અને તેના ફળરૂપે દુષ્ટ પુત્રપ્રાપ્તિ વગેરે જણાવાય છે. સાથે જ આક્રમક સામે આત્મરક્ષાની મર્યાદા, તેમજ ખોટા માણસને દંડ આપવો કે અયોગ્ય દંડ કરવાથી થનારા ભયંકર દોષોની ચેતવણી આપવામાં આવે છે. અંતે શુદ્ધિનો માર્ગ બતાવવામાં આવે છે—સત્સંગ, સત્ય, જ્ઞાન અને યોગધ્યાન પાપને દહન કરે છે; જેમ અગ્નિ સોનાને શુદ્ધ કરે અને તીર્થજળ બહાર-અંદર પવિત્ર કરે. સુનીથા એકાંત તપસ્યા કરે છે; પછી સખીઓ તેને વિનાશક ચિંતા છોડવા સમજાવે છે અને તેના ઉત્તર માટે ભૂમિકા તૈયાર કરે છે.
Shlokas
Verse 1
ऋषय ऊचुः । शप्ता गंधर्वपुत्रेण सुशंखेन महात्मना । तस्य शापात्कथं जाता किं किं कर्म कृतं तया
ઋષિઓએ કહ્યું— ગંધર્વપુત્ર મહાત્મા સુશંખે તેને શાપ આપ્યો હતો. તેના શાપથી તે આ હાલતમાં કેવી રીતે આવી, અને તેણે કયા કયા કર્મ કર્યા?
Verse 2
सा लेभे कीदृशं पुत्रं तस्य शापाद्द्विजोत्तम । सुनीथायाश्च चरितं त्वं नो विस्तरतो वद
હે દ્વિજોત્તમ, તે શાપના પરિણામે તેને કેવો પુત્ર પ્રાપ્ત થયો? અને સునીથાનું ચરિત્ર અમને વિસ્તૃત રીતે કહો.
Verse 3
सूत उवाच । सुशंखेनापि तेनैव सा शप्ता तनुमध्यमा । पितुः स्थानं गता सा तु सुनीथा दुःखपीडिता
સૂત બોલ્યા—એ જ સુશંખે પણ તે સુકુમાર કમરવાળી સ્ત્રીને શાપ આપ્યો; દુઃખથી પીડિત સુનીથા પિતાના ધામે ગઈ।
Verse 4
पितरं चात्मनश्चैव चरितं च प्रकाशितम् । श्रुतवान्सोपि धर्मात्मा मृत्युः सत्यवतां वर
તેણે એવો વર્ણન સાંભળ્યો કે જેમાં પિતાનું અને પોતાનું પણ ચરિત્ર પ્રગટ થયું; તે ધર્માત્મા—મૃત્યુ પણ—સત્યનિષ્ઠોમાં શ્રેષ્ઠ બન્યો।
Verse 5
तामुवाच सुनीथां तु सुतां शप्तां महात्मना । भवत्या दुष्कृतं पापं धर्म तेजः प्रणाशनम्
પછી તેણે મહાત્મા દ્વારા શાપિત પુત્રી સુનીથાને કહ્યું—“તમે પાપમય દુષ્કૃત્ય કર્યું છે; તે ધર્મતેજનો નાશ કરનારું છે.”
Verse 6
कस्मात्कृतं महाभागे सुशांतस्य हि ताडनम् । विरुद्धं सर्वलोकस्य भवत्या परिकल्पितम्
હે મહાભાગે, તું એ પરમ શાંત પુરુષને કેમ પિટાવાવ્યો? તું રચેલું આ કાર્ય સર્વ લોકમતના વિરોધમાં છે.
Verse 7
कामक्रोधविहीनं तं सुशांतं धर्मवत्सलम् । तपोमार्गे विलीनं च परब्रह्मणि संस्थितम्
તે કામ-ક્રોધથી રહિત, સુશાંત અને ધર્મપ્રેમી હતો; તપસ્યાના માર્ગમાં લીન થઈ પરબ્રહ્મમાં સ્થિત હતો।
Verse 8
तमेवघातयेद्यो वै तस्य पापं शृणुष्व हि । पापात्मा जायते पुत्रः किल्बिषं लभते बहु
જે એ જ પુરુષને મારી નાખે છે, તેનું પાપ સાંભળો. તેના ઘરે પાપાત્મા પુત્ર જન્મે છે અને તે બહુ કિલ્બિષ (મહાપાપ) ભોગવે છે.
Verse 9
ताडंतं ताडयेद्यो वै क्रोशंतं क्रोशयेत्पुनः । तस्य पापं स वै भुंक्ते ताडितस्य न संशयः
જે મારનારને મારે છે, અથવા રડનાર પર ફરી ચીસ પાડે છે, તે નિશ્ચયે તાડિત (પીડિત)ના પાપને ભોગવે છે—શંકા નથી.
Verse 10
स वै शांतः स जितात्मा ताडयंतं न ताडयेत् । निर्दोषं प्रति येनापि ताडनं च कृतं सुते
જે શાંત અને જીતાત્મા છે, તે મારનારને પણ ન મારે. અને નિર્દોષ પર કોઈ દ્વારા પણ પ્રહાર કરવો ન જોઈએ, હે પુત્ર.
Verse 11
पश्चान्मोहेन पापेन निर्दोषेऽपि च ताडयेत् । निर्दोषं प्रति येनापि हृद्रोगः क्रियते वृथा
પછી પાપમય મોહથી કોઈ નિર્દોષને પણ મારવા લાગી જાય. નિર્દોષ પ્રત્યે આવું કરવાથી વ્યર્થ ‘હૃદ્રોગ’—અંતરની પીડા—ઉપજે છે.
Verse 12
निर्दोषं ताडयेत्पश्चान्मोहात्पापेन केनचित् । स पापी पापमाप्नोति निर्दोषस्य शरीरजम्
મોહવશ કોઈ પાપ કરીને નિર્દોષને મારે તો, તે પાપી નિર્દોષના શરીરને ઇજા કરવાથી ઉત્પન્ન થયેલું એ જ પાપ પામે છે.
Verse 13
निर्दोषो घातयेत्तं वै ताडंतं पापचेतसम् । पुनरुत्थाय वेगेन साहसात्पापचेतनम्
નિર્દોષ માણસ પણ જે તેને આઘાત કરે તે પાપબુદ્ધિવાળાને દંડ આપે; ફરી ઝડપથી ઊભો થઈ સાહસપૂર્વક તે દુષ્ટ આક્રમકને વશમાં કરે।
Verse 14
पापकर्तुश्च यत्पापं निर्दोषं प्रति गच्छति । ताडनं नैव तस्माद्वै कार्यं दोषवतोऽपि च
પાપ કરનારનું પાપ નિર્દોષ પર આવી પડે છે; તેથી દોષી દેખાતો હોય તોય તેને મારવું કે દંડ આપવો યોગ્ય નથી।
Verse 15
दुष्कृतं च महत्पुत्रि त्वयैव परिपालितम् । शप्ता तेनापि याद्यैव तस्मात्पुण्यं समाचर
હે સદ્કન્યા, તું જ એક મહાદુષ્કર્મને પોષ્યું છે; તેથી તું શાપિત થઈ છે, તેથી હવે પુણ્યકર્મ આચર।
Verse 16
सतां संगं समासाद्य सदैव परिवर्तय । योगध्यानेन ज्ञानेन परिवर्तय नंदिनि
સત્પુરુષોના સંગને પામી હંમેશાં પોતાને પરિવર્તિત કર; યોગધ્યાન અને સત્યજ્ઞાનથી, હે નંદિની, પોતાને રૂપાંતરિત કર।
Verse 17
सतां संगो महापुण्यो बहुश्रेयो विधायकः । बाले पश्य सुदृष्टांतं सतां संगस्य यद्गुणम्
સત્પુરુષોનો સંગ મહાપુણ્ય છે અને બહુ કલ્યાણ કરનાર છે; હે બાળા, સత్సંગના ગુણ દર્શાવતો આ ઉત્તમ દૃષ્ટાંત જો।
Verse 18
अपां संस्पर्शनात्पानात्स्नानात्तत्र महाधियः । मुनयः सिद्धिमायांति बाह्याभ्यंतरक्षालिताः
તે પવિત્ર જળનો સ્પર્શ, પાન અને ત્યાં સ્નાન માત્રથી મહાધી મુનિઓ બાહ્ય તથા અંતઃકરણથી શુદ્ધ થઈ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરે છે।
Verse 19
शुचिष्मंतो भवंत्येते लोकाः सर्वे चराचराः । आपः शांताः सुशीताश्च मृदुगात्राः प्रियंकराः
આ સર્વ લોકો—ચર અને અચર—શુદ્ધિથી તેજસ્વી બને છે. જળ શાંત, સુખદ શીતળ, દેહને કોમળ અને આનંદદાયક છે।
Verse 20
निर्मला रसवत्यश्च पुण्यवीर्या मलापहाः । तथा संतस्त्वया ज्ञेया निषेव्याश्च प्रयत्नतः
તેમને નિર્મળ, રસવંત, પુણ્યવીર્યયુક્ત અને મલહર જાણો; તેમ જ સજ્જનોને ઓળખીને પ્રયત્નપૂર્વક તેમનો સંગ કરવો।
Verse 21
यथा वह्निप्रसंगाच्च मलं त्यजति कांचनम् । तथा सतां हि संसर्गात्पापं त्यजति मानवः
જેમ અગ્નિના સ્પર્શથી કાંચન પોતાનો મલ ત્યજે છે, તેમ સજ્જનોના સંગથી મનુષ્ય પાપ ત્યજી દે છે।
Verse 22
सत्यवह्निः प्रदीप्तश्च प्रज्वलेत्पुण्यतेजसा । सत्येन दीप्ततेजास्तु ज्ञानेनापि सुनिर्मलः
સત્યરૂપ અગ્નિ પ્રદીપ્ત થઈ પુણ્યતેજથી પ્રજ્વલિત થાય છે. સત્યથી તેનું તેજ વધુ દીપે છે અને જ્ઞાનથી તે સંપૂર્ણ નિર્મળ બને છે।
Verse 23
अत्युष्णो ध्यानभावेन अस्पृश्यः पापजैर्नरैः । सत्यवह्नेः प्रसंगाच्च पापं सर्वं विनश्यति
ધ્યાનભાવથી ઉત્પન્ન થયેલા તીવ્ર તાપથી તે અત્યંત તેજસ્વી બને છે અને પાપી મનુષ્યો માટે અસ્પૃશ્ય રહે છે; સત્યરૂપ અગ્નિના સંગથી સર્વ પાપ નાશ પામે છે.
Verse 24
तस्मात्सत्यस्य संसर्गः कर्तव्यः सर्वथा त्वया । पापभारं परित्यज्य पुण्यमेवं समाश्रय
અતએવ તારે સર્વ રીતે સત્યવંતોની સંગતિ કરવી જોઈએ. પાપનો ભાર ત્યજીને, આ રીતે પુણ્યધર્મનો આશ્રય લે.
Verse 25
सूत उवाच । एवं पित्रा सुनीथा सा दुःखिता प्रतिबोधिता । नमस्कृत्य पितुः पादौ गता सा निर्जनं वनम्
સૂત બોલ્યા—પિતાએ આ રીતે સમજાવતાં દુઃખિત સુનીથાએ પિતાના ચરણોમાં નમસ્કાર કરીને નિર્જન વનમાં પ્રસ્થાન કર્યું.
Verse 26
कामं क्रोधं परित्यज्य बाल्यभावं तपस्विनी । मोहद्रोहौ च मायां च त्यक्त्वा एकांतमास्थिता
કામ અને ક્રોધ ત્યજીને તે તપસ્વિનીએ બાળભાવ પણ છોડ્યો; મોહ, દ્રોહ અને માયા ત્યજીને તેણે એકાંતનો આશ્રય લીધો.
Verse 27
तस्याः सख्यः समाजग्मुः क्रीडार्थं लीलयान्विताः । तां ददृशुर्विशालाक्ष्यः सुनीथां दुःखभागिनीम्
તેની સખીઓ રમણ માટે લીલામય આનંદથી એકત્ર થઈ; તેમણે વિશાળ નેત્રવાળી, દુઃખભાગિની સુનીથાને જોઈ.
Verse 28
ध्यायंतीं चिंतयानां तामूचुश्चिंतापरायणाः । कस्माच्चिंतसि भद्रे त्वमनया चिंतयान्विता
તેણીને ધ્યાનમાં લીન અને ચિંતાથી વ્યાકુળ જોઈ, ચિંતનપરાયણોએ કહ્યું— “ભદ્રે! આ ચિંતાથી ભરાઈને તું કેમ વ્યગ્ર છે?”
Verse 29
तन्नो वै कारणं ब्रूहि चिंतादुःखप्रदायिनी । एकैव सार्थकी चिंता धर्मस्यार्थे विचिंत्यते
અતએવ જે ચિંતા વ્યગ્રતા અને દુઃખ આપે છે તેનું કારણ અમને કહો. ખરેખર સાર્થીક ચિંતા એક જ—ધર્મના હિત માટેનું મનન.
Verse 30
द्वितीया सार्थका चिंता योगिनां धर्मनंदिनी । अन्या निरर्थिका चिंता तां नैव परिकल्पयेत्
બીજી ચિંતા પણ સાર્થીક છે—જે યોગીઓને આનંદ આપે અને ધર્મને પોષે. એ સિવાયની બધી ચિંતાઓ નિરર્થક; તેને મનમાં પણ ન ધારવી.
Verse 31
कायनाशकरी चिंता बल तेजः प्रणाशिनी । नाशयेत्सर्वसौख्यं तु रूपहानिं निदर्शयेत्
ચિંતા શરીરનો નાશ કરે છે, બળ અને તેજને ક્ષીણ કરે છે. તે સર્વ સુખ નષ્ટ કરે છે અને રૂપહાનિ પણ કરાવે છે.
Verse 32
तृष्णां मोहं तथा लोभमेतांश्चिंता हि प्रापयेत् । पापमुत्पादयेच्चिंता चिंतिता च दिने दिने
ચિંતા તૃષ્ણા, મોહ અને લોભને જન્મ આપે છે. અને જે તેને દિવસે દિવસે પોષે છે, તે ચિંતા વારંવાર પાપ ઉત્પન્ન કરે છે.
Verse 33
इति श्रीपद्मपुराणे पंचपंचाशत्सहस्रसंहितायां भूमिखंडे वेनोपाख्याने । सुनीथाचरितं नाम त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः
આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણની પંચપંચાશત્સહસ્રસંહિતાના ભૂમિખંડમાં, વેનોપાખ્યાન અંતર્ગત ‘સુનીથાચરિત’ નામનો ત્રયસ્ત્રિંશ અધ્યાય સમાપ્ત થયો।
Verse 34
अर्जितं कर्मणा पूर्वं स्वयमेव नरेण तु । तदेव भुंक्तेऽसौ जंतुर्ज्ञानवान्न विचिंतयेत्
માણસે પોતાના કર્મથી પૂર્વે જે કમાયું છે, જીવ એ જ ભોગવે છે; તેથી જ્ઞાની પુરુષે ચિંતા કરવી નહિ।
Verse 35
तस्माच्चिंतां परित्यज्य सुखदुःखादिकं वद । तासां तद्वचनं श्रुत्वा सुनीथा वाक्यमब्रवीत्
અતએવ ચિંતા ત્યજી સુખ-દુઃખ વગેરે વિષે કહો. તેમનાં વચન સાંભળી સુનીથાએ પછી કહ્યું।