Padma Purana — Bhumi Khanda, Shloka 18

The Origin of the Maruts

Diti’s Penance and Indra’s Intervention

Devanagari script

ऊने वर्षशते चास्या ददर्शांतरमच्युतः । अकृत्वा पादयोः शौचं दितिः शयनमाविशत्

Transliteration

ūne varṣaśate cāsyā dadarśāṃtaramacyutaḥ | akṛtvā pādayoḥ śaucaṃ ditiḥ śayanamāviśat

Translation

સો વર્ષ પૂરાં થવા પહેલાં અચ્યુતે તેના આચરણમાં એક ખોટ જોઈ. દિતીએ પગ ધોયા વિના જ શય્યા પર શયન કર્યું.

Word by Word

• ऊने: less (by); short of
• ऊने: Kriya-visheshana (Temporal/measure qualifier)
• Type: Adjective
• Root: ऊन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (7th), एकवचन; विशेषणम् (वर्षशते)

• वर्षशते: in (a period of) a hundred years
• वर्षशते: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वर्ष + शत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरणे (time-locative: within a hundred years)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक-निपातः

• अस्याः: of her
• अस्याः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: इदम्/तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; षष्ठी (6th), एकवचन; सम्बन्धः (genitive: ‘of her’)

• ददर्श: saw; observed
• ददर्श: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect); प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्

• अन्तरम्: an opening; opportunity
• अन्तरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म

• अच्युतः: Acyuta (Viṣṇu)
• अच्युतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अच्युत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st), एकवचन; कर्ता; विष्णोः नाम

• अकृत्वा: without having done
• अकृत्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: कृ (धातु) + त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययम् (absolutive/gerund); नकार-पूर्वक-निषेधः (with privative a-: ‘not having done’)

• पादयोः: of (her) two feet
• पादयोः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी (6th), द्विवचन; सम्बन्धः (genitive: ‘of the feet’)

• शौचम्: purification; cleansing
• शौचम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शौच (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म (object of अकृत्वा)

• दितिः: Diti
• दितिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दिति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (1st), एकवचन; कर्ता

• शयनम्: bed; lying down
• शयनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शयन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म

• आविशत्: entered; lay down on
• आविशत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + विश् (धातु)
• Form: लङ्-लकारः (Imperfect/Past); प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्

Speaker

Narrator (Purāṇic narration; specific dialogue-speaker not explicit in this single verse)

Verse Rasa

Primary Rasa: bhayanaka

Secondary Rasa: shanta

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: चास्या = च + अस्याः; ददर्शांतरम् = ददर्श + अन्तरम् (अ + अ → आ); अंतरमच्युतः = अन्तरम् + अच्युतः (म् + अ → म); शयनमाविशत् = शयनम् + आविशत् (म् + आ → मा).

Characters & Entities

• Acyuta (Vishnu)
• Diti

FAQs

Who is Acyuta in this verse, and why is he observing Diti?

Acyuta is a common epithet of Viṣṇu, meaning “the infallible/unyielding one.” Here he observes a moment of lapse (antaram) in Diti’s conduct, which the narrative uses to introduce a moral-ritual teaching about attentiveness to purity and discipline.

What is the ethical or practical lesson emphasized by Diti not cleansing her feet?

The verse highlights śauca (cleanliness/purificatory discipline) as part of daily ācāra (right conduct). Even small neglect—like not washing the feet before resting—is portrayed as a lapse that can have consequences in a dharma-centered life.

What does the word “antaram” imply in this context?

Antaram literally means an interval or opening; contextually it indicates a “gap” or “lapse” in vigilance or proper conduct—an opportunity noticed by Viṣṇu within the unfolding narrative.