Adhyaya 26

Verse 1

सूत उवाच । तं पुत्रं निहतं श्रुत्वा सा दितिर्दुःखपीडिता । पुत्रशोकेन तेनैव संदग्धा द्विजसत्तमाः

સૂત બોલ્યા—પુત્ર હણાયો છે એમ સાંભળીને દિતિ દુઃખથી પીડિત થઈ. હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો, એ જ પુત્રશોકથી તે અંદરથી જાણે દગ્ધ થઈ ગઈ.

Verse 2

पुनरूचे महात्मानं कश्यपं मुनिपुंगवम् । इंद्रस्यापि सुदुष्टस्य वधार्थं द्विजसत्तम

પછી તેણે મહાત્મા, મુનિપુંગવ કશ્યપને ફરી કહ્યું—હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, અત્યંત દુષ્ટ બનેલા ઇન્દ્રના પણ વધ માટે.

Verse 3

ब्रह्मतेजोमयं तीव्रं दुःसहं सर्वदैवतैः । पुत्रैकं दीयतां कांत सुप्रियाहं यदा विभो

આ બ્રહ્મતેજોમય પ્રચંડ તેજ સર્વ દેવતાઓને પણ અસહ્ય છે. તેથી, હે કાંત! હે વિભો! હું તમારી પ્રિયા છું; આ તેજ ધારણ કરવા માટે એક પુત્ર દાન કરો.

Verse 4

कश्यप उवाच । निहतौ बलवृत्रौ च मम पुत्रौ महाबलौ । अघमाश्रित्य देवेन इंद्रेणापि दुरात्मना

કશ્યપ બોલ્યા—મારા મહાબળવાન પુત્રો બલ અને વૃત્ર બંને હત થયા છે. તે દુષ્ટબુદ્ધિ દેવ ઇન્દ્રે પાપનો આશ્રય લઈને તેમનો વધ કર્યો છે.

Verse 5

तस्यैव च वधार्थाय पुत्रमेकं ददाम्यहम् । वर्षाणां तु शतैकं त्वं शुचिर्भव यशस्विनि

એ જના વધ માટે હું તને એક પુત્ર આપીશ. હે યશસ્વિની! તું પૂર્ણ સો વર્ષ સુધી શુચિ અને નિયમવતી રહેજે.

Verse 6

एवमुक्त्वा स योगींद्रो हस्तं शिरसि वै तदा । दत्त्वादित्या सहैवासौ गतो मेरुं तपोवनम्

આ રીતે કહી યોગીઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા પ્રભુએ ત્યારે તેના શિરે પોતાનો હાથ મૂક્યો. અને આદિત્યાને સાથે લઈને તે મેરુ પર્વતના તપોવનમાં ગયો.

Verse 7

तपस्तताप सा देवी तपोवननिवासिनी । शुचिष्मती सदा भूत्वा पुत्रार्था द्विजसत्तम

તપોવનમાં નિવાસ કરતી તે દેવીએ કઠોર તપ કર્યું. હે દ્વિજસત્તમ! પુત્રપ્રાપ્તિની ઇચ્છાથી તે સદા શુચિ અને તેજસ્વિની રહી.

Verse 8

ततो देवः सहस्राक्षो ज्ञात्वा उद्यममेव च । दित्याश्चैव महाभाग अंतरप्रेक्षकोऽभवत्

ત્યારે સહસ્રનેત્ર દેવ ઇન્દ્રે તે પ્રયત્નને યથાર્થ જાણી, હે મહાભાગ, દિત્યોમાં પણ અદૃશ્ય નિરીક્ષક બની રહ્યો।

Verse 9

पंचविंशाब्दिको भूत्वा देवराड्दैवतोपमः । ब्राह्मणस्य च रूपेण तस्याश्चांतिकमागतः

પંચવીસ વર્ષની વય ધારણ કરીને, દેવરાજ—દૈવી તેજ સમાન—બ્રાહ્મણનું રૂપ લઈને તે તેની નજીક આવ્યો।

Verse 10

स तां प्रणम्य धर्मात्मा मातरं तपसान्विताम् । तयोक्तस्तु सहस्राक्षो भवान्को द्विजसत्तम

તે ધર્માત્માએ તપસ્વિની માતાને પ્રણામ કર્યો. ત્યારે સહસ્રાક્ષ (ઇન્દ્ર)એ તેને કહ્યું—“હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, તમે કોણ છો?”

Verse 11

तामुवाच सहस्राक्षः पुत्रोऽहं तव शोभने । ब्राह्मणो वेदविद्वांश्च धर्मं जानामि भामिनि

સહસ્રાક્ષે તેણીને કહ્યું—“હે શોભને, હું તારો પુત્ર છું. હું બ્રાહ્મણ છું, વેદવિદ્ છું અને ધર્મ જાણું છું, હે ભામિની.”

Verse 12

तपसस्तव साहाय्यं करिष्ये नात्र संशयः । शुश्रूषति स तां देवीं मातरं तपसान्विताम्

“તમારા તપમાં હું સહાય કરીશ—એમાં કોઈ સંશય નથી.” એમ કહી તે તપસ્વિની માતૃદેવીની સેવા કરવા લાગ્યો।

Verse 13

तमिंद्रं सा न जानाति आगतं दुष्टकारिणम् । धर्मपुत्रं विजानाति शुश्रूषंतं दिने दिने

દુષ્કર્મ કરવા આવેલો તે ઇન્દ્ર તેને ઓળખાતો નથી; પરંતુ ધર્મપુત્રને તે ઓળખે છે, જે દિવસે દિવસે ભક્તિપૂર્વક સેવા કરે છે.

Verse 14

अंगं संवाहयेद्देव्याः पादौ प्रक्षालयेत्ततः । पत्रं मूलं फलं तत्र वल्कलाजिनमेव च

દેવીના અંગોનું કોમળ સંવાહન કરવું, પછી તેમના ચરણ પ્રક્ષાળન કરવું. ત્યાં પાંદડા, મૂળ, ફળ તથા વલ્કલવસ્ત્ર અને મૃગચર્મ પણ અર્પણ કરવું.

Verse 15

ददात्येवं स धर्मात्मा तस्यै दित्यै सदैव हि । भक्त्या संतोषिता तस्य संतुष्टा तमभाषत

આ રીતે તે ધર્માત્મા પુરુષ દિતીને સદૈવ અર્પણ કરતો રહ્યો. તેની ભક્તિથી પ્રસન્ન અને પૂર્ણ તૃપ્ત થઈ દિતીએ તેને કહ્યું.

Verse 16

पुत्रे जाते महापुण्ये इंद्रे च निहते सति । कुरु राज्यं महाभाग पुत्रेण मम दैवकम्

મહાપુણ્યવાન પુત્ર જન્મ્યો છે અને ઇન્દ્ર પણ નિહત થયો છે; હે મહાભાગ, તું રાજ્ય સ્વીકાર—મારું દૈવ મારા પુત્ર સાથે જ બંધાયેલું છે.

Verse 17

एवमस्तु महाभागे ते प्रसादाद्भविष्यति । तस्याश्चैवांतरं प्रेप्सुरभवत्पाकशासनः

તે બોલ્યો—“એવમસ્તુ, હે મહાભાગે; તમારા પ્રસાદથી તે નિશ્ચય થશે.” ત્યારબાદ પાકશાસન (ઇન્દ્ર) તક શોધતો, તેના નબળા ક્ષણની રાહ જોવા લાગ્યો.

Verse 18

ऊने वर्षशते चास्या ददर्शांतरमच्युतः । अकृत्वा पादयोः शौचं दितिः शयनमाविशत्

સો વર્ષ પૂરાં થવા પહેલાં અચ્યુતે તેના આચરણમાં એક ખોટ જોઈ. દિતીએ પગ ધોયા વિના જ શય્યા પર શયન કર્યું.

Verse 19

शय्यांते सा शिरः कृत्वा मुक्तकेशातिविह्वला । निद्रामाहारयामास तस्याः कुक्षिं प्रविश्य ह

શય્યાના છેડે માથું રાખીને, વાળ છૂટા અને અત્યંત વ્યાકુળ થઈ તે નિદ્રામાં લીન થઈ—જાણે તેની કુખમાં પ્રવેશી ગઈ હોય તેમ.

Verse 20

वज्रपाणिस्ततो गर्भं सप्तधा तं न्यकृंतत । वज्रेण तीक्ष्णधारेण रुरोद उदरे स्थितः

પછી વજ્રપાણિ ઇન્દ્રે તીક્ષ્ણધાર વજ્રથી તે ગર્ભને સાત ભાગમાં કાપી નાખ્યો; અને ગર્ભમાં રહેલો તે રડી પડ્યો.

Verse 21

स गर्भस्तत्र विप्रेंद्रा इंद्रहस्तगतेन वै । रोदमानं महागर्भं तमुवाच पुनः पुनः

હે બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠો, ત્યાં તે ગર્ભ ખરેખર ઇન્દ્રના હાથમાં આવ્યો; અને રડતા તે મહાગર્ભને ઇન્દ્ર વારંવાર બોલ્યો.

Verse 22

शतक्रतुर्महातेजा मा रोदीरित्यभाषत । सप्तधा कृतवाञ्छक्रस्तं गर्भं दितिजं पुनः

શતક્રતુ મહાતેજસ્વી શક્રે કહ્યું, “રડો નહીં.” પછી શક્રે દિતિજન્ય તે ગર્ભને ફરી સાત ભાગમાં કર્યો.

Verse 23

एकैकं सप्तधा च्छित्त्वा रुदमानं स देवराट् । एवं वै मरुतो जातास्ते तु देवा महौजसः

દેવરાજ ઇન્દ્રે રડતા રહેલા તેઓમાંના દરેકને સાત ભાગે કાપી નાખ્યા. આ રીતે જ મહૌજસ્વી દેવો—મરુતો ઉત્પન્ન થયા.

Verse 24

यथा इंद्रेण ते प्रोक्ता बभूवुर्नामभिस्ततः । अतिवीर्य महाकायास्तीव्र तेजः पराक्रमाः

ઇન્દ્રે જેમ તેમને કહ્યા, તેમ પછી તેઓ તે નામોથી જ પ્રસિદ્ધ થયા—અતિવીર્ય, મહાકાય, તીવ્ર તેજ અને પરાક્રમવાળા.

Verse 25

एकोना वै बभूवुस्ते पंचाशन्मरुतस्ततः । मरुतो नाम ते ख्याता इंद्रमेव समाश्रिताः

પછી તેઓ ઊણપચાસ મરુત થયા. ‘મરુત’ નામે તેઓ ખ્યાત થયા અને માત્ર ઇન્દ્રનો જ આશ્રય લીધો.

Verse 26

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे मरुदुत्पत्तिर्नाम षड्विंशोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના ભૂમિખંડમાં ‘મરુદુત્પત્તિ’ નામનો છવ્વીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.

Verse 27

क्रमशस्तानि राज्यानि पृथुपूर्वाणि तानि वै । स देवः पुरुषः कृष्णः सर्वव्यापी जगद्गुरुः

ક્રમશઃ તે રાજ્યો સ્થાપિત થયા—પૃથુના રાજ્યથી આરંભ કરીને. એ જ દેવપુરુષ શ્રીકૃષ્ણ છે—સર્વવ્યાપી, જગદ્ગુરુ.

Verse 28

तपोजिष्णुर्महातेजाः सर्व एकः प्रजापतिः । पर्जन्यः पावकः पुण्यः सर्वात्मा सर्व एव हि

એ જ તપશક્તિસ્વરૂપ, મહાતેજસ્વી, સર્વનો એકમાત્ર પ્રજાપતિ છે. એ જ પર્જન્ય (વર્ષાદાતા), પાવક (અગ્નિ), પરમ પુણ્ય—એ જ સર્વાત્મા અને ખરેખર સર્વરૂપ છે.

Verse 29

तस्य सर्वमिदं पुण्यं जगत्स्थावरजंगमम् । भूतसर्गमिमं सम्यग्जानतो द्विजसत्तम

હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ! જે આ ભૂતસૃષ્ટિને યોગ્ય રીતે જાણે છે, તેના માટે સ્થાવર-જંગમ સહિત આ સમગ્ર જગત સંપૂર્ણપણે પુણ્યમય બની જાય છે.

Verse 30

नावृत्तिभयमस्तीह परलोकभयं कुतः । इमां सृष्टिं महापुण्यां सर्वपापहरां शुभाम्

અહીં પતનનો ભય નથી; તો પરલોકનો ભય ક્યાંથી? આ સૃષ્ટિ-વ્યવસ્થા મહાપુણ્યદાયિની, શુભ અને સર્વ પાપોનું હરણ કરનાર છે.

Verse 31

यः शृणोति नरो भक्त्या सर्वपापैः प्रमुच्यते । स हि धन्यश्च पुण्यश्च स हि सत्यसमन्वितः

જે મનુષ્ય ભક્તિપૂર્વક આ શ્રવણ કરે છે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે. તે ધન્ય અને પુણ્યવાન છે; તે સત્યથી યુક્ત છે.

Verse 32

यः शृणोति इमां सृष्टिं स याति परमां गतिम् । सर्वपापविशुद्धात्मा विष्णुलोकं स गच्छति

જે આ સૃષ્ટિવર્ણનનું શ્રવણ કરે છે, તે પરમ ગતિને પામે છે. સર્વ પાપોથી વિશુદ્ધ આત્મા બની તે વિષ્ણુલોકમાં જાય છે.