Previous Verse
Next Verse

Padma Purana — Bhumi Khanda, Shloka 47

Entering Kāmodā and the Doctrine of Dreams, Sleep, and the Self

अग्निं च पश्यते देवि बहुकांचनमुत्तमम् । तदेव पैत्तिकं विद्धि भाव्यं चैव वदाम्यहम्

agniṃ ca paśyate devi bahukāṃcanamuttamam | tadeva paittikaṃ viddhi bhāvyaṃ caiva vadāmyaham

હે દેવી, જો તે અગ્નિ અને બહુ પ્રમાણમાં ઉત્તમ સોનું જુએ, તો તે દર્શનને પિત્તજન્ય લક્ષણ જાણો; અને આગળનું પરિણામ પણ હું કહું છું.

अग्निम्fire
अग्निम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
and
:
समुच्चय (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक
पश्यतेsees
पश्यते:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Root√पश् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), आत्मनेपद; प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
देविO goddess
देवि:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन
बहुकाञ्चनम्much gold
बहुकाञ्चनम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootबहुकाञ्चन (प्रातिपदिक: बहु + काञ्चन)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्मधारय-समास (‘much’ + ‘gold’); कर्म (object)
उत्तमम्excellent
उत्तमम्:
कर्म (Karma/Object qualifier)
TypeAdjective
Rootउत्तम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण (qualifies ‘bahukāñcanam’)
तत्that
तत्:
कर्म (Karma/Object of ‘viddhi’)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन
एवindeed
एव:
निपात (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण
पैत्तिकम्pitta-related
पैत्तिकम्:
कर्म (Karma/Complement)
TypeAdjective
Rootपैत्तिक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण (pitta-related)
विद्धिknow
विद्धि:
क्रिया (Verb/Command)
TypeVerb
Root√विद् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), परस्मैपद; मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन
भाव्यम्to be; destined
भाव्यम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeAdjective
Rootभाव्य (प्रातिपदिक/कृदन्त from √भू, यत्)
Formयत्-प्रत्ययान्त (gerundive/future passive participle sense); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘to be (so), destined’
and
:
समुच्चय (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक
एवindeed
एव:
निपात (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण
वदामिI say
वदामि:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Root√वद् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद; उत्तमपुरुष (1st), एकवचन
अहम्I
अहम्:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootअहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम

Mahādeva (Śiva)

Primary Rasa: bhayanaka

Secondary Rasa: adbhuta

Sandhi Resolution Notes: बहुकांचनमुत्तमम् → बहुकाञ्चनम् उत्तमम्; तदेव → तत् एव; भाव्यं चैव → भाव्यम् च एव; वदाम्यहम् → वदामि अहम्.

A
Agni

FAQs

It is identified as a “paittika” sign—an indication connected with pitta (heat/bile), implying a heat-dominant condition or outcome.

“Devi” refers to Pārvatī, indicating this is part of a Śiva–Pārvatī dialogue.

The verse frames visions/omens as diagnostic indicators; the practical lesson is to observe signs carefully and respond with appropriate foresight and remedial action rather than panic.