Shloka 28

Prabhāsa-kṣetra: Circuit of Tīrthas and Shrines Leading to Bhukti and Mokṣa

Devanagari script

जायते भुक्तिमुक्तीशः सर्वदेवप्रपूजितः । नरकेशं ततः प्राप्य संवतेंशं निधीश्वरम् ॥ २८ ॥

Transliteration

jāyate bhuktimuktīśaḥ sarvadevaprapūjitaḥ | narakeśaṃ tataḥ prāpya saṃvateṃśaṃ nidhīśvaram || 28 ||

Translation

તે સર્વ દેવોથી પૂજિત, ભોગ અને મોક્ષનો સ્વામી બની જન્મે છે. ત્યારબાદ નરકેશને પામી સંવતેશ તથા નિધીશ્વર—અર્થાત્ કાળ અને ખજાનાઓ પર પ્રભુત્વ—પણ મેળવે છે.

Word by Word

• जायते: is born / becomes
• जायते: क्रिया (आख्यात)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• भुक्तिमुक्तीशः: lord of enjoyment and liberation
• भुक्तिमुक्तीशः: कर्ता (कर्तृ)
• Type: Noun
• Root: भुक्ति + मुक्ति + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः भुक्ति-मुक्त्योः ईशः (द्वन्द्वपूर्वक-षष्ठी-तत्पुरुष)

• सर्वदेवप्रपूजितः: worshipped by all gods
• सर्वदेवप्रपूजितः: कर्तृ-विशेषण (कर्ता-विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: सर्व + देव + प्रपूजित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) √पूज् with प्र-; समासः सर्वैः देवैः प्रपूजितः (तृतीया-तत्पुरुष)

• नरकेशम्: Narakeśa (lord of Naraka; a deity epithet)
• नरकेशम्: कर्म (कर्म)
• Type: Noun
• Root: नरक + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः नरकस्य ईशः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• ततः: then
• ततः: क्रमसूचक (क्रम)
• Type: Indeclinable
• Root: ततस् (अव्यय/तसिल्)
• Form: अव्यय; तसिल्-प्रत्ययान्त

• प्राप्य: having reached
• प्राप्य: पूर्वकाल-क्रिया (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: प्र + आप् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव

• संवतेंशम्: Saṃvateśa (lord of the year; a deity epithet)
• संवतेंशम्: कर्म (कर्म)
• Type: Noun
• Root: संवत + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः संवतस्य ईशः (षष्ठी-तत्पुरुष); पाठभेद/लिप्यन्तर: संवतेंश = संवतेश

• निधीश्वरम्: lord of treasures
• निधीश्वरम्: कर्म (कर्म)
• Type: Noun
• Root: निधि + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः निधीनाम् ईश्वरः (षष्ठी-तत्पुरुष)

Speaker

Nārada (in dialogue tradition with Sanatkumāra, within Uttara-bhāga tīrtha-māhātmya narration)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: bhakti

Characters & Entities

• Naraka
• Sarva-deva (the gods)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It states a phala-śruti: the merit of the described sacred act/tīrtha leads to both bhukti (prosperity) and mukti (liberation), culminating in exalted forms of sovereignty—over realms, time-cycles, and treasures—symbolizing complete divine favor.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By emphasizing being “worshipped by all the gods,” the verse implies that devotion aligned with dharma and tīrtha-sevā elevates one’s spiritual status; bhakti ripens into grace that grants both worldly well-being and liberation.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

The verse is not a direct Vedāṅga teaching; however, its reference to saṃvatsara (year/time-cycle) aligns indirectly with Jyotiṣa (Vedic calendrics) used to time vows, pilgrimages, and ritual observances for maximum phala.