મોહિની વસુને પ્રભાસની મહિમા વર્ણવવા વિનંતી કરે છે. વસુ પ્રભાસને વિશાળ પુણ્ય-પરિક્રમા ક્ષેત્ર તરીકે, મધ્ય વેદિકાસહિત અને અર્કસ્થળે અતિ પ્રભાવશાળી સૂક્ષ્મ-તીર્થ ધરાવતું કહી વર્ણવે છે; સોમનાથના સ્નાન-પૂજનથી મોક્ષ પ્રાપ્ત થાય છે એમ ઘોષણા કરે છે. પછી તે ક્રમબદ્ધ યાત્રા જણાવે છે—સિદ્ધેશ્વરથી આરંભ કરીને અસંખ્ય લિંગોની પૂજા, અગ્નિતીર્થ અને કપર્દ્દીશ, કેદારેશ સહિત અનેક શૈવ ધામો, તેમજ સંપૂર્ણ ગ્રહ/આદિત્ય પરિક્રમા (મંગળ, ગુરુ, ચંદ્ર, શુક્ર, શનિ, રાહુ, કેતુ). માર્ગમાં દેવી ઉપાસના, ગણેશ/વિનાયક વિધિઓ, વૈષ્ણવ પ્રસંગો (આદિ-નારાયણ, નગરાદિત્ય નજીક કૃષ્ણ-સાયુજ્ય), અને શ્રાદ્ધ-પિંડદાન—ગયા સમ ફળદાયક એવી પ્રશંસા—સમાવિષ્ટ છે. કૂવા, નદીઓ, સંગમો અને કુંડોનું ઘન નામાવલી અંતે મોક્ષ-તીર્થો સુધી પહોંચે છે. અધ્યાય અંતે પ્રભાસની સર્વોચ્ચતા અને પ્રભાસ-માહાત્મ્યનું શ્રવણ/પઠન અથવા લખિત રૂપ ધારણ કરવાથી રક્ષા તથા ભયનાશ થાય છે એમ કહે છે.
Verse 1
अथ प्रभासमाहात्म्यं प्रारभ्यते । मोहिन्युवाच । प्रभासस्य तु माहात्म्यं वद मे द्विजसत्तम । यच्छ्रुत्वाहं प्रसन्नात्मा धन्या स्यां त्वत्प्रसादतः ॥ १ ॥
હવે પ્રભાસ-માહાત્મ્ય આરંભ થાય છે. મોહિની બોલી—હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ! મને પ્રભાસની મહિમા કહો; તે સાંભળી મારું હૃદય પ્રસન્ન થાય અને તમારા પ્રસાદથી હું ધન્ય બનું ॥ ૧ ॥
Verse 2
वसुरुवाच । श्रृणु देवि प्रवक्ष्यामि प्रभासाख्यं सुपुण्यदम् । तीर्थं पापहरं नॄणां भुक्तिमुक्तिप्रदायकम् ॥ २ ॥
વસુ બોલ્યા—હે દેવી, સાંભળો; હું પ્રભાસ નામના અતિ પુણ્યદાયક તીર્થનું વર્ણન કરું છું. તે મનુષ્યોના પાપ હરે છે અને ભોગ તથા મોક્ષ આપે છે ॥ ૨ ॥
Verse 3
यस्मिन्नसंख्यतीर्थानि विद्यंते विधिनंदिनि । सोमेशो यत्र विश्वेशो भगवान् गिरिजापतिः ॥ ३ ॥
હે વિધિનંદિની, જ્યાં અસંખ્ય તીર્થો વિદ્યમાન છે; જ્યાં સોમેશ અને વિશ્વેશ—ગિરિજાપતિ ભગવાન શિવ વિરાજે છે ॥ ૩ ॥
Verse 4
स्नात्वा प्रभासके तीर्थे सोमनाथं प्रपूज्य च । नरो मुक्तिमवाप्नोति सत्यमेतन्मयोदितम् ॥ ४ ॥
પ્રભાસ તીર્થમાં સ્નાન કરીને અને સોમનાથનું વિધિવત્ પૂજન કરીને મનુષ્ય મોક્ષ પામે છે—આ સત્ય મેં કહ્યું છે ॥ ૪ ॥
Verse 5
योजनानां दश द्वे च प्रभासपरिमंडलम् । मध्येऽस्य पीठिका प्रोक्ता पंचयोजनविस्तृता ॥ ५ ॥
પ્રભાસનું વર્તુળાકાર પરિમંડળ બાર યોજન જેટલું વિસ્તરેલું છે; તેના મધ્યમાં પાંચ યોજન પહોળી પીઠિકા વર્ણવાઈ છે।
Verse 6
गोचर्ममात्रं तन्मध्ये तीर्थं कैलासतोऽधिकम् । अर्कस्थलं तत्र पुण्यं तीर्थमन्यत्सुशोभनम् ॥ ६ ॥
તેના મધ્યમાં ગોચર્મમાત્ર એક તીર્થ છે, જે કૈલાસથી પણ શ્રેષ્ઠ છે. ત્યાં અર્કસ્થળે અતિ પુણ્યમય અને અતિ શોભન એવું અનન્ય તીર્થ છે।
Verse 7
सिद्धेश्वरादिलिंगानि यत्र संति सहस्रशः । तत्र स्नात्वा नरो भक्त्या संतर्प्य पितृदेवताः ॥ ७ ॥
જ્યાં સિદ્ધેશ્વર આદિ લિંગો હજારોની સંખ્યામાં છે—ત્યાં સ્નાન કરીને મનુષ્યે ભક્તિપૂર્વક પિતૃઓ અને દેવતાઓને તર્પણ કરવું જોઈએ।
Verse 8
लिंगानि पूजयित्वा च याति रुद्रसलोकताम् । अग्नितीर्थं तथान्यच्च सागरस्य तटे स्थितम् ॥ ८ ॥
લિંગોની પૂજા કરીને તે રુદ્રલોકને પ્રાપ્ત થાય છે. તેમજ સાગરના કિનારે સ્થિત ‘અગ્નિતીર્થ’ નામે બીજું તીર્થ પણ છે।
Verse 9
तत्र स्नात्वा नरो देवि वह्निलोकमवाप्नुयात् । तत्र देवं कपर्द्दीशं सोपवासः प्रपूज्य च ॥ ९ ॥
હે દેવી, ત્યાં સ્નાન કરનાર મનુષ્ય અગ્નિલોકને પ્રાપ્ત થાય છે. અને ત્યાં ઉપવાસ રાખીને ભગવાન કપર્દ્દીશની વિધિપૂર્વક પૂજા કરવી જોઈએ।
Verse 10
शिवलोकमवाप्नोति भुक्त्वा भोगानिहेप्सितान् । केदारेशं ततो गत्वा समभ्यर्च्य विधानतः ॥ १० ॥
આ લોકમાં ઇચ્છિત ભોગો ભોગવીને તે શિવલોકને પ્રાપ્ત કરે છે. ત્યારબાદ કેદારેશ્વર પાસે જઈ વિધાનપૂર્વક પૂજા કરવાથી પરમ ફળ મળે છે.
Verse 11
स्वर्गतिं समवाप्नोति विमानेन सुरार्चितः । भीमेशं भैरवेशं च चंडीशं भास्करेश्वरम् ॥ ११ ॥
તે સ્વર્ગગતિને પ્રાપ્ત કરે છે; દિવ્ય વિમાનમાં આરોહણ કરીને દેવતાઓ દ્વારા પૂજિત થાય છે; અને ભીમેશ, ભૈરવેશ, ચંડીશ તથા ભાસ્કરેશ્વરના દર્શન કરે છે.
Verse 12
अंगारेशं गुर्वीशं सोमेशं भृगुजेश्वरम् । शनिराहुशिखीशांश्च क्रमाद्गच्छेच्चतुर्दश ॥ १२ ॥
પછી ક્રમશઃ અંગારેશ્વર, ગુર્વીશ્વર, સોમેશ્વર અને ભૃગુજેશ્વર; ત્યારબાદ શનિ, રાહુ અને શિખી (કેતુ) ના ઈશોના ધામે જઈ—આ રીતે ચૌદહનું પરિક્રમણ પૂર્ણ કરવું.
Verse 13
भक्त्या पृथक् पृथक् तेषां पूजां कृत्वा विधानवित् । शिवसालोक्यमाप्नोति निग्रहानुग्रहे क्षमः ॥ १३ ॥
વિધાન જાણનાર ભક્ત તેમની દરેકની અલગ અલગ ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરીને શિવસાલોક્યને પ્રાપ્ત કરે છે, અને નિગ્રહ તથા અનુગ્રહ—બન્ને માટે યોગ્ય બને છે.
Verse 14
सिद्धेश्वरादिपंचान्यलिंगानि विधिनंदिनि । समर्च्य लभते सिद्धिमैहिकामुष्मिकीं नरः ॥ १४ ॥
હે વિધિનંદિની! સિદ્ધેશ્વર આદિ પાંચ અલિંગોની વિધિપૂર્વક આરાધના કરનાર મનુષ્ય ઐહિક અને આમુષ્મિક—બન્ને સિદ્ધિ મેળવે છે.
Verse 15
वरारोहामजापालां मंगलां ललितेश्वरीम् । संपूज्य क्रमतेश्चैता विपापो जायते नरः ॥ १५ ॥
જે પુરુષ વરારોહા, અજાપાલા, મંગલા અને લલિતેશ્વરીની વિધિપૂર્વક ક્રમશઃ પૂજા કરીને આગળ વધે છે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે.
Verse 16
लक्ष्मीश्वरं बाडवेशमर्ध्येशं कामकेश्वरम् । समभ्यर्च्य नरो भक्त्या साक्षाल्लोकेशतां व्रजेत् ॥ १६ ॥
લક્ષ્મીશ્વર, બાડવેશ, અર્ધ્યેશ અને કામકેશ્વરની ભક્તિપૂર્વક સમ્યક્ અર્ચના કરનાર મનુષ્ય જાણે પ્રત્યક્ષ જ લોકાધિપતિપદને પામે છે.
Verse 17
गौरीतपोवनं प्राप्य गौरीशवरुणेश्वरौ । उषेश्वरं च संपूज्य नरः स्वर्गतिमाप्नुयात् ॥ १७ ॥
ગૌરીના તપોવનમાં પહોંચી ગૌરીશ, વરુણેશ્વર અને ઉષેશ્વરની વિધિપૂર્વક પૂજા કરવાથી મનુષ્ય સ્વર્ગગતિ પામે છે.
Verse 18
गणेशं च कुमारेशं स्वाककेशकुलेश्वरौ । उत्तंकेशं च वह्नीशं गौतमं दैत्यसूदनम् ॥ १८ ॥
અને ગણેશ તથા કુમારેશ; સ્વાકકેશ અને કુલેશ્વર; ઉત્તંકેશ અને વહ્નીશ; તેમજ દૈત્યસૂદન ગૌતમનું પણ સ્મરણ-પૂજન કરવું જોઈએ.
Verse 19
समभ्यर्च्य विधानेन न नरो दुर्गतिं व्रजेत् । चक्रतीर्थं ततः प्राप्य तत्र स्नात्वा विधानतः ॥ १९ ॥
વિધિ પ્રમાણે એમની સમ્યક્ અર્ચના કરવાથી મનુષ્ય દુર્ગતિને પામતો નથી. ત્યારબાદ ચક્રતીર્થે પહોંચી ત્યાં વિધાનપૂર્વક સ્નાન કરવાથી તે શુદ્ધ થાય છે.
Verse 20
गौरीदेवीं समभ्यर्च्य नरोऽभिलषितं लभेत् । संनिहत्याह्वयं तीर्थं प्राप्य तत्र वरानने ॥ २० ॥
ગૌરી દેવીની વિધિપૂર્વક આરાધના કરવાથી મનુષ્ય ઇચ્છિત વર પામે છે. હે સુમુખી, ‘સન્નિહત્યાહ્વય’ તીર્થને પામી ત્યાં મનોઇચ્છિત ફળ પ્રાપ્ત કરે છે॥૨૦॥
Verse 21
स्नात्वा संतर्प्य देवादीन्सन्निहत्याफलं लभेत् । अथैकादश लिंगानि भूतेशादीनि योऽर्चयेत् ॥ २१ ॥
સ્નાન કરીને દેવતાઓ તથા અન્ય દિવ્ય સત્તાઓને તર્પણ-અર્પણથી તૃપ્ત કરવાથી ‘સન્નિહત્યા’નું ફળ મળે છે. ત્યારબાદ ભૂતેશ આદિ એકાદશ લિંગોની પૂજા કરનાર તે પુણ્ય પામે છે॥૨૧॥
Verse 22
स लब्ध्वेह वरान्भोगानंते रुद्रपदं व्रजेत् । आदिनारायणं देवं समभ्यर्च्य नरोत्तमः ॥ २२ ॥
તે અહીં ઉત્તમ ભોગો મેળવી, અંતે—આદિનારાયણ દેવની વિધિપૂર્વક આરાધના કરીને—રુદ્રપદને પામે છે; તે નરોત્તમ છે॥૨૨॥
Verse 23
मोक्षभागी भवेद्देवि नात्र कार्या विचारणा । ततश्चक्रधरं प्राप्य पूजयेद्यो विधानतः ॥ २३ ॥
હે દેવી, તે મોક્ષનો અધિકારી બને છે—અહીં વિચાર કરવાની જરૂર નથી. ત્યારબાદ ચક્રધર (ભગવાન વિષ્ણુ) પાસે જઈ જે વિધાનપૂર્વક પૂજા કરે, તે તે ફળ પામે છે॥૨૩॥
Verse 24
स तु शत्रुं विनिर्जित्य भोगानुच्चाव चाँल्लभेत् । सांबादित्यं ततः प्राप्य स्नात्वा नियमपूर्वकम् ॥ २४ ॥
તે શત્રુને જીતીને ભોગો—સામાન્ય અને ઉત્તમ બંને—નિશ્ચિતપણે મેળવે છે. પછી સાંબાદિત્યને પામી નિયમપૂર્વક ત્યાં સ્નાન કરવું જોઈએ॥૨૪॥
Verse 25
नीरोगो धनधान्याढ्यो जायते मानवो भुवि । ततस्तु मनुजः प्राप्य देवीं कंटकशोधिनीम् ॥ २५ ॥
પૃથ્વી પર મનુષ્ય નિરોગી અને ધન-ધાન્યથી સમૃદ્ધ જન્મે છે. ત્યારબાદ કંટકશોધિની દેવીને શરણ જઈ શુદ્ધિ તથા કષ્ટનિવૃત્તિ પ્રાપ્ત કરે છે.
Verse 26
महिषघ्नीं च संपूज्य निर्भयो जायते नरः । कपालीशं च कोटीशं समभ्यर्च्य नरोत्तमः ॥ २६ ॥
મહિષઘ્નીનું વિધિપૂર્વક પૂજન કરવાથી મનુષ્ય નિર્ભય બને છે. અને કપાલીશ તથા કોટીશની ભક્તિપૂર્વક અર્ચના કરવાથી નરોત્તમ કલ્યાણકારી પુણ્ય પામે છે.
Verse 27
सुसौभाग्यो भवेदेवं मध्य यात्रां समापयेत् । बालब्रह्माभिधं पश्चात्प्राप्य मर्त्यो नरेश्वरि ॥ २७ ॥
આ રીતે તે અતિ સૌભાગ્યવાન બને છે અને પછી મધ્ય-યાત્રાનું સમાપન કરવું. ત્યારબાદ, હે નરેશ્વરી, ‘બાલબ્રહ્મ’ નામના તીર્થને પામી મર્ત્ય ફળ પ્રાપ્ત કરે છે.
Verse 28
जायते भुक्तिमुक्तीशः सर्वदेवप्रपूजितः । नरकेशं ततः प्राप्य संवतेंशं निधीश्वरम् ॥ २८ ॥
તે સર્વ દેવોથી પૂજિત, ભોગ અને મોક્ષનો સ્વામી બની જન્મે છે. ત્યારબાદ નરકેશને પામી સંવતેશ તથા નિધીશ્વર—અર્થાત્ કાળ અને ખજાનાઓ પર પ્રભુત્વ—પણ મેળવે છે.
Verse 29
बलभद्रेश्वरं प्रार्च्य जायते भुक्तिमुक्तिमान् । गंगागणपतिं प्राप्य समभ्यर्च्य विधानतः ॥ २९ ॥
બલભદ્રેશ્વરની વિધિપૂર્વક અર્ચના કરવાથી મનુષ્ય ભોગ અને મોક્ષ—બંનેથી યુક્ત બને છે. તેમ જ ગંગાગણપતિને પામી વિધાન મુજબ પૂજન કરવાથી પણ એ જ શુભ ફળ મળે છે.
Verse 30
लभते वांछितान्कामानिह लोके परत्र च । ततो जांबवतीं प्राप्य नदीं भक्त्या समाहितः ॥ ३० ॥
તે આ લોકમાં અને પરલોકમાં પણ ઇચ્છિત કામનાઓ પ્રાપ્ત કરે છે. તેથી જાંબવતી નદી પાસે પહોંચી ભક્તિપૂર્વક એકાગ્ર ચિત્તે પૂજન કરવું જોઈએ॥३०॥
Verse 31
स्नात्वा सुरादीनभ्यर्च्य कृतकृत्यो भवेन्नरः । पांडुकूपे ततः स्नात्वा पांडवेश्वरमर्चयेत् ॥ ३१ ॥
સ્નાન કરીને દેવતાઓ વગેરેની વિધિપૂર્વક અર્ચના કરવાથી મનુષ્ય કૃતકૃત્ય બને છે. પછી પાંડુકૂપમાં સ્નાન કરીને પાંડવેશ્વરનું પૂજન કરવું જોઈએ॥૩૧॥
Verse 32
स नरः स्वर्गमायाति क्रीडते नंदनादिषु । शतमेधं लक्षमेधं कोटिमेधमनुक्रमात् ॥ ३२ ॥
એ પુરુષ સ્વર્ગમાં જાય છે અને નંદન વગેરે ઉપવનોમાં વિહાર કરે છે; તથા ક્રમશઃ શત અશ્વમેધ, લક્ષ અશ્વમેધ અને કોટિ અશ્વમેધ સમાન પુણ્ય મેળવે છે॥૩૨॥
Verse 33
लिंगत्रयं समभ्यर्च्य मोदते दिवि देववत् । दुर्वासादित्यकं दृष्ट्वा संपूज्य च विधानतः ॥ ३३ ॥
ત્રણ લિંગોની વિધિપૂર્વક અર્ચના કરીને તે સ્વર્ગમાં દેવ સમાન આનંદ કરે છે. અને દુર્વાસાદિ તીર્થનું દર્શન કરીને, વિધાન મુજબ તેનું પણ સમ્યક્ પૂજન કરવું જોઈએ॥૩૩॥
Verse 34
अश्वमेधस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोत्यसंशयम् । यादवस्थलमासाद्य वर्षेशं प्रार्च्य मानवः ॥ ३४ ॥
યાદવસ્થલમાં પહોંચી જે મનુષ્ય વર્ષેશનું વિધિપૂર્વક પૂજન કરે છે, તે નિઃસંદેહ અશ્વમેધ યજ્ઞ સમાન ફળ પ્રાપ્ત કરે છે॥૩૪॥
Verse 35
लभते वांछितां सिद्धिं देवराजेन सत्कृतः । हिरण्यासंगमे स्नात्वा दद्याद्धेमरथं द्विजे ॥ ३५ ॥
હિરણ્યાસંગમે સ્નાન કરીને બ્રાહ્મણને સુવર્ણ રથ દાન કરવો. દેવરાજ ઇન્દ્ર દ્વારા સન્માનિત થઈ ઇચ્છિત સિદ્ધિ પ્રાપ્ત થાય છે.
Verse 36
शिवमुद्दिश्य यो भक्त्या स लोकानक्षयाँल्लभेत् । नगरार्कं ततः प्रार्च्य सूर्यलोकमवाप्नुयात् ॥ ३६ ॥
જે ભક્તિપૂર્વક શિવને ઉદ્દેશીને પૂજા કરે છે, તે અક્ષય લોકોને પામે છે. પછી નગરાર્કનું યથાવિધિ અર્ચન કરીને સૂર્યલોક પ્રાપ્ત કરે છે.
Verse 37
नगरादित्यपार्श्वे तु बलकृष्णौ सुभद्रिकाम् । दृष्ट्वा संपूज्य विधिना कृष्णसायुज्यमाप्नुयात् ॥ ३७ ॥
નગરાદિત્યની પાસે બલરામ, કૃષ્ણ અને સુભદ્રાના દર્શન કરીને, યથાવિધિ પૂજન કરવાથી કૃષ્ણ-સાયુજ્ય પ્રાપ્ત થાય છે.
Verse 38
कुमारिकां ततः प्राप्य समभ्यर्च्य विधानतः । लभते वांछितान्कामाञ्जयेच्छक्रं न संशयः ॥ ३८ ॥
પછી કુમારિકાને પ્રાપ્ત કરીને વિધાન મુજબ અર્ચના કરવાથી ઇચ્છિત કામનાઓ મળે છે; ઇન્દ્રને પણ જીતે છે—શંકા નથી.
Verse 39
क्षेत्रपालं ततोऽभ्यर्च्य सर्वान्कामानवाप्नुयात् । ब्रह्मेश्वरं च संपूज्य सरस्वत्यास्तटे स्थितम् ॥ ३९ ॥
પછી ક્ષેત્રપાલનું પૂજન કરવાથી સર્વ કામનાઓ પ્રાપ્ત થાય છે. તેમજ સરસ્વતીના કાંઠે સ્થિત બ્રહ્મેશ્વરની પણ યથાવિધિ પૂજા કરવી.
Verse 40
सर्वपापविनिमुक्तो ब्रह्मलोके महीयते । पिंगलाख्यां नदीं प्राप्य स्नात्वा तत्र सुरादिकान् ॥ ४० ॥
સર્વ પાપોથી મુક્ત થયેલો મનુષ્ય બ્રહ્મલોકમાં માન પામે છે. પિંગલા નામની નદી પાસે જઈ ત્યાં સ્નાન કરવાથી તે દેવો વગેરેની ઉત્તમ સ્થિતિને પ્રાપ્ત કરે છે.
Verse 41
संतर्प्य श्राद्धकृन्मर्त्यो नेह भूयोऽभिजायते । संगमेशं समभ्यर्च्य न नरो दुर्गतिं व्रजेत् ॥ ४१ ॥
જે મર્ત્ય વિધિપૂર્વક શ્રાદ્ધ કરીને પિતૃઓને સંતોષે છે, તે અહીં ફરી જન્મ લેતો નથી. અને જે સંગમેશનું સમ્યક્ પૂજન કરે છે, તે દુર્ગતિને પામતો નથી.
Verse 42
संप्रार्च्य शंकरादित्यं घटेशं च महेश्वरम् । मानवः सकलान्कामान्प्राप्नुयान्नात्र संशयः ॥ ४२ ॥
શંકરાદિત્ય, ઘટેશ અને મહેશ્વરનું સમ્યક્ પૂજન કરવાથી મનુષ્ય સર્વ ઇચ્છાઓને પ્રાપ્ત કરે છે—એમાં શંકા નથી.
Verse 43
ऋषितीर्थं ततः प्राप्य स्नात्वा नियतमानसः । ऋषींस्तत्र समभ्यर्च्य सर्वतीर्थफलं लभेत् ॥ ४३ ॥
પછી ઋષિતીર્થને પ્રાપ્ત કરીને સંયમિત અને એકાગ્ર મનથી ત્યાં સ્નાન કરવું. અને ત્યાં ઋષિઓનું સમ્યક્ પૂજન કરવાથી સર્વ તીર્થોનું ફળ પ્રાપ્ત થાય છે.
Verse 44
नंदादित्यं ततः प्रार्च्य मुच्यते सर्वरोगतः । त्रितकूपं ततः प्राप्य स्नात्वा याति दिवं नरः ॥ ४४ ॥
પછી નંદાદિત્યનું સમ્યક્ પૂજન કરવાથી મનુષ્ય સર્વ રોગોથી મુક્ત થાય છે. ત્યારબાદ ત્રિતકૂપને પ્રાપ્ત કરીને ત્યાં સ્નાન કરવાથી તે સ્વર્ગને પામે છે.
Verse 45
शशोपाने नरः स्नात्वा देवान्पश्यति मोहिनि । वांछितांश्च लभेत्कामान्सत्यं सत्यं मयोदितम् ॥ ४५ ॥
હે મોહિની! શશોપાન તીર્થમાં સ્નાન કરનાર મનુષ્ય દેવોના દર્શન કરે છે અને ઇચ્છિત કામનાઓ પ્રાપ્ત કરે છે. સત્ય, સત્ય—મેં એમ જ કહ્યું છે.
Verse 46
पर्णादित्यं नरो दृष्ट्वा नीरोगो भोगवान्भवेत् । ततो न्यंकुमतीं प्राप्य स्नात्वा तत्र विधानतः ॥ ४६ ॥
પર્ણાદિત્યનું દર્શન કરવાથી મનુષ્ય નિરોગી અને ભોગસમૃદ્ધ બને છે. ત્યારબાદ ન્યંકુમતી તીર્થમાં પહોંચી ત્યાં વિધાનપૂર્વક સ્નાન કરવાથી (ઉક્ત) પુણ્યફળ મળે છે.
Verse 47
सिद्धेश्वरं समर्च्यात्र अणिमादिकसिद्धिभाक् । वाराहस्वामिनं दृष्ट्वा मुच्यते भवसागरात् ॥ ४७ ॥
અહીં સિદ્ધેશ્વરનું વિધિપૂર્વક પૂજન કરવાથી અણિમા વગેરે સિદ્ધિઓ પ્રાપ્ત થાય છે; અને વરાહ-સ્વામીનું દર્શન કરવાથી ભવસાગરથી મુક્તિ મળે છે.
Verse 48
छायालिंगं समभ्यर्च्य मुच्यते सर्वपातकैः । गुल्फं दृष्ट्वा नरोऽभ्यर्च्य चांद्रायणफलं लभेत् ॥ ४८ ॥
છાયાલિંગનું વિધિપૂર્વક પૂજન કરવાથી સર્વ પાપોથી મુક્તિ મળે છે. અને ગુલ્ફનું દર્શન કરીને જે મનુષ્ય પૂજા કરે છે, તેને ચાંદ્રાયણ વ્રત સમાન ફળ મળે છે.
Verse 49
देवीं कनकनंदां च समभ्यर्च्य नरः सति । सर्वान्कामानवाप्नोति देहांते स्वर्गतिं लभेत् ॥ ४९ ॥
હે સતી! દેવી કનકનંદાનું વિધિપૂર્વક પૂજન કરનાર મનુષ્ય સર્વ કામનાઓ પ્રાપ્ત કરે છે અને દેહાંતમાં સ્વર્ગગતિ પામે છે.
Verse 50
कुंतीश्वरं समभ्यर्च्य मुच्यते सर्वपातकैः । गंगेश्वरं समभ्यर्च्य गंगायां मनुजः प्लुतः ॥ ५० ॥
કુંતીશ્વરનું વિધિપૂર્વક પૂજન કરવાથી મનુષ્ય સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે. ગંગેશ્વરની આરાધના કરીને ગંગામાં સ્નાન કરવાથી તે શુદ્ધ થાય છે.
Verse 51
त्रिविधेभ्योऽपि पापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः । चमसोद्भेदके स्नात्वा पिंडदानं करोति यः ॥ ५१ ॥
ચમસોદ્ભેદકમાં સ્નાન કરીને જે પિંડદાન કરે છે, તે નિઃસંદેહ ત્રિવિધ પાપોથી પણ મુક્ત થાય છે.
Verse 52
गयाकोटि गुणं पुण्यं स लभेन्नात्र संशयः । ततस्तु विधइजे गत्वा विदुराश्रममुत्तमम् ॥ ५२ ॥
તે નિઃસંદેહ ગયાના કરોડગણા સમાન પુણ્ય પ્રાપ્ત કરે છે. ત્યારબાદ વિધઇજે જઈ ઉત્તમ વિદુર-આશ્રમ તરફ જવું જોઈએ.
Verse 53
त्रिगं त्रिभुवनेशं च संपूज्यात्र सुखी भवेत् । मंकणेश्वरमभ्यर्च्य लभते सद्गतिं नरः ॥ ५३ ॥
અહીં ત્રિગ તથા ત્રિભુવનેશનું વિધિપૂર્વક પૂજન કરવાથી મનુષ્ય સુખી બને છે. અને મંકણેશ્વરની આરાધનાથી તે સદ્ગતિ પામે છે.
Verse 54
त्रैपुरं च त्रिलिंगं तु प्रार्च्य पापैः प्रमुच्यते । षंडतीर्थं ततः प्राप्य स्नात्वा स्वर्णप्रदो नरः ॥ ५४ ॥
ત્રૈપુર અને ત્રિલિંગનું ભક્તિપૂર્વક પૂજન કરવાથી પાપોથી મુક્તિ મળે છે. પછી ષંડતીર્થે પહોંચી ત્યાં સ્નાન કરવાથી મનુષ્ય સ્વર્ણ-પ્રદાતા, દાનસમર્થ અને સમૃદ્ધ બને છે.
Verse 55
सर्वपापविशुद्धात्मा शैवं पदमवाप्नुयात् । सूर्यप्राच्यां नरः स्नात्वा विपाप्मा भोगवान्भवेत् ॥ ५५ ॥
સર્વ પાપોથી શુદ્ધ અંતઃકરણવાળો પુરુષ શૈવ પદને પ્રાપ્ત કરે છે. પૂર્વ દિશામાં સૂર્ય તરફ મુખ કરીને સ્નાન કરવાથી મનુષ્ય પાપમુક્ત થઈ ભોગ-સમૃદ્ધિથી યુક્ત બને છે.
Verse 56
त्रिलोचने नरः स्नात्वा रुद्रलोकमवाप्नुयात् । देविकायानुमानाथं समर्च्य मनुजोत्तमः ॥ ५६ ॥
ત્રિલોચનમાં સ્નાન કરવાથી મનુષ્ય રુદ્રલોકને પ્રાપ્ત કરે છે. અને મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ જન દેવિકામાં વિધિપૂર્વક પૂજન કરીને (પુણ્યની) પુષ્ટિ માટે ઇચ્છિત ફળ પામે છે.
Verse 57
लभते वांछितान्कामान्देहांते स्वर्गमाप्नुयात् । भूद्वारं तु समभ्यर्च्य लभते वांछितं फलम् ॥ ५७ ॥
તે ઇચ્છિત કામનાઓ પ્રાપ્ત કરે છે અને દેહાંતમાં સ્વર્ગને પામે છે. ભૂદ્વારનું વિધિપૂર્વક પૂજન કરવાથી વાંછિત ફળ મળે છે.
Verse 58
शूलस्थाने तु वाल्मीकं नमस्कृत्य कविर्भवेत् । च्यवनार्कं ततः प्रार्च्य सर्वकामसमृद्धिमान् ॥ ५८ ॥
શૂલસ્થાને વાલ્મીકને નમસ્કાર કરવાથી મનુષ્ય કવિ બને છે. ત્યારબાદ ચ્યવનાર્કનું વિધિપૂર્વક પૂજન કરવાથી તે સર્વકામ-સમૃદ્ધિથી યુક્ત બને છે.
Verse 59
च्यवनेशार्चनान्मर्त्यः शिवस्यानुचरो भवेत् । प्रजापालेशमभ्यर्च्य धनधान्यान्वितो भवेत् ॥ ५९ ॥
ચ્યવનેશની આરાધનાથી મર્ત્ય શિવનો અનુચર બને છે. પ્રજાપાલેશનું વિધિપૂર્વક પૂજન કરવાથી તે ધન-ધાન્યથી સમૃદ્ધ બને છે.
Verse 60
बालार्कंपूजको मर्त्यो विद्यावान्धनवान् भवेत् । कुबेरस्थानके स्नात्वा निधिं प्राप्नोति निश्चितम् ॥ ६० ॥
જે મર્ત્ય બાલાર્ક (ઉદયમાન સૂર્ય)ની પૂજા કરે છે, તે વિદ્યાવાન અને ધનવાન બને છે. કુબેર-સ્થાને સ્નાન કરવાથી તે નિશ્ચયે નિધિ (ખજાનો) પ્રાપ્ત કરે છે.
Verse 61
ऋषितोयनदीं प्राप्य स्नात्वा तत्र नरः शुचिः । दत्वा सुवर्णं विप्राय मुच्यते सर्वपातकैः ॥ ६१ ॥
ઋષિતોયા નદી પાસે પહોંચી ત્યાં સ્નાન કરવાથી મનુષ્ય શુદ્ધ બને છે. અને બ્રાહ્મણને સોનું દાન કરવાથી તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે.
Verse 62
संगालेश्वरमभ्यर्च्य रुद्रलोके महीयते । नारदादित्यमभ्यर्च्य त्रिकालज्ञानवान्भवेत् ॥ ६२ ॥
સંગાલેશ્વરની વિધિવત્ અર્ચના કરવાથી મનુષ્ય રુદ્રલોકમાં માન પામે છે. અને નારદાદિત્યની પૂજા કરવાથી તેને ત્રિકાળનું જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય છે.
Verse 63
ततो नारायणं प्रार्च्य मुक्तिभागी नरो भवेत् । तप्तकुंडोदके स्नात्वा मूलचंडीशमर्चयेत् ॥ ६३ ॥
ત્યારબાદ નારાયણની સમ્યક્ આરાધના કરવાથી મનુષ્ય મુક્તિનો ભાગી બને છે. તપ્તકુંડના જળમાં સ્નાન કરીને મૂળ ચંડીશ (શિવ)ની અર્ચના કરવી જોઈએ.
Verse 64
सर्वपावविनिर्मुक्तो वांछितार्थं लभेन्नरः । विनायकं चतुर्वक्त्रमभ्यर्च्याप्नोति कामितम् ॥ ६४ ॥
સર્વ પાપોથી મુક્ત થયેલો મનુષ્ય ઇચ્છિત અર્થ પ્રાપ્ત કરે છે. ચતુર્વક્ત્ર વિનાયકની વિધિવત્ પૂજા કરવાથી તે કામિત ફળ મેળવે છે.
Verse 65
कलंबेश्वरमभ्यर्च्य धनधान्यसमृद्धिमान् । गोपालस्वामिपूजातो गोमान्वै धनवान्कविः ॥ ६५ ॥
કલંબેશ્વરનું વિધિપૂર્વક અર્ચન કરવાથી ધન-ધાન્યની સમૃદ્ધિ થાય છે. અને ગોપાલસ્વામીની પૂજાથી મનુષ્ય ગોસંપન્ન, ધનવાન તથા કવિ બને છે.
Verse 66
बकुलस्वामिनोऽभ्यर्चा नृणां स्वर्गतिदायिनी । संपूज्य मारुतां देवीं सर्वकामफलं लभेत् ॥ ६६ ॥
બકુલસ્વામીની અર્ચના મનુષ્યોને સ્વર્ગગતિ આપે છે. અને મારુતા દેવીની સમ્યક પૂજા કરવાથી સર્વ કામનાઓનું ફળ પ્રાપ્ત થાય છે.
Verse 67
क्षेमादित्यार्चनान्मर्त्यः क्षेमीसिद्धार्थसत्यभाक् । उन्नताख्यं विघ्नराजं प्रार्च्य विघ्नैर्न हन्यते ॥ ६७ ॥
ક્ષેમાદિત્યની અર્ચનાથી મનુષ્ય ક્ષેમવંત બની સિદ્ધિ, ઇષ્ટસાધન અને સત્યનિષ્ઠા પામે છે. તથા ‘ઉન્નત’ નામના વિઘ્નરાજની પૂજાથી વિઘ્નો તેને હાનિ નથી કરતા.
Verse 68
जलस्वामी कालमेघः पूजितौ सर्वसिद्धिदौ । रुक्मिणी पूजिता देवी वांछितार्थप्रदा नृणाम् ॥ ६८ ॥
જલસ્વામી અને કાલમેઘ—એ બંનેની પૂજા કરવાથી સર્વ સિદ્ધિઓ મળે છે. અને દેવી રુક્મિણીની પૂજાથી મનુષ્યોને વાંછિત અર્થ પ્રાપ્ત થાય છે.
Verse 69
दुर्वासेशं च पिंगेशं प्रार्च्य पापैर्विमुच्यते । भद्रायाः संगमे स्नात्वा नरो भद्राणि पश्यति ॥ ६९ ॥
દુર્વાસેશ અને પિંગેશનું વિધિપૂર્વક પૂજન કરવાથી પાપોથી મુક્તિ મળે છે. અને ભદ્રા નદીના સંગમે સ્નાન કરવાથી મનુષ્ય જીવનમાં મંગળ દર્શે છે.
Verse 70
शंखावर्ते नरः स्नात्वा सर्वसिद्धीश्वरो भवेत् । मोक्षतीर्थे नरः स्नात्वा भवेन्मुक्तो भवार्णवात् ॥ ७० ॥
શંખાવર્તે સ્નાન કરનાર મનુષ્ય સર્વ સિદ્ધિઓનો અધિપતિ બને છે. મોક્ષતીર્થમાં સ્નાન કરવાથી તે ભવસાગરથી મુક્ત થાય છે.
Verse 71
गोष्पदस्नानमात्रेण सर्वसौख्यमवाप्नुयात् । नारायण गृहे गत्वा नरो भूयो न शोचति ॥ ७१ ॥
ગોષ્પદમાં માત્ર સ્નાનથી સર્વ સુખ પ્રાપ્ત થાય છે. નારાયણના ગૃહ (ધામ)માં જઈ મનુષ્ય ફરી શોક કરતો નથી.
Verse 72
जालेश्वरार्चनात्पुंसां सिद्धयः स्युरभीप्सिताः । स्रातो हुंकारकूपे तु गर्भवासं न चाप्नुयात् ॥ ७२ ॥
જાલેશ્વરની અર્ચનાથી મનુષ્યોને ઇચ્છિત સિદ્ધિઓ મળે છે. અને હુંકાર-કૂપમાં સ્નાન કરનાર ફરી ગર્ભવાસ (પુનર્જન્મ) પામતો નથી.
Verse 73
तथा चंडीशमभ्यर्च्य सर्वतीर्थफलं लभेत् । विघ्नेशमाशापुरगं प्रार्च्य विघ्नं न चाप्नुयात् ॥ ७३ ॥
એ જ રીતે ચંડીશની વિધિપૂર્વક અર્ચના કરવાથી સર્વ તીર્થોનું ફળ મળે છે. અને આશાપૂરક વિઘ્નેશની પ્રથમ પૂજા કરવાથી વિઘ્ન આવતાં નથી.
Verse 74
कलाकुंडाप्लुतो मर्त्यो मुक्तिभागी न संशयः । कपिलेशं समभ्यर्च्य कपिलायूथमाप्नुयात् ॥ ७४ ॥
કલાકુંડમાં સ્નાન કરનાર મર્ત્ય નિઃસંદેહ મુક્તિનો ભાગી બને છે. અને કપિલેશની સમ્યક અર્ચના કરીને કપિલોના સમૂહને પ્રાપ્ત કરે છે.
Verse 75
जरद्गवेश्वरं प्रार्च्य जरसा नाभिभूयते । नलेश्वरार्चको भोगी कर्क्कोटेशार्चको धनी ॥ ७५ ॥
જરદગવેશ્વરનું વિધિપૂર્વક પૂજન કરવાથી જરા (વૃદ્ધાવસ્થા) તેને પરાજિત કરતી નથી. નલેશ્વરના આરાધક ભોગસુખ પામે છે અને કર્ક્કોટેશના પૂજક ધનવાન બને છે।
Verse 76
हाटकेश्वरपूजातः पूर्यंते सर्वकामनाः । नारदेशार्चको भक्तिं लभेद्विष्णौ च शंकरे ॥ ७६ ॥
હાટકેશ્વરની પૂજાથી સર્વ કામનાઓ પૂર્ણ થાય છે. અને નારદ-દેશમાં જે અર્ચના કરે છે, તે વિષ્ણુ તથા શંકર—બન્નેમાં ભક્તિ પ્રાપ્ત કરે છે।
Verse 77
स्वर्गार्हो जायतेऽभ्यर्च्य देवीं मंत्रविभूषणाम् । दुर्गकूटं गणपतिं पूजयित्वा सुखी भवेत् ॥ ७७ ॥
મંત્રોથી વિભૂષિત દેવીની અર્ચના કરવાથી મનુષ્ય સ્વર્ગનો અધિકારી બને છે. અને દુર્ગકૂટમાં ગણપતિની પૂજા કરવાથી તે સુખી થાય છે।
Verse 78
धनधान्ययुतो भूयात्पूजयन्कौरवेश्वरीम् । सुपर्णेलां भैरवीं च पूजयित्वा सुखी भवेत् ॥ ७८ ॥
કૌરવેશ્વરીની પૂજા કરનાર ધન-ધાન્યથી યુક્ત બને છે. તેમજ સુપર્ણેલા અને ભૈરવીની પણ આરાધના કરવાથી તે નિશ્ચયે સુખી અને સમૃદ્ધ બને છે।
Verse 79
भल्लतीर्थे नरः स्नात्वा मुच्यते सर्वकिल्बिषैः । कर्दमाले नरः स्नात्वा पातकैर्विप्रयुज्यते ॥ ७९ ॥
ભલ્લ-તીર્થમાં સ્નાન કરવાથી મનુષ્ય સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે. કર્દમાલામાં સ્નાન કરવાથી તે પાતકોના બંધનથી વિયોગ પામે છે।
Verse 80
गुप्तसोमेश्वरं दृष्ट्वा न भूयोऽर्हति शोचितुम् । बहुस्वर्णेश्वरं दृष्ट्वा स्वर्गतिं समवाप्नुयात् ॥ ८० ॥
ગુપ્તસોમેશ્વરના દર્શનથી ફરી શોક કરવા યોગ્ય રહેતો નથી. બહુસ્વર્ણેશ્વરના દર્શનથી સ્વર્ગગતિ પ્રાપ્ત થાય છે.
Verse 81
श्रृङ्गेश्वरार्चको मर्त्यो न दुःखैरभिभूयते । तीर्थे नारायणे स्नात्वा मुक्तिमाप्नोति मानवः ॥ ८१ ॥
શૃઙ્ગેશ્વરની અર્ચના કરનાર મર્ત્ય દુઃખોથી પરાજિત થતો નથી. નારાયણ તીર્થમાં સ્નાન કરીને મનુષ્ય મુક્તિ પામે છે.
Verse 82
मार्कंडेश्वरमभ्यर्च्य दीर्घायुर्जायते नरः । तथा कोटीह्रदे स्नात्वाभ्यर्च्य कोटीश्वरं सुखीं ॥ ८२ ॥
માર્કંડેશ્વરની ઉપાસનાથી મનુષ્ય દીર્ઘાયુ બને છે. તેમજ કોટીહ્રદમાં સ્નાન કરીને કોટીશ્વરની અર્ચનાથી સુખી અને સમૃદ્ધ બને છે.
Verse 83
सिद्धस्थाने पुनः स्नात्वा तत्र लिंगानि पूजयेत् । असंख्यातानि यो मर्त्यः स सिद्धो जायते भुवि ॥ ८३ ॥
સિદ્ધસ્થાને ફરી સ્નાન કરીને ત્યાંના લિંગોની પૂજા કરવી. જે મર્ત્ય અસંખ્ય લિંગોની પૂજા કરે છે, તે ધરતી પર સિદ્ધ બને છે.
Verse 84
दामोदरगृहं दृष्ट्वा सुखमाप्रोत्यमनुत्तमम् । वस्त्रापथं प्रभासस्य नाभिस्थाने स्थितं शुभे ॥ ८४ ॥
દામોદરના ગૃહના દર્શનથી અનુત્તમ સુખ પ્રાપ્ત થાય છે. શુભ પ્રભાસમાં ‘વસ્ત્રાપથ’ નામનું પવિત્ર સ્થાન પણ છે, જે તે ક્ષેત્રના નાભિસ્થાને સ્થિત છે.
Verse 85
तत्राभ्यर्च्यं भवं साक्षाद्भवेद्भवसमः स्वयम् । दामोदरं स्वर्णरेखा ब्रह्मकुंडं च रैवते ॥ ८५ ॥
ત્યાં ભવ (શિવ)ની સాక్షાત્ આરાધના કરવાથી મનુષ્ય સ્વયં ભવસમાન બને છે. રૈવતમાં દામોદર, સ્વર્ણરેખા અને બ્રહ્મકુંડ પણ પવિત્ર તીર્થો છે.
Verse 86
कुंतीश उज्जयंते तु भीमेशश्च महाप्रभः । मृगीकुंडं च सर्वस्वं क्षेत्रे वस्त्रापथे स्मृतम् ॥ ८६ ॥
વસ્ત્રાપથ-ક્ષેત્રમાં કુંતીશ, ઉજ્જયંત અને મહાપ્રભુ ભીમેશનું સ્મરણ થાય છે; તેમજ મૃગીકુંડ પણ છે, જે ત્યાં ‘સર્વસ્વ’—અતિ પুণ્યદાયક તીર્થ—રૂપે માન્ય છે.
Verse 87
एतेषु क्रमशः स्नात्वा देवानभ्यर्च्य यत्नतः । पितॄन्संतर्प्य तोयेन सर्वतीर्थफलं लभेत् ॥ ८७ ॥
આ તીર્થોમાં ક્રમશઃ સ્નાન કરીને, પ્રયત્નપૂર્વક દેવતાઓની પૂજા કરીને, અને જળતર્પણથી પિતૃઓને તૃપ્ત કરીને, મનુષ્ય સર્વ તીર્થોના ફળ સમાન પુણ્ય મેળવે છે.
Verse 88
दुन्नाबिले नरः स्नात्वा भुक्तिभोगो दिवं व्रजेत् । गंगेश्वरं ततोऽभ्यर्च्य गंगास्नानफलं लभेत् ॥ ८८ ॥
દુન્નાબિલમાં સ્નાન કરનાર મનુષ્ય ભોગ-સમૃદ્ધિ પ્રાપ્ત કરીને અંતે સ્વર્ગે જાય છે. ત્યારબાદ ગંગેશ્વરની આરાધના કરવાથી તેને ગંગાસ્નાન સમાન ફળ મળે છે.
Verse 89
गिरौ रैवतके देवि संति तीर्थान्यनेकशः । तेषु स्नात्वा नरो भक्त्या ब्रह्मविष्णुमहेश्वरान् ॥ ८९ ॥
હે દેવી, રૈવતક પર્વત પર અનેક તીર્થો છે. તેમાં ભક્તિપૂર્વક સ્નાન કરીને મનુષ્ય બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશ્વર (શિવ)ની પૂજા કરે છે.
Verse 90
इंद्रादिलोकपान्प्रार्च्य भुक्तिं मुक्तिं च विंदति । एतान्युद्देशतस्तीर्थान्युक्तानि तव सुंदरी ॥ ९० ॥
ઇન્દ્ર વગેરે લોકપાલોની વિધિપૂર્વક પૂજા કરવાથી મનુષ્ય ભોગ અને મોક્ષ—બન્ને પ્રાપ્ત કરે છે. હે સુન્દરી, આ તીર્થો તને સંક્ષેપમાં કહ્યાં છે.
Verse 91
अवांतराण्यनंतानि तानि वक्तुं न शक्यते । एकैकस्यापि तीर्थस्य संति विस्तरतः कथाः ॥ ९१ ॥
ઉપકથાઓ અનંત છે; તે બધું કહેવું શક્ય નથી. દરેક તીર્થની વિસ્તૃત મહિમા-કથાઓ અલગથી બહુ છે.
Verse 92
अतः संक्षिप्य गदितं मया पुण्यं प्रभासजम् । न प्रभाससमं तीर्थं त्रिषु लोकेषु मोहिनि ॥ ९२ ॥
અતએવ પ્રભાસજન્ય પુણ્ય મેં સંક્ષેપમાં કહ્યું છે. હે મોહિની, ત્રિલોકમાં પ્રભાસ સમાન કોઈ તીર્થ નથી.
Verse 93
यत्र स्नातोऽपि मनुजः स्वर्गिंणा स्पर्द्धते शुभे । माहात्म्यं च प्रभासस्य लिखितं वर्तते गृहे ॥ ९३ ॥
હે શુભે, જ્યાં સ્નાન કરવાથી જ મનુષ્ય સ્વર્ગવાસીઓ સાથે સ્પર્ધા કરે છે; અને જેના ઘરમાં પ્રભાસનું લખિત માહાત્મ્ય રહેલું હોય છે.
Verse 94
यत्र तत्र न भीतिः स्याद्भूतचौराहिशत्रुजा । यः श्रृणोति नरो भक्त्या श्रावयेद्वा समाहितः ॥ ९४३ ॥
તે જ્યાં ક્યાંય હોય ત્યાં ભૂત, ચોર, સાપ કે શત્રુથી ઉપજતો ભય રહેતો નથી—જે ભક્તિથી આ સાંભળે છે, અથવા એકાગ્ર થઈને બીજાને સંભળાવે છે.
Verse 95
प्रभासतीर्थमाहात्म्यं सोऽपि सद्गतिमाप्नुयात् ॥ ९५ ॥
જે શ્રદ્ધાપૂર્વક પ્રભાસ-તીર્થનું માહાત્મ્ય સાંભળે કે પાઠ કરે, તે પણ પુણ્યલોકમાં સદ્ગતિને પામે છે.
Verse 96
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे बृहदुपाख्याने उत्तरभागे वसुमोहिनीसंवादे प्रभासतीर्थमाहात्म्यं नाम सप्ततितमोऽध्यायः ॥ ७० ॥
આ રીતે શ્રી બૃહન્નારદીય પુરાણના બૃહદુપાખ્યાનના ઉત્તરભાગમાં વસુ–મોહિની સંવાદમાં ‘પ્રભાસ-તીર્થ માહાત્મ્ય’ નામે સત્તરમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।
The chapter explicitly states that bathing at Prabhāsa tīrtha and duly worshipping Somanātha results in liberation; the claim functions within Purāṇic tīrtha-theology where kṣetra, deity-presence, and correct vidhi (bath, worship, offerings) together constitute a complete mokṣa-sādhana.
Alongside snāna, Vasu repeatedly prescribes pūjā of specific liṅgas/deities, fasting and niyamas, tarpaṇa to devas and pitṛs, śrāddha and piṇḍa offerings at designated sites, and orderly, sequential visitation—treating the pilgrimage as a structured ritual program (vrata-kalpa in a geographic form).
It asserts that devoted listening or recitation removes fears (from spirits, thieves, serpents, enemies), grants auspicious destiny, and that keeping the written account in one’s home confers continuing benefit—positioning śravaṇa/pāṭha as a parallel means of merit when physical travel is limited.