Shloka 38
Brahmā’s Discourse to Mohinī
Harivāsara, Desire, and the Satya-Test of Rukmāṅgada
सन्मार्गे तावदास्ते प्रभवति पुरुषस्तावदेवेंद्रियाणां लज्जां तावद्विधत्ते विनयमपि समालंबते तावदेव । भ्रूचापाक्षेपयुक्ताः श्रवणपथगता नीलपक्ष्माण एते यावल्लीलावतीनां न हृदि धृतिमुषो दृष्टिबाणाः पतंति ॥ ३८ ॥
sanmārge tāvadāste prabhavati puruṣastāvadeveṃdriyāṇāṃ lajjāṃ tāvadvidhatte vinayamapi samālaṃbate tāvadeva | bhrūcāpākṣepayuktāḥ śravaṇapathagatā nīlapakṣmāṇa ete yāvallīlāvatīnāṃ na hṛdi dhṛtimuṣo dṛṣṭibāṇāḥ pataṃti || 38 ||
માણસ તેટલા સમય સુધી સન્માર્ગમાં સ્થિર રહે છે; તેટલા સમય સુધી ઇન્દ્રિયો વશમાં રહે છે; તેટલા સમય સુધી લાજ અને વિનય ટકે છે—જ્યાં સુધી લીલાવતી સ્ત્રીઓના ભ્રૂ-ધનુષના આક્ષેપથી, નીલ પાંપણોવાળા, કાનના માર્ગે આવી હૃદયમાં પડતા દૃષ્ટિ-બાણ ધૈર્ય લૂંટી ન લે.
Narada (instructional narration within Uttara-Bhaga context)
Vrata: none
Primary Rasa: karuna
Secondary Rasa: bhayanaka
FAQs
It teaches that dharma and inner steadiness depend on mastery of the senses; unchecked attraction can quickly destabilize even a disciplined person, so vigilance and restraint are essential supports for spiritual life.
Bhakti requires a stable heart (dhṛti) focused on the Lord; the verse warns that sensory fascination disperses attention and weakens resolve, so guarding the mind and senses protects devotional concentration and purity.
While not a direct Vedāṅga lesson, it reflects the practical dharmic discipline that underlies ritual efficacy—self-restraint and mental steadiness are implied prerequisites for correct conduct in vrata, pūjā, and tīrtha observances.