Shloka 67

Description of the Origin of the Cosmic Egg (Brahmāṇḍa) and the Ocean as King of Tīrthas

Devanagari script

ब्रह्मणो मनसो जाताश्वत्वारः सनकादयः । देहाद्भावादयो देवि यैरिदं वर्द्धितं जगत् ॥ ६७ ॥

Transliteration

brahmaṇo manaso jātāśvatvāraḥ sanakādayaḥ | dehādbhāvādayo devi yairidaṃ varddhitaṃ jagat || 67 ||

Translation

હે દેવી! બ્રહ્માના મનમાંથી અશ્વત્વાર તથા સનકાદિ ઋષિઓ ઉત્પન્ન થયા; અને દેહમાંથી ભાવાદિ દેવો પ્રગટ થયા—જેઓ દ્વારા આ જગત વિસ્તર્યું અને ધારિત થયું.

Word by Word

• ब्रह्मणः: of Brahman
• ब्रह्मणः: सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन — 'of Brahman'

• मनसः: of the mind
• मनसः: सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन — 'of (the) mind'

• जाताः: born
• जाताः: विशेषण (Adjectival to subject)
• Type: Adjective
• Root: जन् (धातु) + जात (कृदन्त/क्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त/PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन — 'born'

• चत्वारः: four
• चत्वारः: विशेषण (Adjectival to subject)
• Type: Adjective
• Root: चतुर् (प्रातिपदिक)
• Form: संख्यावाचक, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन — 'four'

• सनकादयः: Sanaka and others
• सनकादयः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: सनक + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (सनक-आदयः = 'Sanaka and others'); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन

• देहात्: from the body
• देहात्: अपादान (Apadāna/Ablative source)
• Type: Noun
• Root: देह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन — 'from the body'

• भावादयः: Bhāva and others
• भावादयः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: भाव + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (भाव-आदयः = 'Bhāva and others'); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन

• देवि: O goddess
• देवि: सम्बोधन (Vocative/Address)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन — address

• यैः: by whom
• यैः: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), बहुवचन — 'by whom/with whom'

• इदम्: this
• इदम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन — here as object qualifier

• वर्द्धितम्: expanded
• वर्द्धितम्: विशेषण (Adjectival to object)
• Type: Adjective
• Root: वृध् (धातु) + वर्द्धित (कृदन्त/क्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त/PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन — 'increased/expanded' (agreeing with जगत्)

• जगत्: the world
• जगत्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन — here as object of implied action 'made/expanded'

Speaker

Unspecified narrator/speaker addressing the देवी (Devi, “Goddess”).

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Brahmā
• Devi
• Aśvatvāra
• Sanaka
• Sanakādayaḥ (Sanaka and others)
• Bhāva
• Bhāvādayaḥ (Bhāva and others)
• jagat (the world/universe)

FAQs