Shloka 53

The Greatness of Kāśī (Avimukta): Pilgrimage Calendar, Yātrā-Dharma, and the Network of Śiva-Liṅgas

Devanagari script

पुनश्चापि ततो ब्रह्मा स्वर्लोकेश्वरसंज्ञकम् । स्थापयामास वै लिंगं स्वर्लीलं कारणे क्वचित् ॥ ५३ ॥

Transliteration

punaścāpi tato brahmā svarlokeśvarasaṃjñakam | sthāpayāmāsa vai liṃgaṃ svarlīlaṃ kāraṇe kvacit || 53 ||

Translation

પછી બ્રહ્માએ ‘સ્વર્લોકેશ્વર’ નામનું લિંગ પ્રતિષ્ઠિત કર્યું. તેમજ કોઈ વિશેષ દિવ્ય હેતુ માટે ક્યાંક ‘સ્વર્લીલા’ નામનું લિંગ પણ સ્થાપ્યું.

Word by Word

• पुनः: again
• पुनः: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (again)

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• अपि: also
• अपि: Nipata (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; particle ‘also’

• ततः: then/from there
• ततः: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; अपादान/क्रम (from there/then)

• ब्रह्मा: Brahmā
• ब्रह्मा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• स्वः-लोक-ईश्वर-संज्ञकम्: named ‘Svarlokeśvara’
• स्वः-लोक-ईश्वर-संज्ञकम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: स्वः (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक) + संज्ञक (प्रातिपदिक)
• Form: बहुपद-तत्पुरुष-समास; ‘स्वर्लोकेश्वर’ इति संज्ञा यस्य (नामधारक); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन; विशेषणं ‘लिङ्गम्’

• स्थापयामास: installed
• स्थापयामास: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) caus. स्थापय (णिच्)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; causative sense ‘caused to be installed/installed’

• वै: indeed
• वै: Nipata (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (emphatic particle)

• लिङ्गम्: liṅga (emblem)
• लिङ्गम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन

• स्वः-लीलम्: (called) Svarlīla
• स्वः-लीलम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: स्वः (प्रातिपदिक) + लील (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणं ‘लिङ्गम्’

• कारणे: in the cause/at the causal (place)
• कारणे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कारण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), एकवचन

• क्वचित्: somewhere
• क्वचित्: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: क्वचित् (अव्यय)
• Form: अव्यय; देश/काल-अनिश्चित (indefinite adverb: somewhere/at some time)

Speaker

Suta (narrating Purāṇic account within the Uttara-Bhāga)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Brahma
• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It frames certain sacred liṅgas as divinely instituted (by Brahmā) for specific cosmic purposes, reinforcing the tirtha-mahātmya idea that particular shrines carry unique, intention-based spiritual potency.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By highlighting named liṅgas established for a divine reason, the verse encourages focused devotion at specific forms/abodes of the Lord—bhakti expressed through reverent worship of a consecrated symbol tied to a sacred place.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Ritual application is implied: liṅga-sthāpana (installation/consecration) belongs to kalpa/ritual procedure—how sacred icons are established with purpose and proper rites in a tirtha context.