The Exposition of Hanumān’s Protective Kavaca (Māruti-kavaca)
સનત્કુમાર નારદને કહે છે કે કાર્તવીર્ય કવચ શીખવ્યા પછી હવે મોહનો નાશ કરનાર અને વિઘ્નો દૂર કરનાર વિજયદાયક મāruti (હનુમાન) કવચ પ્રસારિત કરું છું. તેઓ કહે છે કે પૂર્વે આનંદવનિકામાં દેવોથી પૂજિત શ્રીરામને મળ્યા ત્યારે, રાવણવધ સુધીની કથા અંતે રામે આ કવચ આપીને ‘અયોગ્યોને અવિચારથી પ્રગટ ન કરવું’ એવી આજ્ઞા કરી. કવચમાં હનુમાનને આહ્વાન કરીને દિશાઓ, ઊર્ધ્વ-અધઃ-મધ્ય અને શિરથી પાદ સુધી દરેક અંગની રક્ષા માંગવામાં આવે છે; ભૂમિ-આકાશ-અગ્નિ-સમુદ્ર-વન, યુદ્ધ અને સંકટમાં પણ સંરક્ષણ વર્ણવાયું છે. ડાકિની-શાકિની, કાલરાત્રિ, પિશાચ, સર્પ, રાક્ષસી, રોગ અને શત્રુમંત્ર વગેરે હનુમાનના ભયંકર દિવ્ય સ્વરૂપથી શાંત થાય છે. અંતે હનુમાનને વેદ-પ્રણવરૂપ, બ્રહ્મ અને પ્રાણવાયુ, તથા બ્રહ્મા-વિષ્ણુ-મહેશ્વરરૂપે સ્તુતિ કરવામાં આવે છે. ગોપનીયતા, અષ્ટગંધથી લખી ગળે અથવા જમણા હાથમાં ધારણ, અને જપસિદ્ધિથી ‘અશક્ય’ પણ સિદ્ધ થાય એવો ફળશ્રુતિ ઉલ્લેખાય છે.
Shlokas
Verse 1
सनत्कुमार उवाच । कार्तवीर्यस्य कवचं कथितं ते मुनीश्वर । मोहविध्वंसनं जैत्रं मारुतेः कवचं श्रृणु ॥ १ ॥
સનત્કુમારે કહ્યું: હે મુનીશ્વર, મેં તને કાર્તવીર્યનું કવચ કહેલું છે. હવે મોહનો નાશ કરનારું અને વિજયદાયક મારુતિ (હનુમાન)નું કવચ સાંભળ.
Verse 2
यस्य संधारणात्सद्यः सर्वे नश्यंत्युपद्रवाः । भूतप्रेतारिजं दुःखं नाशमेति न संशयः ॥ २ ॥
જેનું ધારણ માત્ર કરતાં જ સર્વ ઉપદ્રવો તત્કાળ નાશ પામે છે; ભૂત-પ્રેત કે શત્રુજન્ય દુઃખનો અંત આવે છે—એમાં શંકા નથી.
Verse 3
एकदाहं गतो द्रष्टुं रामं रमयतां वरम् । आनंदवनिकासंस्थं ध्यायंतं स्वात्मनः पदम् ॥ ३ ॥
એક વખત હું રામના દર્શન કરવા ગયો—જે આનંદ આપનારાઓમાં શ્રેષ્ઠ છે. તેઓ ‘આનંદવનિકા’ નામના ઉપવનમાં સ્થિત રહી પોતાના આત્માના પરમ પદનું ધ્યાન કરતા હતા।
Verse 4
तत्र रामं रमानाथं पूजितं त्रिदशेश्वरैः । नमस्कृत्य तदादिष्टमासनं स्थितवान् पुरः ॥ ४ ॥
ત્યાં મેં રમાનાથ રામને જોયા, જેમને ત્રિદશેશ્વરો પૂજી રહ્યા હતા. તેમને નમસ્કાર કરીને, તેમણે નિર્દેશિત કરેલું આસન સ્વીકારી હું સામે ઊભો રહ્યો।
Verse 5
तत्र सर्वं मया वृत्तं रावणस्य वधांतकम् । पृष्टं प्रोवाच राजेंद्रः श्रीरामः स्वयमादरात् ॥ ५ ॥
ત્યાં મેં રાવણવધ સુધીનું સર્વ વૃત્તાંત નિવેદિત કર્યું. પૂછવામાં આવતા રાજેન્દ્ર શ્રીરામે સ્વયં આદરપૂર્વક તે કહ્યુ।
Verse 6
ततः कथांते भगवान्मारुतेः कवचं ददौ । मह्यं तत्ते प्रवक्ष्यामि न प्रकाश्यं हि कुत्रचित् ॥ ६ ॥
પછી કથાના અંતે ભગવાને મને મારુતિ (હનુમાન)નું કવચ આપ્યું. જેમ મને ઉપદેશ મળ્યો તેમ જ હું તને કહું છું—આ સર્વત્ર અવિચારથી પ્રગટ કરવાનું નથી।
Verse 7
भविष्यदेतन्निर्द्दिष्टं बालभावेन नारद । श्रीरामेणांजनासूनासूनोर्भुक्तिमुक्तिप्रदायकम् ॥ ७ ॥
હે નારદ, ભવિષ્ય માટે આ નિર્દેશ છે—બાલભાવ ધારણ કરવાથી શ્રીરામ અંજના-સુત (હનુમાન)ના સુતને ભુક્તિ અને મુક્તિ બન્ને આપશે।
Verse 8
हनुमान् पूर्वतः पातु दक्षिणे पवनात्मजः । पातु प्रतीच्यामक्षघ्नः सौम्ये सागरतारकः ॥ ८ ॥
પૂર્વ દિશામાં હનુમાન મારી રક્ષા કરે; દક્ષિણમાં પવનપુત્ર રક્ષા કરે. પશ્ચિમમાં અક્ષઘ્ન રક્ષા કરે; ઉત્તરમાં સાગર-તારક રક્ષા કરે.
Verse 9
ऊर्द्ध पातु कपिश्रेष्ठः केसरिप्रियनंदनः । अधस्ताद्विष्णुभक्तस्तु पातु मध्ये च पावनिः ॥ ९ ॥
ઉપરથી કપિશ્રેષ્ઠ, કેસરીને આનંદ આપનાર પ્રિય પુત્ર, મારી રક્ષા કરે. નીચેથી વિષ્ણુભક્ત રક્ષા કરે; અને મધ્યમાં પાવન (પવિત્રકર્તા) રક્ષા કરે.
Verse 10
लंकाविदाहकः पातु सर्वापद्भ्यो निरंतरम् । सुग्रीवसचिवः पातु मस्तकं वायुनंदनः ॥ १० ॥
લંકા-વિદાહક મને સતત સર્વ આપત્તિઓથી બચાવે. વાયુનંદન, સુગ્રીવના સચિવ, મારા મસ્તકની રક્ષા કરે.
Verse 11
भालं पातु महावीरो भ्रुवोर्मध्ये निरंतरम् । नेत्रे छायापहारी च पातु नः प्लवगेश्वरः ॥ ११ ॥
મહાવીર મારા લલાટની રક્ષા કરે; અને ભ્રૂઓની વચ્ચેનું સ્થાન સતત રક્ષે. છાયા-અપહારી પ્લવગેશ્વર અમારી આંખોની રક્ષા કરે.
Verse 12
कपोलौ कर्णमूले च पातु श्रीरामकिंकरः । नासाग्रमंजनासूनुः पातु वक्त्रं हरीश्वरः ॥ १२ ॥
શ્રીરામના કિંકર મારા કપોલ અને કર્ણમૂળની રક્ષા કરે. અંજના-સુત નાસાગ્રની રક્ષા કરે; અને હરીશ્વર મારા મુખની રક્ષા કરે.
Verse 13
पातु कंठे तु दैत्यारिः स्कंधौ पातु सुरारिजित् । भुजौ पातु महातेजाः करौ च चरणायुधः ॥ १३ ॥
મારા કંઠનું રક્ષણ દૈત્યારિ કરે; મારા સ્કંધનું રક્ષણ સુરારિજિત્ કરે. મારી ભુજાઓનું રક્ષણ મહાતેજસ્વી કરે; અને મારા હાથનું રક્ષણ ચરણાયુધ કરે॥૧૩॥
Verse 14
नखान्नाखायुधः पातु कुक्षौ पातु कपीश्वरः । वक्षो मुद्रापहारी च पातु पार्श्वे भुजायुधः ॥ १४ ॥
મારા નખોનું રક્ષણ નખાયુધ કરે; મારી કુક્ષિનું રક્ષણ કપીઈશ્વર કરે. મારા વક્ષસ્થળનું રક્ષણ મુદ્રાપહારી કરે; અને મારા પાર्श્વનું રક્ષણ ભુજાયુધ કરે॥૧૪॥
Verse 15
लंकानिभंजनः पातु पृष्टदेशे निरंतरम् । नाभिं श्रीरामभक्तस्तु कटिं पात्वनिलात्मजः ॥ १५ ॥
મારા પૃષ્ઠદેશનું નિરંતર રક્ષણ લંકાનિભંજન કરે. મારી નાભિનું રક્ષણ શ્રીરામભક્ત કરે; અને મારી કટિનું રક્ષણ અનિલાત્મજ કરે॥૧૫॥
Verse 16
गुह्यं पातु महाप्रज्ञः सक्थिनी अतिथिप्रियः । ऊरू च जानुनी पातु लंकाप्रासादभंजनः ॥ १६ ॥
મારા ગુહ્યભાગનું રક્ષણ મહાપ્રજ્ઞ કરે; મારી જાંઘોનું રક્ષણ અતિથિપ્રિય કરે. મારા ઊરુ અને જાનુનું રક્ષણ લંકાપ્રાસાદભંજન કરે॥૧૬॥
Verse 17
जंघे पातु कपिश्रेष्ठो गुल्फौ पातु महाबलः । अचलोद्धारकः पातु पादौ भास्करसन्निभः ॥ १७ ॥
મારી જાંઘની નીચેના ભાગનું રક્ષણ કપિશ્રેષ્ઠ કરે; મારા ગુલ્ફનું રક્ષણ મહાબલ કરે. મારા પગનું રક્ષણ અચલોદ્ધારક કરે—જે ભાસ્કર સમ તેજસ્વી છે॥૧૭॥
Verse 18
अङ्गानि पातु सत्त्वाढ्यः पातु पादांगुलीः सदा । मुखांगानि महाशूरः पातु रोमाणि चात्मवान् ॥ १८ ॥
સત્ત્વસમૃદ્ધ પ્રભુ મારા અંગોની રક્ષા કરે; તે સદા મારા પગની આંગળીઓનું રક્ષણ કરે. મહાશૂર પ્રભુ મારા મુખના અંગોનું રક્ષણ કરે અને આત્મસંયમી પ્રભુ મારા રોમરોમનું પણ રક્ષણ કરે.
Verse 19
दिवारात्रौ त्रिलोकेषु सदागतिलुतोऽवतु । स्थितं व्रजंतमासीनं पिबंतं जक्षतं कपिः ॥ १९ ॥
દિવસ-રાત ત્રણેય લોકોમાં સદા ગતિશીલ કપિ-સ્વરૂપ પ્રભુ મારી રક્ષા કરે—હું ઊભો હોઉં, ચાલું, બેસું, પીવું કે ભોજન કરું તોય.
Verse 20
लोकोत्तरगुणः श्रीमान् पातु त्र्यंबकसंभवः । प्रमत्तमप्रमत्तं वा शयानं गहनेंऽबुनि ॥ २० ॥
લોકાતીત ગુણોથી યુક્ત, શ્રીમાન ત્ર્યંબક-સમ્ભવ પ્રભુ અમારું રક્ષણ કરે—અમે પ્રમત્ત હોઈએ કે અપ્રમત્ત, ગહન જળમાં શયન કરતાં હોઈએ તોય.
Verse 21
स्थलेंऽतरिक्षे ह्यग्नौ वा पर्वते सागरे द्रुमे । संग्रामे संकटे घोरे विराङ्रूपधरोऽवतु ॥ २१ ॥
સ્થળે, આકાશમાં, અગ્નિમાં, પર્વતે, સાગરમાં કે વૃક્ષોમાં; યુદ્ધમાં, સંકટમાં અને ઘોર આપત્તિમાં—વિરાટ્-રૂપ ધારણ કરનાર પ્રભુ મારી રક્ષા કરે.
Verse 22
डाकिनीशाकिनीमारीकालरात्रिमरीचिकाः । शयानं मां विभुः पातु पिशाचोरगराक्षसीः ॥ २२ ॥
હું શયન કરું ત્યારે સર્વવ્યાપી વિભુ મારી રક્ષા કરે—ડાકિની-શાકિનીથી, મારી (મહામારી)થી, ભયંકર કાલરાત્રિથી, મરીચિકા જેવી ભ્રાંતિથી, તેમજ પિશાચ, સર્પ અને રાક્ષસીથી.
Verse 23
दिव्यदेहधरो धीमान्सर्वसत्त्वभयंकरः । साधकेंद्रावनः शश्वत्पातु सर्वत एव माम् ॥ २३ ॥
દિવ્ય દેહ ધારણ કરનાર, ધીમાન, સર્વ દુષ્ટ સત્ત્વોને ભયંકર, અને સાધકશ્રેષ્ઠોના શાશ્વત રક્ષક પ્રભુ—તે સર્વ દિશાઓથી સદા મને રક્ષે।
Verse 24
यद्रूपं भीषणं दृष्ट्वा पलायंते भयानकाः । स सर्वरूपः सर्वज्ञः सृष्टिस्थितिकरोऽवतु ॥ २४ ॥
જેના ભીષણ રૂપને જોઈ ભયંકર પણ ભયથી ભાગી જાય છે, તે સર્વરૂપ, સર્વજ્ઞ, સૃષ્ટિ અને સ્થિતિનો કર્તા પ્રભુ અમારું રક્ષણ કરે।
Verse 25
स्वयं ब्रह्मा स्वयं विष्णुः साक्षाद्देवो महेश्वरः । सूर्यमंडलगः श्रीदः पातु कालत्रयेऽपि माम् ॥ २५ ॥
જે સ્વયં બ્રહ્મા, સ્વયં વિષ્ણુ અને સాక్షાત્ દેવ મહેશ્વર છે; જે સૂર્યમંડળમાં સ્થિત રહી શ્રી (સમૃદ્ધિ) આપે છે—તે ત્રણેય કાળમાં પણ મને રક્ષે।
Verse 26
यस्य शब्दमुपाकर्ण्य दैत्यदानवराक्षसाः । देवा मनुष्यास्तिर्यंचः स्थावरा जङ्गमास्तथा ॥ २६ ॥
જેનાં શબ્દ (નાદ) ને સાંભળતાં દૈત્ય, દાનવ, રાક્ષસો; તેમજ દેવો, મનુષ્યો, તિર્યક્ (પશુ-પક્ષી), સ્થાવર અને જંગમ—સર્વે તેના પ્રભાવમાં આવી જાય છે।
Verse 27
सभया भयनिर्मुक्ता भवंति स्वकृतानुगाः । यस्यानेककथाः पुण्याः श्रूयंते प्रतिकल्पके ॥ २७ ॥
જે પોતાના કરેલા કર્મના ફળ અનુસાર ચાલે છે, તેઓ સભામાં પણ ભયમુક્ત બને છે. જેના અનેક પુણ્ય કથાઓ કલ્પે કલ્પે સાંભળવામાં આવે છે।
Verse 28
सोऽवतात्साधकश्रेष्ठं सदा रामपरायणः । वैधात्रधातृप्रभृति यत्किंचिद्दृश्यतेऽत्यलम् ॥ २८ ॥
સાધકોમાં શ્રેષ્ઠ અને સદા શ્રીરામપરાયણ એવા તે મહાત્મા અમારું રક્ષણ કરે. વિધાતાના નિયમથી માંડીને જે કંઈ અતિઅલ્પ દેખાય છે, તે તેમના સમક્ષ અત્યંત તુચ્છ છે.
Verse 29
विद्ध्वि व्याप्तं यथा कीशरूपेणानंजनेन तत् । यो विभुः सोऽहमेषोऽहं स्वीयः स्वयमणुर्बृहत् ॥ २९ ॥
જાણો કે તે પ્રભુરૂપે, નિર્મળ અને સૂક્ષ્મ રીતે સર્વત્ર વ્યાપ્ત છે. જે વિભુ છે તે જ ‘હું’ છે; આ ‘હું’ તેની પોતાની આત્મસ્વરૂપતા છે, અને પોતાની શક્તિથી તે અણુ પણ છે અને વિશાળ પણ।
Verse 30
ऋग्यजुःसामरूपश्च प्रणवस्त्रिवृदध्वरः । तस्मै स्वस्मै च सर्वस्मै नतोऽस्म्यात्मसमाधिना ॥ ३० ॥
જે ઋગ્-યજુઃ-સામ સ્વરૂપ છે, જે પવિત્ર પ્રણવ ‘ઓં’ છે, જે ત્રિવિધ યજ્ઞ છે—તેને, અંતરમાં રહેલા સ્વાત્માને અને સર્વરૂપને—હું આત્મસમાધિથી નમન કરું છું.
Verse 31
अनेकानन्तब्रह्माण्डधृते ब्रह्मस्वरूपिणे । समीरणात्मने तस्मै नतोऽस्म्यात्मस्वरूपिणे ॥ ३१ ॥
અસંખ્ય અનંત બ્રહ્માંડોને ધારણ કરનાર, બ્રહ્મસ્વરૂપ અને પ્રાણવાયુરૂપે નિવાસ કરનાર તે પરમાત્માને—જે આત્માનું સત્ય સ્વરૂપ છે—હું નમન કરું છું.
Verse 32
नमो हनुमते तस्मै नमो मारुतसूनवे । नमः श्रीरामभक्ताय श्यामाय महते नमः ॥ ३२ ॥
તે હનુમાનને નમસ્કાર, મારુતસૂનુને નમસ્કાર. શ્રીરામભક્ત, શ્યામવર્ણ, મહાનને પુનઃ પુનઃ નમસ્કાર.
Verse 33
नमो वानर वीराय सुग्रीवसख्यकारिणे । संकाविदहनायाथ महासागरतारिणे ॥ ३३ ॥
વાનરવીરને નમસ્કાર, જેણે સુગ્રીવ સાથે સખ్యత કરાવી; જેણે લંકાને દહન કરી અને મહાસાગર પાર કરાવ્યો।
Verse 34
सीताशोकविनाशाय राममुद्राधराय च । रावणांतनिदानाय नमः सर्वोत्तरात्मने ॥ ३४ ॥
સીતાના શોકનો નાશ કરનાર, રામની મુદ્રિકા ધારણ કરનાર, અને રાવણના અંતનું નિર્ધારક કારણ—સર્વોત્તર આત્માને નમસ્કાર।
Verse 35
मेघनादमखध्वंसकारणाय नमोनमः । अशोकवनविध्वंसकारिणे जयदायिने ॥ ३५ ॥
મેઘનાદના યજ્ઞધ્વંસનું કારણ બનેલાને વારંવાર નમસ્કાર; અશોકવનનો વિધ્વંસ કરનાર અને જય આપનારને નમસ્કાર।
Verse 36
वायुपुत्राय वीराय आकाशोदरगामिने । वनपालशिरश्छेत्रे लंकाप्रासादभंजिने ॥ ३६ ॥
વાયુપુત્ર એવા વીરને નમસ્કાર, જે આકાશના વિશાળ વિસ્તારમાં ગમન કરે છે; જેણે વનપાલનું શિર છેદ્યું અને લંકાના પ્રાસાદો ભંગ કર્યા।
Verse 37
ज्वलत्कांचनवर्णाय दीर्घलांगूलधारिणे । सौमित्रिजयदात्रे च रामदूताय ते नमः ॥ ३७ ॥
હે જ્વલંત કાંચનવર્ણ, દીર્ઘ લાંગૂલધારી; સૌમિત્રિ (લક્ષ્મણ)ને જય આપનાર અને રામદૂત—તમને નમસ્કાર।
Verse 38
अक्षस्य वधकर्त्रे च ब्रह्मशस्त्रनिवारिणे । लक्ष्मणांगमहाशक्तिजातक्षतविनाशिने ॥ ३८ ॥
અક્ષનો વધ કરનાર, બ્રહ્માસ્ત્રને નિવારનાર, અને લક્ષ્મણના અંગ પર મહાશક્તિથી થયેલ ઘાવનો નાશ કરનાર પ્રભુને નમસ્કાર।
Verse 39
रक्षोघ्नाय रिपुघ्नाय भूतघ्नाय नमोनमः । ऋक्षवानरवीरौघप्रासादाय नमोनमः ॥ ३९ ॥
રાક્ષસોને સંહારનાર, શત્રુઓને નાશ કરનાર, દુષ્ટ ભૂતોને હરણ કરનાર પ્રભુને વારંવાર નમસ્કાર। વીર ઋક્ષ-વાનર સમૂહના પરમ આશ્રય-આધાર પ્રભુને વારંવાર નમસ્કાર।
Verse 40
परसैन्यबलघ्नाय शस्त्रास्त्रघ्नाय ते नमः । विषघ्नाय द्विषघ्नाय भयघ्नाय नमोनमः ॥ ४० ॥
શત્રુસેનાના બળને નાશ કરનાર, શસ્ત્ર-અસ્ત્રોને નિષ્ક્રિય કરનાર તમને નમસ્કાર। વિષહર, દ્વેષી શત્રુનાશક, અને ભયહર પ્રભુને વારંવાર નમસ્કાર।
Verse 41
महीरिपुभयघ्नाय भक्तत्राणैककारिण । परप्रेरितमन्त्राणां मंत्राणां स्तंभकारिणे ॥ ४१ ॥
પૃથ્વી પર શત્રુઓથી ઉત્પન્ન ભયને નાશ કરનાર, ભક્તરક્ષામાં એકનિષ્ઠ, અને પરપ્રેરિત મંત્રોને સ્તંભિત કરનાર પ્રભુને નમસ્કાર।
Verse 42
पयः पाषाणतरणकारणाय नमोनमः । बालार्कमंडलग्रासकारिणे दुःखहारिणे ॥ ४२ ॥
જળ દ્વારા પથ્થરોને પણ પાર કરાવનાર કારણરૂપ પ્રભુને વારંવાર નમસ્કાર। ઉગતા સૂર્યમંડળને પણ ગ્રાસ કરી શકે એવા, અને દુઃખ હરનાર પ્રભુને નમસ્કાર।
Verse 43
नखायुधाय भीमाय दन्तायुधधराय च । विहंगमाय शवाय वज्रदेहाय ते नमः ॥ ४३ ॥
નખોને આયુધરૂપે ધારણ કરનાર ભયંકર પ્રભુને, દાંતને શસ્ત્રરૂપે ધરનારને, વિહંગમ સ્વરૂપવાળાને, યોગસ્થિરતામાં શવવત્ નિશ્ચલ રહેનારને તથા વજ્રસમ દેહવાળાને નમસ્કાર।
Verse 44
प्रतिग्रामस्थितायाथ भूतप्रेतवधार्थिने । करस्थशैलशस्त्राय राम शस्त्राय ते नमः ॥ ४४ ॥
પ્રત્યેક ગામમાં સ્થિત રહેનાર, ભૂત-પ્રેતના વિનાશાર્થે પ્રવૃત્ત, હાથમાં શૈલ-શસ્ત્ર ધારણ કરનાર, હે રામ-શસ્ત્ર! તમને નમસ્કાર।
Verse 45
कौपीनवाससे तुभ्यं रामभक्तिरताय च । दक्षिणाशाभास्कराय सतां चन्द्रोदयात्मने ॥ ४५ ॥
કૌપીનમાત્ર ધારણ કરનાર, રામભક્તિમાં રત; દક્ષિણ દિશામાં ઉદિત સૂર્ય સમ તેજસ્વી, અને સત્પુરુષો માટે ચંદ્રોદયની શીતળ મંગલ જ્યોતિરૂપ—તમને નમસ્કાર।
Verse 46
कृत्याक्षतव्यथाघ्नाय सर्वक्लेशहराय च । स्वाम्याज्ञापार्थसंग्रामसख्यसंजयकारिणे ॥ ४६ ॥
કૃત્યા તથા ઘા-આઘાતથી થતી વ્યથા નાશ કરનાર, સર્વ ક્લેશ હરનાર; અને સ્વામીની આજ્ઞાથી અર્જુનના યુદ્ધમાં સખા-સારથિ બની વિજય કરાવનાર—તમને નમસ્કાર।
Verse 47
भक्तानां दिव्यवादेषु संग्रामे जयकारिणे । किल्किलावुवकाराय घोरशब्दकराय च ॥ ४७ ॥
ભક્તો માટે દિવ્ય સંગ્રામમાં વિજય કરાવનાર; ‘કિલ્કિલા’ જેવા હર્ષઘોષ કરનાર અને ઘોર ગર્જનધ્વનિ ઉત્પન્ન કરનાર—તમને નમસ્કાર।
Verse 48
सर्वाग्निव्याधिसंस्तंभकारिणे भयहारिणे । सदा वनफलाहारसंतृप्ताय विशेषतः ॥ ४८ ॥
સર્વ જ્વર અને વ્યાધિઓને અટકાવનાર, ભય હરણ કરનાર, અને સદા વનફળાહારથી સંતોષ પામેલા ભક્ત પર વિશેષ પ્રસન્ન થનારને નમસ્કાર।
Verse 49
महार्णवशिलाबद्ध्वसेतुबंधाय ते नमः । इत्येतत्कथितं विप्र मारुतेः कवचं शिवम् ॥ ४९ ॥
હે મહાસાગર પર શિલાઓ બાંધી સેતુબંધ કરનાર! તમને નમસ્કાર. હે વિપ્ર, આ રીતે મારુતિ (હનુમાન)નું શિવ, એટલે મંગલમય કવચ કહેલું છે।
Verse 50
यस्मै कस्मै न दातव्यं रक्षणीयं प्रयत्नतः । अष्टगंधैर्विलिख्याथ कवचं धारयेत्तु यः ॥ ५० ॥
આ કવચ કોઈને પણ આપવું નહીં; તેને પ્રયત્નપૂર્વક રક્ષવું જોઈએ. જે અષ્ટગંધથી લખીને પછી આ કવચ ધારણ કરે છે, તે રક્ષણ પામે છે।
Verse 51
कंठे वा दक्षिणे बाहौ जयस्तस्य पदे पदे । किं पुनर्बहुनोक्तेन साधितं लक्षमादरात् ॥ ५१ ॥
ગળે હોય કે જમણા બાહુ પર—જે ધારણ કરે તેને દરેક પગલે વિજય મળે છે. વધુ શું કહું? આદરપૂર્વક કરવાથી લક્ષ્ય નિશ્ચિત સિદ્ધ થાય છે।
Verse 52
प्रजप्तमेतत्कवचमसाध्यं चापि साधयेत् ॥ ५२ ॥
આ કવચ વિધિપૂર્વક જપથી સિદ્ધ થાય ત્યારે, અસાધ્ય માનાતું કાર્ય પણ સિદ્ધ કરી આપે છે।
Verse 53
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने तृतीयपादे हनुमत्कवचनिरूपणं नामाष्टसप्ततितमोऽध्यायः ॥ ७८ ॥
આ રીતે શ્રીબૃહન્નારદીયપુરાણના પૂર્વભાગમાં, બૃહદુપાખ્યાનના તૃતીય પાદમાં “હનુમત્કવચનિરૂપણ” નામનો અઠ્ઠોતેરમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો ॥ ૭૮ ॥
Frequently Asked Questions
Kavacas are treated as mantra-technology requiring adhikāra, restraint, and correct handling; secrecy preserves efficacy, prevents misuse, and maintains the integrity of the guru-to-disciple transmission emphasized by Purāṇic and Tantric-inflected norms.
It resembles kavaca/nyāsa logic: the deity is installed as guardian of the dik (quarters), ūrdhva-adhaḥ (above/below), madhya (center), and aṅgas (limbs), creating a sacralized protective field around the practitioner for daily acts and extraordinary dangers.
Spirit afflictions (bhūta, preta, piśāca), ḍākinī/śākinī influences, Kālarātri fear, deceptive apparitions, serpents and rākṣasīs, disease/fever, enemy weapons, and hostile or externally impelled mantras.
While invoking Hanumān for concrete protection and victory, it also praises him as Veda- and Praṇava-form, as Brahman and prāṇa, and as identical with Brahmā–Viṣṇu–Maheśvara—linking bhakti practice to a non-dual, all-pervading theological vision.