Dvādaśī-vrata: Month-by-month Viṣṇu Worship and the Year-End Udyāpana

Verse 1

ऋषय ऊचुः । साधु सूत महाभाग त्वयातिकरुणात्मना । श्रावितं सर्वपापघ्नं गङ्गामाहात्म्यमुत्तमम् ॥ १ ॥

ઋષિઓએ કહ્યું— સાધુ, હે સૂત મહાભાગ! અતિ કરુણ હૃદયથી તમે અમને સર્વપાપહર ગંગાનું ઉત્તમ માહાત્મ્ય શ્રવણ કરાવ્યું છે।

Verse 2

श्रुत्वा तु गङ्गामाहात्म्यं नारदो देवदर्शनः । किं पप्रच्छ पुनः सूत सनकं मुनिसत्तमम् ॥ २ ॥

ગંગામાહાત્મ્ય સાંભળી દેવદર્શન નારદે, હે સૂત, મુનિશ્રેષ્ઠ સનકને ફરી શું પૂછ્યું?

Verse 3

सूत उवाच । श्रृणुध्वमृषयः सर्वे नारदेन सुरर्षिणा । पृष्टं पुनर्यथा प्राह प्रवक्ष्यामि तथैव तत् ॥ ३ ॥

સૂત બોલ્યા—હે સર્વ ઋષિઓ, દેવર્ષિ નારદને ફરી જે પૂછાયું અને તેમણે જેમ ઉત્તર આપ્યો, તેમ જ હું યથાવત્ કહું છું।

Verse 4

नानाख्यानेतिहासाड्यं गङ्गामाहात्म्यमुत्तमम् । श्रुत्वा ब्रह्मसुतो भूयः पृष्टवानिदमादरात् ॥ ४ ॥

વિવિધ કથાઓ અને પ્રાચીન ઇતિહાસોથી સમૃદ્ધ ગંગાનું પરમ ઉત્તમ માહાત્મ્ય સાંભળી બ્રહ્મપુત્રે ફરી આદરપૂર્વક આ પ્રશ્ન કર્યો।

Verse 5

नारद उवाच । अहोऽतिधन्यं सुकृतैकसारं श्रुतं मया पुण्यमसंवृतार्थम् । गाङ्गेयमाहात्म्यमघप्रणाशि त्वत्तो मुने कारुणिकादभीष्टम् ॥ ५ ॥

નારદ બોલ્યા—અહો! હું અતિ ધન્ય છું. હે કરુણામય મુનિ, આપ પાસેથી મેં પુણ્યરૂપ સુકૃતનો સાર—ગંગાનું માહાત્મ્ય સાંભળ્યું, જે પાપનાશક અને ઇષ્ટપ્રદ છે।

Verse 6

ये साधवः साधु भजन्ति विष्णुं स्वार्थं परार्थं च यतन्त एव । नानोपदेशैः सुविमुग्धचित्तं प्रबोधयन्ति प्रसभं प्रसन्नम् ॥ ६ ॥

જે સચ્ચા સાધુઓ યોગ્ય રીતે વિષ્ણુનું ભજન કરે છે, તેઓ પોતાના તથા પરના હિત માટે અવિરત પ્રયત્ન કરે છે; અનેક ઉપદેશોથી તેઓ અત્યંત મોહગ્રસ્ત ચિત્તને દૃઢતાથી જગાડી પ્રસન્ન કરે છે।

Verse 7

ततः समाख्याहि हरेर्व्रतानि कृतैश्च यैः प्रीतिमुपैति विष्णुः । ददाति भक्तिं भजतां दयालुर्मुक्तिस्तु तस्या विदिता हि दासी ॥ ७ ॥

અતએવ હરિના વ્રતોનું વર્ણન કરો; જેને કરવાથી વિષ્ણુ પ્રસન્ન થાય છે. દયાળુ પ્રભુ ભજન કરનારને ભક્તિ આપે છે, અને મુક્તિ તો તે ભક્તિની દાસી તરીકે જાણીતી છે।

Verse 8

ददाति मुक्तिं भजतां मुकुन्दो व्रतार्चनध्यानपरायणानाम् । भक्तानुसेवासु महाप्रयासं विमृश्य कस्यापि न भक्तियोगम् ॥ ८ ॥

વ્રત, અર્ચન અને ધ્યાનમાં પરાયણ થઈ જે મુકુંદનું ભજન કરે છે, તેમને મુકુંદ મુક્તિ આપે છે. ભક્તોની સેવા માટે જે મહાપ્રયાસ છે તે વિચારીને, ભક્તિયોગને ‘બીજાનું’ કે હીન માનીને અવગણવો નહિ॥ ૮ ॥

Verse 9

प्रवृत्तं च निवृत्तं च यत्कर्म हरितो षणम् । तदाख्याहि मुनिश्रेष्ठ विष्णुभक्तोऽसि मानद ॥ ९ ॥

હે મુનિશ્રેષ્ઠ! હરિને તોષ આપનાર જે કર્મ—પ્રવૃત્તિ માર્ગનું પણ અને નિવૃત્તિ માર્ગનું પણ—તે મને કહો. તમે વિષ્ણુભક્ત છો, હે માનદ!॥ ૯ ॥

Verse 10

सनक उवाच । साधु साधु मुनिश्रेष्ट भक्तस्त्वं पुरुषोत्तमेः । भूयो भूयो यतः पुच्छेश्चरित्रं शार्ङ्गधन्वनः ॥ १० ॥

સનક બોલ્યા—સાધુ, સાધુ, હે મુનિશ્રેષ્ઠ! તમે પુરુષોત્તમના સાચા ભક્ત છો. તમે વારંવાર શારઙ્ગધન્વાના ચરિત્ર વિષે પૂછો છો, તેથી હું કહું છું॥ ૧૦ ॥

Verse 11

व्रतानि ते प्रवक्ष्यामि लोकोपकृतिमन्ति च । प्रसीदति हरिर्यैस्तु प्रयच्छत्यभयं तथा ॥ ११ ॥

હું તમને લોકહિતકારી એવા વ્રતો કહું છું. જેમના અનુષ્ઠાનથી હરિ પ્રસન્ન થાય છે અને તેમ જ અભય પણ આપે છે॥ ૧૧ ॥

Verse 12

यस्य प्रसन्नो भगवान्यज्ञलिङ्गो जनार्दनः । इहामुत्र सुखं तस्य तपोवृद्धिश्च जायते ॥ १२ ॥

યજ્ઞલિંગ એવા ભગવાન જનાર્દન જેની ઉપર પ્રસન્ન થાય છે, તેને ઇહલોક અને પરલોક—બન્નેમાં સુખ મળે છે, અને તેની તપશ્ચર્યા પણ વધે છે॥ ૧૨ ॥

Verse 13

येन केनाप्युपायेन हरिपूजापरायणाः । प्रयान्ति परमं स्थानमिति प्राहुर्महर्षयः ॥ १३ ॥

જે કોઈ પણ ઉપાયથી હરિપૂજામાં સંપૂર્ણ પરાયણ રહેનારા પરમ ધામને પામે છે—એવું મહર્ષિઓએ કહ્યું છે।

Verse 14

मार्गशीर्षे सिते पक्षे द्वादश्यां जलशायिनम् । उपोषितोऽर्चयेत्सम्यङ् नरः श्रद्धासमन्वितः ॥ १४ ॥

માર્ગશીર્ષ માસના શુક્લ પક્ષની દ્વાદશીએ ઉપવાસ કરીને, શ્રદ્ધાસહિત મનુષ્યે જલશાયી ભગવાન વિષ્ણુનું વિધિવત્ અર્ચન કરવું।

Verse 15

स्नात्वा शुक्लाम्बरधरो दन्तधावनपूर्वकम् । गन्धपुष्पाक्षतैर्धूपै र्दीपैर्नैवेद्यपूर्वकैः ॥ १५ ॥

સ્નાન કરીને શ્વેત વસ્ત્ર ધારણ કરી, પહેલાં દંતધાવન કરીને, પછી ગંધ, પુષ્પ, અક્ષત, ધૂપ, દીપ અને નૈવેદ્ય વગેરે દ્વારા પૂજા કરવી।

Verse 16

वाग्यतो भक्तिभावेन मुनिश्रेष्टार्चयेद्धरिम् । केशवाय नमस्तुभ्यमिति विष्णुं च पूजयेत् ॥ १६ ॥

વાણી સંયમિત રાખીને ભક્તિભાવથી મુનિશ્રેષ્ઠે હરિનું અર્ચન કરવું; ‘કેશવ! તમને નમસ્કાર’ કહીને વિષ્ણુની પૂજા કરવી।

Verse 17

अष्टोत्तरशतं हुत्वा वन्हौ घृततिलाहुतीः । रात्रौ जागरणं कुर्याच्छालग्रामसमीपतः ॥ १७ ॥

પવિત્ર અગ્નિમાં ઘી અને તલની એકસો આઠ આહુતિઓ અર્પણ કરીને, શાલગ્રામની નજીક રાત્રે જાગરણ કરવું।

Verse 18

स्नापयेत्प्रस्थपयसा नारायणमनामयम् । गीतैर्वाद्यैश्च नैवेद्यैर्भक्ष्यैर्भोज्यैश्च केशवम् ॥ १८ ॥

પ્રસ્થ-પરિમાણ દૂધથી નિરામય નારાયણને સ્નાન કરાવી, ગીત-વાદ્ય સાથે ભક્ષ્ય-ભોજ્ય નૈવેદ્ય અર્પણ કરીને કેશવની પૂજા કરવી।

Verse 19

त्रिकालं पूजयेद्भक्त्या महालक्ष्म्या समन्वितम् । पुनः कल्ये समुत्थाय कृत्वा कर्म यथोचितम् ॥ १९ ॥

ભક્તિપૂર્વક મહાલક્ષ્મી સહિત ભગવાનની ત્રિકાળ પૂજા કરવી; પછી ફરી પ્રાતઃકાળે ઉઠીને યથોચિત કર્તવ્યકર્મ કરવું।

Verse 20

पूर्ववत्पूजयेद्वेवं वाग्यतो नियतः शुचिः । पायसं घृतसंमिश्रं नालिकेरफलान्वितम् ॥ २० ॥

પૂર્વવત્, વાણી-સંયમી, નિયમિત અને શુચિ રહી પૂજા કરવી; ઘી મિશ્રિત પાયસ તથા નાળિયેરફળ સહિત નૈવેદ્ય અર્પણ કરવું।

Verse 21

मन्त्रेणानेन विप्राय दद्याद्भक्त्या सदक्षिणम् । केशवः केशिहा देवः सर्वसंपत्प्रदायकः ॥ २१ ॥

આ જ મંત્રથી ભક્તિપૂર્વક બ્રાહ્મણને યથોચિત દાન તથા દક્ષિણા આપવી; કારણ કે કેશીહા દેવ કેશવ સર્વ સંપત્તિ પ્રદાન કરનાર છે।

Verse 22

परमान्नप्रदानेन मम स्यादिष्टदायकः । ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चाच्छक्तितो बन्धुभिः सह ॥ २२ ॥

પરમ ઉત્તમ અન્નદાનથી તે મારા માટે ઇષ્ટદાયક બને છે; ત્યારબાદ પોતાની શક્તિ મુજબ બંધુઓ સાથે બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું।

Verse 23

नारायण परो भूत्वा स्वयं भुञ्जीत वाग्यतः । इति यः कुरुते भक्त्या केशवार्चनमुत्तमम् ॥ २३ ॥

નારાયણપરાયણ બની અને વાણીનો સંયમ રાખીને, પોતે નિયમપૂર્વક ભોજન કરવું. જે આ રીતે ભક્તિથી કેશવનું ઉત્તમ અર્ચન કરે છે, તેનું પૂજન ખરેખર શ્રેષ્ઠ છે.

Verse 24

स पौंडरीकयज्ञस्य फलमष्टगुणं लभेत् । पौषमासे सिते पक्षे द्वादश्यां समुपोषितः ॥ २४ ॥

પૌષ માસના શુક્લ પક્ષની દ્વાદશીએ જે સંપૂર્ણ ઉપવાસ કરે છે, તે પૌંડરીક યજ્ઞનું ફળ આઠગણું પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 25

नमो नारायणायेति पूजयेत्प्रयतो हरिम् । पयसा स्नाप्य नैवेद्यं पायसं च समर्पयेत् ॥ २५ ॥

‘નમો નારાયણાય’ નો જપ કરતાં એકાગ્રભાવે હરિની પૂજા કરવી. દૂધથી સ્નાન કરાવી નૈવેદ્ય—વિશેષ કરીને પાયસ—અર્પણ કરવું.

Verse 26

रात्रौ जागरणं कुर्यात्र्रिकालार्चनतत्परः । धूपैर्दीपैश्च नैवेद्यैर्गन्धैः पुष्पैर्मनोरमैः ॥ २६ ॥

રાત્રે જાગરણ કરવું અને ત્રિકાળ અર્ચનમાં તત્પર રહેવું. ધૂપ, દીપ, નૈવેદ્ય, સુગંધ અને મનોહર પુષ્પોથી અર્ચના કરવી.

Verse 27

तृणैश्च गीतवाद्याद्यैः स्तोत्रैश्चाप्यर्ययेद्धरिम् । कृशरान्नं च विप्राय दद्यात्सघृतदक्षिणम् ॥ २७ ॥

કુશ-તૃણ, ગીત-વાદ્ય અને સ્તોત્રોથી હરિનું અર્ચન કરવું. બ્રાહ્મણને કૃશરાન્ન ભોજન આપવું અને ઘી સાથે દક્ષિણા પણ અર્પણ કરવી.

Verse 28

सर्वात्मा सर्वलोकेशः सर्वव्यापी सनातनः । नारायणः प्रसन्नः स्यात्कृशरान्नप्रदानतः ॥ २८ ॥

જે સર્વાત્મા, સર્વલોકેશ, સર્વવ્યાપી અને સનાતન છે—એ શ્રીનારાયણ કૃશરાન્નના દાનથી પ્રસન્ન થાય છે।

Verse 29

मंत्रेणानेन विप्राय दत्त्वा वै दानमुत्तमम् । द्विजांश्च भोजेयच्छक्त्या स्वयमद्यात्सबान्धवः ॥ २९ ॥

આ મંત્રથી બ્રાહ્મણને ઉત્તમ દાન આપી, શક્તિ મુજબ દ્વિજોને ભોજન કરાવવું; પછી પોતે પણ સગાંસંબંધીઓ સાથે ભોજન કરવું।

Verse 30

एवं संपूजयेद्भक्त्या देवं नारायणं प्रभुम् । अग्निष्टोमाष्टकफलं स संपूर्णमवाप्नुयात् ॥ ३० ॥

આ રીતે ભક્તિપૂર્વક પ્રભુ દેવ શ્રીનારાયણની સમ્યક્ પૂજા કરવાથી, અગ્નિષ્ટોમ યજ્ઞના અષ્ટક ફળ સમાન પૂર્ણ પુણ્ય પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 31

माघस्य शुक्लद्वादश्यां पूर्ववत्समुपोषितः । नमस्ते माधवायेति हुत्वाष्टौ च घृताहुतीः ॥ ३१ ॥

માઘ શુક્લ દ્વાદશીએ પૂર્વવત ઉપવાસ કરીને, ‘નમસ્તે માધવાય’ કહી અગ્નિમાં ઘીના આઠ આહુતિઓ અર્પણ કરવી।

Verse 32

पूर्वमानेन पयसा स्नापयेन्माधवं तदा । पुष्पगन्धाक्षतैरर्चेत्सावधानेन चेतसा ॥ ३२ ॥

પછી પૂર્વમાપ મુજબ દૂધથી માધવને સ્નાન કરાવવું; અને સાવધાન, શ્રદ્ધાભર્યા ચિત્તથી પુષ્પ, ગંધ અને અક્ષતથી અર્ચન કરવું।

Verse 33

रात्रौ जागरणं कुर्यात्पूर्ववद्भक्तिसंयुतः । कल्यकर्म च निर्वर्त्य माधवं पुनरर्चयेत् ॥ ३३ ॥

રાત્રે પૂર્વવત્ ભક્તિસહિત જાગરણ કરવું. શુભ કર્મો વિધિપૂર્વક પૂર્ણ કરીને ફરી માધવ (વિષ્ણુ)નું પૂજન કરવું॥

Verse 34

प्रस्थं तिलानां विप्राय दद्याद्वै मन्त्रपूर्वकम् । सदक्षिणं सवस्त्रंच सर्वपापविमुक्तये ॥ ३४ ॥

સર્વ પાપમુક્તિ માટે મંત્રપૂર્વક બ્રાહ્મણને તલનો એક પ્રસ્થ દાન આપવો; સાથે દક્ષિણા અને વસ્ત્ર પણ આપવું॥

Verse 35

माधवः सर्वभूतात्मा सर्वकर्मफलप्रदः । तिलदानेन महता सर्वान्कामान्प्रयच्छतु ॥ ३५ ॥

માધવ સર્વભૂતોના આત્મા અને સર્વ કર્મફળના દાતા છે; આ મહાન તલદાન દ્વારા સર્વ કામનાઓ પ્રદાન કરો॥

Verse 36

मन्त्रेणानेन विप्राय दत्त्वा भक्तिसमन्वितः । ब्रह्मणान्भोजयेच्छक्त्या संस्मरन्माधवं प्रभुम् ॥ ३६ ॥

આ જ મંત્રથી ભક્તિસહિત બ્રાહ્મણને દાન આપી, પછી શક્તિ મુજબ બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું—પ્રભુ માધવનું સ્મરણ કરતાં॥

Verse 37

एवं यः कुरुते भक्त्या तिलदाने व्रतं मुने । वाजपेय शतस्यासौ संपूर्णं फलमाप्नुयात् ॥ ३७ ॥

હે મુને, જે આ રીતે ભક્તિથી તલદાનનું વ્રત કરે છે, તે સો વાજપેય યજ્ઞોના સમાન સંપૂર્ણ ફળ પામે છે॥

Verse 38

फाल्गुनस्य सिते पक्षे द्वादश्यां समुपोषितः । गोविन्दाय नमस्तुभ्यमिति संपूजयेद्व्रती ॥ ३८ ॥

ફાલ્ગુન શુક્લ પક્ષની દ્વાદશીએ વિધિપૂર્વક ઉપવાસ કરીને વ્રતી “ગોવિંદાય નમસ્તુભ્યમ્” કહી સંપૂર્ણ પૂજન કરે।

Verse 39

अष्टोत्तगरशतं दृत्वा घृतमिश्रतिलाहुतीः । पूर्वमानेन पयसा गोविन्दं स्नापयेच्छुचिः ॥ ३९ ॥

ઘી મિશ્રિત તલની એકસો આઠ આહુતિઓ અર્પણ કરીને, પછી શુચિ બની નિર્ધારિત પ્રમાણ મુજબ દૂધથી ગોવિંદને સ્નાન કરાવવો।

Verse 40

रात्रौ जागरणं कुर्यात्र्रिकालं पूजयेत्तथा । प्रातः कृत्यं समाप्याथ गोविन्दं पूजयेत्पुनः ॥ ४० ॥

રાત્રે જાગરણ કરવું અને ત્રિકાળ પણ પૂજન કરવું. પછી પ્રાતઃકર્મ પૂર્ણ કરીને ફરી ગોવિંદનું પૂજન કરવું।

Verse 41

व्रीह्याढकं च विप्राय दद्याद्वस्त्रं सदक्षिणम् । नमो गोविन्द सर्वेश गोपिकाजनवल्लभ ॥ ४१ ॥

બ્રાહ્મણને એક આઢક ચોખા અને દક્ષિણાસહિત વસ્ત્ર દાન કરવું. (પછી પ્રાર્થના:) “નમો ગોવિંદ સર્વેશ ગોપિકાજનવલ્લભ।”

Verse 42

अनेन धान्य दानेन प्रीतो भव जगद्गुरो । एवं कृत्वा व्रतं सम्यक् सर्वपापविवर्जितः ॥ ४२ ॥

હે જગદ્ગુરો! આ ધાન્યદાનથી પ્રસન્ન થાઓ. આ રીતે વ્રતને સમ્યક રીતે કરીને મનુષ્ય સર્વ પાપોથી વિમુક્ત થાય છે।

Verse 43

गोमेधमखजं पुण्यं सम्पूर्णं लभते नरः । चैत्रमासे सिते पक्षे द्वादश्यां समुपोषितः ॥ ४३ ॥

ચૈત્ર માસના શુક્લ પક્ષની દ્વાદશીએ નિયમપૂર્વક ઉપવાસ કરનાર મનુષ્ય ગોમેધ યજ્ઞથી ઉત્પન્ન સંપૂર્ણ પુણ્ય પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 44

नमोऽस्तु विष्णवे तुभ्यमिति पूर्ववदर्चयेत् । क्षीरेण स्नापयेद्विष्णुं पूर्वमानेन शक्तितः ॥ ४४ ॥

‘નમોઽસ્તુ વિષ್ಣવે તુભ્યમ્’ એમ કહી પૂર્વવત્ આરાધના કરવી; પછી પોતાની શક્તિ મુજબ, પૂર્વોક્ત પ્રમાણથી, શ્રીવિષ્ણુને દૂધથી સ્નાન કરાવવું।

Verse 45

तथैव स्नापयेद्विप्र घृतप्रस्थेन सादरम् । कृत्वा जागरणं रात्रौ पूजयेत्पूर्ववद्व्रती ॥ ४५ ॥

હે વિપ્ર! એ જ રીતે એક પ્રસ્થ ઘીથી આદરપૂર્વક સ્નાન કરાવવું; રાત્રે જાગરણ કરીને વ્રતી પૂર્વવત્ પૂજા કરવી।

Verse 46

ततः कल्ये समुत्थाय प्रातः कृत्यं समाप्य च । अष्टोत्तरशतं हुत्वा मध्वाज्यतिलमिश्रितम् ॥ ४६ ॥

પછી પ્રભાતે ઊઠીને પ્રાતઃકૃત્ય પૂર્ણ કરીને, મધ-ઘી-તલ મિશ્રિત દ્રવ્યથી એકસો આઠ આહુતિઓ અર્પણ કરવી।

Verse 47

सदक्षिणं च विप्राय दद्याद्वै तण्डुलाढकम् । प्राणरुपी महाविष्णुः प्राणदः सर्ववल्लभः ॥ ४७ ॥

દક્ષિણાસહિત એક આઢક ચોખા બ્રાહ્મણને આપવા; પ્રાણરૂપ મહાવિષ્ણુ જ પ્રાણદાતા અને સર્વના વલ્લભ છે।

Verse 48

तण्डुलाढकदानेन प्रीयतां मे जनार्दनः । एवं कृत्वा नरो भक्त्या सर्वपापविवर्जितः ॥ ४८ ॥

ચોખાનો એક આઢક દાન કરવાથી મારા જનાર્દન પ્રસન્ન થાઓ. આમ ભક્તિપૂર્વક કરનાર મનુષ્ય સર્વ પાપોથી રહિત થાય છે.

Verse 49

अत्यन्गिष्टोमयज्ञस्य फलमष्टगुणं लभेत् । वैशाखशुक्लद्वादश्यामुपोष्य मधुसूदनम् ॥ ४९ ॥

વૈશાખ શુક્લ દ્વાદશીએ મધુસૂદન માટે ઉપવાસ કરવાથી અઙ્ગિષ્ટોમ યજ્ઞફળ કરતાં આઠગણું ફળ મળે છે.

Verse 50

द्रोणक्षीरेण देवेशं स्नापयेद्भक्तिंसंयुतः । जागरं तत्र कर्त्तव्यं त्रिकालार्चनसंयुतम् ॥ ५० ॥

ભક્તિપૂર્વક દ્રોણ-પ્રમાણ દૂધથી દેવેશને સ્નાન કરાવવો. ત્યાં ત્રિકાલ આરાધનાસહ જાગરણ કરવું જોઈએ.

Verse 51

नमस्ते मधुहन्त्रे च जुहुयाच्छक्तितो घृतम् । अष्टोत्तरशतं प्रोर्च्य विधिवन्मधुसूदनम् ॥ ५१ ॥

“હે મધુહંત્રે, તમને નમસ્કાર” કહી શક્તિ મુજબ ઘીનું હવન કરવું. અને વિધિપૂર્વક “મધુસૂદન” નામ અષ્ટોત્તર શત (૧૦૮) વાર ઉચ્ચારી કર્મ કરવું.

Verse 52

विपापो ह्यश्वमेधानामष्टानां फलमाप्नुयात् । ज्येष्टमासे सिते पक्षे द्वादश्यामुपवासकृत् ॥ ५२ ॥

જ્યેષ્ઠ માસના શુક્લ પક્ષની દ્વાદશીએ ઉપવાસ કરનાર પાપરહિત બને છે અને આઠ અશ્વમેધ યજ્ઞો જેટલું પુણ્યફળ પામે છે.

Verse 53

क्षीरेणाढकमानेन स्नापयेद्यस्त्रिविक्तमम् । नमस्त्रिविक्तमायेति पूजयेद्भक्तिसंयुतः ॥ ५३ ॥

જે એક આઢક દૂધથી ત્રિવિક્રમ ભગવાનને સ્નાન કરાવી “નમસ્ત્રિવિક્રમાય” મંત્ર ઉચ્ચારી ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરે છે, તે આધ્યાત્મિક સિદ્ધિ પામે છે।

Verse 54

जुहुयात्पायसेनैव ह्यष्टोत्तरशताहुतीः । कृत्वा जागरणं रात्रौ पुनः पूजां प्रकल्पयेत् ॥ ५४ ॥

માત્ર પાયસ (દૂધ-ચોખા)થી અગ્નિમાં એકસો આઠ આહુતિઓ અર્પણ કરવી. રાત્રિ જાગરણ કરીને પછી ફરી પૂજાની વ્યવસ્થા કરી પૂજા કરવી।

Verse 55

अपूपविंशतिं दत्त्वा ब्राह्मणाय सदक्षिणम् । देवदेव जगन्नात प्रसीद परमेश्वर ॥ ५५ ॥

વીસ અપૂપ (પૂઆ) અને યોગ્ય દક્ષિણા બ્રાહ્મણને આપી પ્રાર્થના કરવી— “હે દેવોના દેવ, હે જગન્નાથ, પ્રસન્ન થાઓ; હે પરમેશ્વર, તૃપ્ત થાઓ।”

Verse 56

उपायनं च संगृह्य ममाभीष्टप्रदो भव । ब्राह्मणान्भोजयेच्छक्त्या स्वयं भुञ्जीत वाग्यतः ॥ ५६ ॥

ઉપાયન (અર્પણ) સ્વીકારીને કહે— “મારા અભીષ્ટને પૂર્ણ કરનાર બનો.” શક્તિ મુજબ બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવે અને પછી પોતે વાણી-સંયમ રાખીને ભોજન કરે।

Verse 57

एवं यः कुरुते विप्र व्रतं त्रैविक्रमं परम् । सोऽष्टानां नरमेधानां विपापः फलमाप्नुयात् ॥ ५७ ॥

હે વિપ્ર! જે આ રીતે પરમ ત્રૈવિક્રમ વ્રત કરે છે, તે પાપમુક્ત થઈ આઠ નરમેધ યજ્ઞોના સમાન કહેવાતું પુણ્યફળ પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 58

आषाढशुक्लद्वादश्यामुपवासी जितेन्द्रियः । वामनं पूर्वमानेन स्नापयेत्पयसा व्रती ॥ ५८ ॥

આષાઢ માસના શુક્લ પક્ષની દ્વાદશીએ વ્રતી ઉપવાસ કરીને, ઇન્દ્રિયો જીતીને, પૂર્વોક્ત પ્રમાણ-વિધિ મુજબ વામન ભગવાનને દૂધથી સ્નાન કરાવવો।

Verse 59

नमस्ते वामनायेति दूर्वाज्याष्टोत्तरं शतम् । हुत्वा च जागरं कुर्याद्वामनं चार्चयेत्पुनः ॥ ५९ ॥

“નમસ્તે વામનાય” એમ જપ કરીને દૂર્વા અને ઘી મિશ્રિત અષ્ટોત્તર શત આહુતિ અગ્નિમાં અર્પણ કરવી; પછી જાગરણ કરીને ફરી વામન ભગવાનની પૂજા કરવી।

Verse 60

सदाक्षिणं च दध्यन्नं नालिकेरफलान्वितम् । भक्त्या प्रदद्याद्विप्राय वामनार्चनशीलिने ॥ ६० ॥

ભક્તિપૂર્વક વામન-અર્ચનમાં તત્પર બ્રાહ્મણને દક્ષિણાસહ દધ્યાન્ન (દહીં-ભાત) અને નાળિયેરફળ સહિત ભોજન અર્પણ કરવું।

Verse 61

वामनो वुद्धिदो होता द्रव्यस्थो वामनः सदा । वामनस्तारकोऽस्माच्च वामनाय नमो नमः ॥ ६१ ॥

વામન જ બુદ્ધિદાતા છે, વામન જ યજ્ઞના હોતા છે, વામન સદા દ્રવ્યમાં સ્થિત છે; વામન જ અમારા તારક છે—વામનને વારંવાર નમસ્કાર।

Verse 62

अनेन दत्त्वा दध्यन्नं शक्तितो भोजयेद्दिजान् । कृत्वैवमग्रिष्टोमानां शतस्य फलमाप्नुयात् ॥ ६२ ॥

આ રીતે દધ્યાન્ન દાન કરીને, શક્તિ મુજબ દ્વિજોને ભોજન કરાવવું; આમ કરવાથી સો અગ્નિષ્ટોમ યજ્ઞોના સમાન ફળ પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 63

श्रावणस्य सिते पक्षे द्वादश्यामुपवासकृत् । क्षीरेण मधुमिश्रेण स्नापयेच्छ्रीधरं व्रती ॥ ६३ ॥

શ્રાવણના શુક્લ પક્ષની દ્વાદશીએ વ્રતી ઉપવાસ કરીને મધુ મિશ્રિત દૂધથી શ્રીધર (વિષ્ણુ)નું સ્નાન કરાવે।

Verse 64

नमोऽस्तु श्रीधरायेति गन्धाद्यैः पूजयेत्क्रमात् । जुहुयात्पृषदाज्येन शतमष्टोत्तरं मुने ॥ ६४ ॥

“નમોઽસ્તુ શ્રીધરાય” એમ જપ કરતાં ગંધાદિ ઉપચારોથી ક્રમશઃ પૂજન કરવું; અને હે મુનિ, દહીં-મિશ્રિત ઘી (પૃષદાજ્ય)થી ૧૦૮ આહુતિ આપવી।

Verse 65

कृत्वा च जागरं रात्रौ पुनः पूजां प्रकल्पयेत् । दातव्यं चैव विप्राय क्षीराढकमनुत्तमम् ॥ ६५ ॥

રાત્રે જાગરણ કરીને ફરીથી પૂજાની વ્યવસ્થા કરવી; અને બ્રાહ્મણને ઉત્તમ એક આઢક દૂધ દાન આપવું।

Verse 66

दक्षिणां च सवस्त्रां वै प्रदद्याद्धेमकुण्डले । मन्त्रेणानेन विप्रेन्द्रु सर्वकामाश्रसिद्धये ॥ ६६ ॥

વસ્ત્ર સહિત દક્ષિણા આપવી અને સોનાના કુંડળ પણ અર્પણ કરવા; હે વિપ્રશ્રેષ્ઠ, આ મંત્રથી સર્વ ઇચ્છિત હેતુઓ માટે આશ્રય-સિદ્ધિ પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 67

क्षीराब्धिशायिन्देवेश रमाकान्त जगत्पते । क्षीरदानेन सुप्रीतो भव सर्वसुखप्रदः ॥ ६७ ॥

હે ક્ષીરાબ્ધિશાયી દેવેશ, હે રમાકાંત જગત્પતે! દૂધના દાનથી પ્રસન્ન થઈ સર્વ સુખ પ્રદાન કરો।

Verse 68

सुखप्रदत्त्वाद्विप्रांश्च भोजयेच्छक्तितो व्रती । एव कृत्वाश्वमेधानां सहस्त्रस्य फलं लभेत् ॥ ६८ ॥

સુખ આપનાર હોવાથી વ્રતધારી ભક્તે પોતાની શક્તિ મુજબ બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું જોઈએ. આમ કરવાથી તેને સહસ્ર અશ્વમેધ યજ્ઞ જેટલું પુણ્ય મળે છે.

Verse 69

मासि भाद्रपदे शुक्ले द्वादश्यां समुपोषितः । स्नापयेद्द्रोणपयसा हृषीकेशं जगद्गुरुम् ॥ ६९ ॥

ભાદ્રપદ માસના શુક્લ પક્ષની દ્વાદશીએ વિધિપૂર્વક ઉપવાસ કરીને, જગદગુરુ હૃષીકેશને એક દ્રોણ દૂધથી સ્નાન કરાવવું જોઈએ.

Verse 70

हृषीकेश नमस्तुभ्यमिति संपूजयेन्नरः । चरुणा मधुयुक्तेन शतमष्टोत्तरं हुनेत् ॥ ७० ॥

“હૃષીકેશ, તમને નમસ્કાર” એમ કહી મનુષ્યે ભગવાનની વિધિવત પૂજા કરવી. મધુયુક્ત ચરુથી એકસો આઠ આહુતિઓ અર્પણ કરવી.

Verse 71

जागरादीनिनि निर्वर्त्य दद्यादात्मविदे ततः । सार्धाढकं च गोधूमान्दक्षिणां हेम शक्तितः ॥ ७१ ॥

જાગરણ વગેરે નિયમો વિધિપૂર્વક પૂર્ણ કરીને, પછી આત્મવિદને દાન આપવું. દક્ષિણામાં સાડા એક આઢક ઘઉં અને શક્તિ મુજબ સોનું આપવું.

Verse 72

हृषीकेश नमस्तुभ्यं सर्वलोकैकहेतवे । मह्यं सर्वसुखं देहि गोधूमस्य प्रदानतः ॥ ७२ ॥

હૃષીકેશ, તમને નમસ્કાર—તમે સર્વ લોકોના એકમાત્ર કારણ છો. ઘઉંના આ દાનથી મને સર્વ પ્રકારનું સુખ આપો.

Verse 73

भोजयेद्ब्राह्माञ्शक्त्या स्वयं चाश्रीतवाग्यतः । सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्ममेधफलं लभेत् ॥ ७३ ॥

પોતાની શક્તિ પ્રમાણે બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું અને પોતે પણ—વાણી સંયમિત રાખીને, ઇન્દ્રિયોને વશમાં રાખીને. સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈ તે બ્રહ્મમેધનું પરમ ફળ પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 74

आश्विने मासिशुक्लायां द्वादश्यांसमुपोषितः । पद्मनाभं चपयसा स्नापयेद्भक्तितः शुचिः ॥ ७४ ॥

આશ્વિન માસના શુક્લ પક્ષની દ્વાદશીએ ઉપવાસ કરીને, શુચિ ભક્તે ભક્તિપૂર્વક દૂધથી પદ્મનાભ (વિષ્ણુ)નું સ્નાન કરાવવું જોઈએ.

Verse 75

नमस्ते पद्मनाभाय होमं कुयार्त्स्वशक्तितः । तिलब्रीहियवाज्यैश्च पूजयेच्च विधानतः ॥ ७५ ॥

પદ્મનાભને નમસ્કાર. પોતાની શક્તિ પ્રમાણે હોમ કરવો અને તલ, ચોખા, જવ તથા ઘીથી વિધાનપૂર્વક (પ્રભુની) પૂજા કરવી.

Verse 76

जामरं निशि निर्वर्त्य पुनः पूजां समाचरेत् । दद्याद्विप्राय कुडवं मधुनस्तु सदक्षिणम् ॥ ७६ ॥

રાત્રે જામર વિધિ પૂર્ણ કરીને ફરી પૂજા કરવી. અને બ્રાહ્મણને દક્ષિણાસહ મધનું એક કુડવ (માપ) દાન આપવું.

Verse 77

पद्मनाभ नमस्तुभ्यं सर्वलोकपितामह । मधुदानेन सुप्रीतो भवसर्वसुखप्रदः ॥ ७७ ॥

હે પદ્મનાભ, તમને નમસ્કાર—તમે સર્વ લોકોના પિતામહ છો. મધુદાનથી પ્રસન્ન થઈ સર્વ સુખ પ્રદાન કરો.

Verse 78

एवं यः कुरुते भक्त्या पद्मनाभव्रतं सुधीः । ब्रह्ममेधसहस्त्रस्य फलमाप्नोति निश्चितम् ॥ ७८ ॥

આ રીતે જે વિદ્વાન ભક્તિભાવથી પદ્મનાભ-વ્રત કરે છે, તે નિશ્ચિતપણે સહસ્ર બ્રહ્મમેધ યજ્ઞોના સમાન ફળ પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 79

द्वादश्यां कार्तिके शुक्ले उपवासी जितेन्द्रियः । क्षीरेणाकढकमानेन दन्धा वाज्येन तावता ॥ ७९ ॥

કાર્તિક માસના શુક્લ પક્ષની દ્વાદશીએ ઇન્દ્રિય સંયમ સાથે ઉપવાસ રાખવો; અને એક ઢક પ્રમાણ દૂધ તથા એટલાં જ પ્રમાણનું દહીં—અથવા વિકલ્પે ઘી—અર્પણ કરવું।

Verse 80

नमो दामोदरायेति स्नापयेद्भक्तिभावतः । अष्टोत्तरशतं हुत्वा मघ्वाज्याक्ततिलाहुतीः ॥ ८० ॥

“નમો દામોદરાય” મંત્ર ઉચ્ચારી ભક્તિભાવથી ભગવાનની પ્રતિમાને સ્નાન કરાવવું; અને ઘીથી લિપ્ત તલની ૧૦૮ આહુતિઓ અગ્નિમાં અર્પણ કરીને વિધિ પૂર્ણ કરવી।

Verse 81

जागरं नियतः कुर्यात्त्रिकालार्चनतत्परः । प्रातः संपूजयेद्देवं पद्मपुष्पैर्मनोरमैः ॥ ८१ ॥

નિયમપૂર્વક જાગરણ કરવું અને ત્રિકાળ પૂજનમાં તત્પર રહેવું; પ્રાતઃકાળે મનોહર કમળપુષ્પોથી દેવનું વિધિવત્ પૂજન કરવું।

Verse 82

पुनरष्टोत्तरशतं जुहुयात्सघृतै स्तिलैः । पञ्चभक्ष्ययुतं चान्नं दद्याद्विप्राय भक्तितः ॥ ८२ ॥

ફરીથી ઘી મિશ્રિત તલથી ૧૦૮ આહુતિઓ આપવી; અને ભક્તિપૂર્વક પાંચ ભક્ષ્યો સહિતનું પકાવેલું અન્ન વિપ્ર બ્રાહ્મણને દાન કરવું।

Verse 83

दामोदर जगन्नाथ सर्वकारणकारण । त्राहिमां कृपया देव शारणागतपालकः ॥ ८३ ॥

હે દામોદર, હે જગન્નાથ, તમે સર્વ કારણોના કારણ છો. હે દેવ, કૃપા કરીને મારી રક્ષા કરો, કારણ કે તમે શરણાગતોના પાલક છો॥ ૮૩ ॥

Verse 84

अनेन दत्त्वा दानं च श्रोत्रियाय कुटुम्बिने । दक्षिणांच यथाशक्त्या ब्राह्मणांचापि भोजयेत् ॥ ८४ ॥

આ રીતે કર્યા પછી ગૃહસ્થ શ્રોત્રિય (વેદજ્ઞ) બ્રાહ્મણને દાન આપવું; અને યથાશક્તિ દક્ષિણા આપી બ્રાહ્મણોને ભોજન પણ કરાવવું॥ ૮૪ ॥

Verse 85

एवंकृत्वा व्रतं सम्यगश्रीयाद्बन्धुभिः सह । अश्वमेघ सहस्राणां द्विगुणं फलमश्नुते ॥ ८५ ॥

આ રીતે વ્રતને વિધિપૂર્વક કરીને, બંધુઓ સાથે તેનું સમાપન કરવું; ત્યારે તે હજારો અશ્વમેઘ યજ્ઞોના ફળથી પણ દ્વિગુણ ફળ પામે છે॥ ૮૫ ॥

Verse 86

एवं कुर्याद्व्रती यस्तु द्वादशीव्रतमुत्तमम् । संवत्सरं मुनिश्रेष्ठ स याति परमं पदम् ॥ ८६ ॥

હે મુનિશ્રેષ્ઠ, જે વ્રતી આ રીતે ઉત્તમ દ્વાદશી-વ્રત એક વર્ષ સુધી કરે છે, તે પરમ પદને પ્રાપ્ત કરે છે॥ ૮૬ ॥

Verse 87

एकमासे द्विमासे वायः कुर्याद्भक्तितत्परः । तत्तत्फलमवाप्नोति प्राप्नोति च हरेः पदम् ॥ ८७ ॥

એક મહિનો કે બે મહિનો—જે ભક્તિમાં તત્પર રહી વાયુ-વ્રત કરે છે, તે તે પ્રમાણે ફળ પામે છે અને હરિનું પદ પણ પ્રાપ્ત કરે છે॥ ૮૭ ॥

Verse 88

पूर्णँ संवत्सरं कृत्वा कुर्यादुद्यापनं व्रती । मार्गशीर्षासिते पक्षे द्वादश्यां च मुनीश्वर ॥ ८८ ॥

પૂર્ણ એક સંવત્સરનું વ્રત પૂર્ણ કરીને વ્રતીએ ઉદ્યાપન કરવું જોઈએ. હે મુનીશ્વર, માર્ગશીર્ષ માસના કૃષ્ણપક્ષની દ્વાદશીએ આ કરવું।

Verse 89

स्नात्वा प्रातर्यथाचारं दन्तधावनपूर्वकम् । शुक्लमाल्याम्बरधरः शुक्लगन्धानुलेपनः ॥ ८९ ॥

પ્રાતઃકાળે આચાર મુજબ સ્નાન કરીને, પહેલાં દાંત ધોવા. પછી શ્વેત માળા અને શ્વેત વસ્ત્ર ધારણ કરીને શુદ્ધ શ્વેત સુગંધનું અનુલેપન કરવું।

Verse 90

मण्डपं कारयेद्दिव्यं चतुरस्त्रं सुशोभनम् । घण्टाचामरसंयुक्तं किङ्किणीरवशोभितम् ॥ ९० ॥

દિવ્ય મંડપ બનાવડાવવો—ચતુરસ્ર અને અતિ શોભન. તેમાં ઘંટ અને ચામર સંયુક્ત હોય અને કિંકિણીના રવથી શોભિત બને।

Verse 91

अलंकृतं पुष्पमाल्यैर्वितानघ्वजराजितान् । छादितं शुक्लवस्त्रेण दीपमालाविभूषितम् ॥ ९१ ॥

તે પુષ્પમાળાઓથી અલંકૃત હોય, વિતાન અને ધ્વજોથી શોભિત હોય. શ્વેત વસ્ત્રથી ઢાંકેલું હોય અને દીપમાળાઓથી વિભૂષિત હોય।

Verse 92

तन्मध्ये सर्वतोभद्रं कुर्यात्सम्यगलंकृतम् । तस्योपरिन्यसेत्कुम्भान्द्वादशाम्बुप्रपूरितान् ॥ ९२ ॥

તેના મધ્યમાં સમ્યક રીતે અલંકૃત સર્વતોભદ્ર રચવું. તેના ઉપર પાણીથી સંપૂર્ણ ભરેલા બાર કુંભ સ્થાપિત કરવા।

Verse 93

एकेन शुक्लवस्त्रेण सम्यक्संशोधितेन च । सर्वानाच्छादयेत्कुम्भान्पञ्चरत्नसमन्वितान् ॥ ९३ ॥

યોગ્ય રીતે શુદ્ધ કરેલા એક જ શ્વેત વસ્ત્રથી પંચરત્નસમન્વિત સર્વ કુંભોને ઢાંકવા જોઈએ।

Verse 94

लक्ष्मीनारायणं देवं कारयेद्भक्तिमान्व्रती । हेम्ना वा रजतेनापि तथा ताम्रेण वा द्विज ॥ ९४ ॥

હે દ્વિજ! ભક્તિમાન વ્રતી લક્ષ્મીનારાયણ દેવની પ્રતિમા બનાવડાવે—સોનાથી, ચાંદીથી અથવા તાંબાથી પણ।

Verse 95

स्थापयेत्प्रतिमां तां च कुम्भोपरि सुसंयमी । तन्मूल्यं वा द्विजश्रेष्ट काञ्चनं च स्वशक्तितः ॥ ९५ ॥

સુસંયમી સાધક તે પ્રતિમાને કુંભ ઉપર સ્થાપે; અથવા, હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ! પોતાની શક્તિ મુજબ તેનું મૂલ્ય—સુવર્ણ—અર્પણ કરે।

Verse 96

सर्वव्रतेषु मतिमान्वित्तशाठ्यं विवर्जयेत् । यदि कुर्यात्क्षयं यान्ति तस्यायुर्द्धनसंपदः ॥ ९६ ॥

બુદ્ધિમાને સર્વ વ્રતોમાં ધન વિષયક છળકપટ ત્યજવું જોઈએ. જો તે એવું કરે તો તેની આયુ અને ધનસંપત્તિ ક્ષીણ થાય છે।

Verse 97

अनन्तशायिनं देवं नारायणमनामयम् । पञ्चामृतेन प्रथमं स्नापयेद्भक्तिसंयुतः ॥ ९७ ॥

ભક્તિયુક્ત થઈ પ્રથમ અનંતશાયી, અનામય નારાયણ દેવને પંચામૃતથી સ્નાન-અભિષેક કરવો જોઈએ।

Verse 98

नांमभिः केशवाद्यैश्च ह्युपचाराप्रकल्पयेत् । रात्रौ जागरणं कुर्यात्पुराणश्रवणादिभिः ॥ ९८ ॥

કેશવ આદિ નામોથી ભગવાનનું આવાહન કરી પૂજાના ઉપચાર ગોઠવવા. રાત્રે પુરાણ-શ્રવણ વગેરે ભક્તિ-આચરણોથી જાગરણ કરવું.

Verse 99

जितनिद्रो भवेत्सम्यक्सोपवासो जितेन्द्रियः । त्रिकालमर्चयेद्देवं यथाविभवविस्तरम् ॥ ९९ ॥

નિદ્રા પર વિજય મેળવી, વિધિપૂર્વક ઉપવાસ રાખી અને ઇન્દ્રિયો સંયમિત રાખવી. પોતાના વૈભવ મુજબ વિસ્તારે દિવસમાં ત્રણ કાળ ભગવાનની આરાધના કરવી.

Verse 100

ततः प्रातः समुत्थाय प्रातः कृत्यं समाप्य च । तिलहोमान्व्याहृतिभिः सहस्रं कार्येद्द्विजैः ॥ १०० ॥

પછી પ્રાતઃકાળે ઉઠીને પ્રાતઃકૃત્ય પૂર્ણ કરી, દ્વિજોએ વ્યાહૃતિઓ સાથે તિલ-હોમમાં એક હજાર આહુતિઓ આપવી.

Verse 101

ततः संपूजयेद्देवं गन्धपुष्पादिभिः क्रमात् । देवस्य पुरतः कुर्यात्पुराणश्रवणं ततः ॥ १०१ ॥

પછી ક્રમશઃ ગંધ, પુષ્પ વગેરે દ્વારા દેવની યથાવિધી સંપૂજા કરવી. ત્યારબાદ દેવના સમક્ષ પુરાણ-શ્રવણ/પાઠ કરવો.

Verse 102

दद्याद्द्वादशविप्रेभ्यो दध्यन्नं पायसं तथा । अपूपैर्दशभिर्युक्तं सघृतं च सदक्षिणम् ॥ १०२ ॥

બાર બ્રાહ્મણોને દહીં-ભાત અને પાયસ દાન કરવું; સાથે દસ અપુપા, ઘી અને યથોચિત દક્ષિણા પણ અર્પણ કરવી.

Verse 103

देवदेवजगन्नाथ भक्तानुग्रहविग्रह । गृहाणोपायनं कृष्ण सर्वाभीष्टप्रदो भव ॥ १०३ ॥

હે દેવોના દેવ, જગન્નાથ, ભક્તો પર અનુગ્રહ-સ્વરૂપ! હે કૃષ્ણ, આ ઉપાયન સ્વીકારો અને સર્વ અભીષ્ટ ફળ આપનાર બનો।

Verse 104

अनेनोपायनं दत्त्वा प्रार्थयेमाञ्जलिः स्थितः । आधाय जानुनी भूमौ विनयावननतो व्रती ॥ १०४ ॥

આ ઉપાયન અર્પણ કર્યા પછી વ્રતી હાથ જોડીને ઊભો રહી પ્રાર્થના કરે; બંને ઘૂંટણ જમીન પર રાખી વિનયપૂર્વક નમીને વિનંતી કરે।

Verse 105

नमो नमस्ते सुरराजराज नमोऽस्तुते देवं जगन्निवास । कुरुष्व संपृर्णफलं ममाद्य नमोऽस्तु तुभ्यं पुरुषोत्तमाय ॥ १०५ ॥

વારંવાર નમસ્કાર, હે દેવરાજોના રાજા! નમોસ્તુ તે, હે જગન્નિવાસ દેવ! આજે મારા પ્રયત્નને સંપૂર્ણ ફળ આપો. પુરુષોત્તમને નમસ્કાર।

Verse 106

इति संप्रार्थयेद्विप्रान्देवं च पुरुषोत्तमम् । दद्यादर्घ्यं च देवाय महालक्ष्मीयुताय वै ॥ १०६ ॥

આ રીતે બ્રાહ્મણો તથા પુરુષોત્તમ ભગવાનને હૃદયપૂર્વક પ્રાર્થના કરવી; અને મહાલક્ષ્મી સહિત તે દેવને અર્ઘ્ય (માન-જળ) અર્પણ કરવું।

Verse 107

लक्ष्मीपते नमस्तुभ्यं क्षीरार्णवनिवासिने । अर्घ्यं गृहाण देवेश लक्ष्म्या च सहितः प्रक्षो ॥ १०७ ॥

હે લક્ષ્મીપતિ, ક્ષીરસાગર-નિવાસી, તમને નમસ્કાર. હે દેવેશ, આ અર્ઘ્ય સ્વીકારો; લક્ષ્મી સહિત તમારો અભિષેક (માન) થાઓ।

Verse 108

यस्य स्मृत्या च नामोक्त्या तपोयज्ञक्रियादिषु । न्यूनं संपूर्णतां याति सद्यो वन्दे तमच्युतम् ॥ १०८ ॥

જેનાં સ્મરણ અને નામોચ્ચારથી તપ, યજ્ઞ અને અન્ય ધર્મકર્મોમાં રહેલી ઊણપ ક્ષણમાં પૂર્ણતા પામે છે—તે અચ્યુત પ્રભુને હું તત્કાળ વંદન કરું છું।

Verse 109

इति विज्ञाप्य देवेशं तत्सर्वं संयमी व्रते । प्रतिमां दक्षिणायुक्तामाचार्याय निवेदयेत् ॥ १०९ ॥

આ રીતે દેવેશને સર્વ કાર્યની જાણ કરી, વ્રતમાં સંયમી સાધકે નિયમિત દક્ષિણાસહિત પ્રતિમા આચાર્યને અર્પણ કરવી જોઈએ।

Verse 110

ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चाच्छक्त्या दद्याच्च दक्षिणाम् । भुञ्जीत वाग्यतः पश्चात्स्वयं बन्धुजनैर्वृतः ॥ ११० ॥

પછી બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું અને પોતાની શક્તિ મુજબ દક્ષિણા પણ આપવી. ત્યારબાદ વાણી-સંયમ રાખીને, બંધુજનો વચ્ચે પોતે ભોજન કરવું।

Verse 111

आसायं श्रृदुयाद्विष्णोः कथां विद्वज्जनैः सह । इत्येवं कुरुते यस्तु मनुजो द्वादशीव्रतम् ॥ १११ ॥

સાંજે વિદ્વાનો સાથે વિષ્ણુની પવિત્ર કથા સાંભળવી. જે મનુષ્ય આ રીતે દ્વાદશી વ્રત કરે છે, તે જ વ્રતનું સાચું પાલન કરે છે।

Verse 112

सर्वान्कामान्स आन्पोति परत्रेह च नारद । त्रिसतकुलसंयुक्तः सर्वपापविवर्जितः । तपाति विष्णुभवनं यत्र यत्त्वा न शोचति ॥ ११२ ॥

હે નારદ! તે અહીં અને પરલોકમાં પણ સર્વ ઇચ્છિત ફળો પ્રાપ્ત કરે છે. ત્રણસો કુળોને ઉદ્ધરાવનાર પুণ્યથી યુક્ત, સર્વ પાપોથી રહિત થઈ તે વિષ્ણુધામે જાય છે; ત્યાં ગયા પછી શોક રહેતો નથી।

Verse 113

य इदं श्रृणुयाद्विप्र द्वादशीव्रतमुत्तमम् । वाचयेद्वापि स नरो वाजपेयफलं लभेत् ॥ ११३ ॥

હે વિપ્ર! જે આ ઉત્તમ દ્વાદશી-વ્રતને સાંભળે છે અથવા તેનો પાઠ પણ કરે છે, તે પુરુષ વાજપેય યજ્ઞનું ફળ પ્રાપ્ત કરે છે.