Pūrṇimā Pūrṇa-vratas: Dharmarāja-vrata, Vaṭa-Sāvitrī-vrata, and Gopadma-vrata

Verse 1

सनातन उवाच । अथ नारद वक्ष्यामि श्रृणु पूर्णाव्रतानि ते । यानि कृत्वा नरो नारी प्राप्नुयात्सुखसंततिम् ॥ १ ॥

સનાતન બોલ્યા—હે નારદ, હવે હું તને પૂર્ણ-વ્રતો કહું છું; સાંભળ. જેને કરવાથી પુરુષ અને સ્ત્રી અખંડ સુખ-સમૃદ્ધિ પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 2

चैत्रपूर्णा तु विप्रेंद्र मन्वादिः समुदाहृता । अस्यां सान्नोदकं कुंभं प्रदद्यात्सोमतुष्टये ॥ २ ॥

હે વિપ્રેન્દ્ર, ચૈત્ર પૂર્ણિમાને મન્વંતરનો આરંભ કહેવાયો છે. આ દિવસે સોમદેવની તૃપ્તિ માટે પક્વ અન્નમિશ્રિત જળથી ભરેલો કુંભ દાન કરવો જોઈએ.

Verse 3

वैशाख्यामपि पूर्णायां दानं सर्वस्य सर्वदम् । यद्यद्द्रव्यं ददेद्विप्रे तत्तदाप्नोति निश्चितम् ॥ ३ ॥

વૈશાખ પૂર્ણિમામાં પણ દાન સૌ માટે સર્વ ફળ આપનારું છે. બ્રાહ્મણને જે જે દ્રવ્ય દાન આપાય, તેનું ફળ તે જ નિશ્ચિત રીતે પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 4

धर्मराजव्रतं चात्र कथितं तन्निशामय । श्रृतान्नमुदकुंभं च वैशाख्यां वै द्विजोत्तमे ॥ ४ ॥

અહીં ધર્મરાજ-વ્રત પણ કહેલું છે, તે સાંભળ. અને હે દ્વિજોત્તમ, વૈશાખમાં પક્વ અન્ન તથા જળકુંભનું દાન કરવું પણ વિધાન છે.

Verse 5

दद्याद्गोदानफलदं धर्मराजस्य तुष्टये । अत्र कृष्णाजिनं दद्यात्सखुरं च सश्रृङ्गकम् ॥ ५ ॥

ધર્મરાજને પ્રસન્ન કરવા ગોદાનફળ આપતું દાન કરવું જોઈએ. આ વિધિમાં ખુરા અને શિંગાંসহ કૃષ્ણાજિન (કાળા મૃગનું ચર્મ) અર્પણ કરવું.

Verse 6

तिलैः सहसमाच्छाद्य वस्त्रैर्हेम्ना द्विजातये । यस्तु कृष्णाजिनं दद्यात्सत्कृत्य विधिपूर्वकम् ॥ ६ ॥

જે તિલ સાથે, વસ્ત્ર અને સોનાં સહિત, વિધિપૂર્વક સન્માન કરીને દ્વિજને કૃષ્ણાજિન દાન આપે છે, તે મહાપુણ્યનો ભાગી બને છે.

Verse 7

सर्वशास्त्रविदे सप्तद्वीपभूमिप्रदः स वै । मोदते विष्णु लोके हि यावच्चन्द्रार्कतारकम् ॥ ७ ॥

જે સર્વશાસ્ત્રવિદને સાત દ્વીપો સહિતની ભૂમિ દાન કરે છે, તે ચંદ્ર-સૂર્ય-તારાઓ રહે ત્યાં સુધી વિષ્ણુલોકમાં આનંદ કરે છે.

Verse 8

कुंभान्स्वच्छजलैः पूर्णान्हिरण्येन समन्वितान् । यः प्रदद्याद्द्विजाग्र्येभ्यः स न शोचति कर्हिचित् ॥ ८ ॥

જે સ્વચ્છ જળથી ભરેલા કુંભો સોનાં સહિત શ્રેષ્ઠ દ્વિજોને (વિદ્વાન બ્રાહ્મણોને) દાન કરે છે, તે ક્યારેય શોક કરતો નથી.

Verse 9

अथ ज्येष्ठस्य पूर्णायां वटसावित्रिकं व्रतम् । सोपवासा वटं सिंचेत्सलिलैरमृतोपमैः ॥ ९ ॥

હવે જ્યેષ્ઠ માસની પૂર્ણિમાએ વટ-સાવિત્રી વ્રત કરવું જોઈએ. ઉપવાસ રાખીને વટવૃક્ષને અમૃતસમાન જળથી સિંચન કરવું.

Verse 10

सूत्रेण वेष्टयेच्चैव सशताष्टप्रदक्षिणम् । ततः संप्रार्थयेद्दैवीं सावित्रीं सुपतिव्रताम् ॥ १० ॥

તેને પવિત્ર સૂત્રથી વાળી અષ્ટોત્તરશત પ્રદક્ષિણા કરવી. ત્યારબાદ પરમ પતિવ્રતા દેવી સાવિત્રીને ભક્તિપૂર્વક પ્રાર્થના કરવી.

Verse 11

जगत्पूज्ये जगन्मातः सावित्रि पतिदैवते । पत्या सहावियोगं मे वटस्थे कुरु ते नमः ॥ ११ ॥

હે જગતપૂજ્યા જગન્માતા, પતિને જ દેવ માનનારી સાવિત્રી! આ વડવૃક્ષ પાસે મને પતિથી વિયોગ ન થવા દો—તમને નમસ્કાર.

Verse 12

इति सप्रार्थ्य या नारी भोजयित्वा परेऽहनि । सुवासिनीः स्वयं भुंज्यात्सा स्यात्सौभाग्यभागिनी ॥ १२ ॥

આ રીતે પ્રાર્થના કરીને જે સ્ત્રી બીજા દિવસે સુવાસિની સ્ત્રીઓને ભોજન કરાવી પછી પોતે ભોજન કરે, તે સૌભાગ્યની ભાગી બને છે.

Verse 13

आषाढस्य तु पूर्णायां गोपद्मव्रतमुच्यते । चतुर्भुजं महाकायं जांबूनदसमप्रभम् ॥ १३ ॥

આષાઢ પૂર્ણિમાએ ‘ગોપદ્મ-વ્રત’ કહેવાય છે. તેમાં ભગવાન હરિનું ધ્યાન ચતુર્ભુજ, મહાકાય અને જાંબૂનદ સોનાસમાન તેજસ્વી રૂપે કરવું.

Verse 14

शंखचक्रगदापद्मरमागरुडशोभितम् । सेवितं मुनिभिर्देवैर्यक्षगंधर्वकिन्नरैः ॥ १४ ॥

શંખ, ચક્ર, ગદા અને પદ્મથી યુક્ત, શ્રી (લક્ષ્મી) અને ગરુડથી શોભિત—તેમને મુનિ, દેવ, યક્ષ, ગંધર્વ અને કિન્નરો સેવા-પૂજા કરે છે.

Verse 15

एवंविधं हरिं तत्र स्नात्वा पूजां समाचरेत् । पौरुषेणैव सूक्तेन गंधाद्यैरुपचारकैः ॥ १५ ॥

આ રીતે ત્યાં શ્રીહરિને સ્નાન કરાવી, પુરુષસૂક્તનું પાઠ કરતાં, ગંધ વગેરે ઉપચારોથી વિધિપૂર્વક પૂજા કરવી જોઈએ।

Verse 16

आचार्यं वस्त्रभूषाद्यैस्तोषयेत्स्निग्धमानसः । भोजयेन्मिष्टपक्वान्नैर्द्विजानन्यांश्च शक्तितः ॥ १६ ॥

સ્નેહભર્યા મનથી આચાર્યને વસ્ત્ર, ભૂષણ વગેરે આપી પ્રસન્ન કરવો; અને પોતાની શક્તિ મુજબ બ્રાહ્મણો તથા અન્ય લોકોને મીઠા અને સારી રીતે પકવેલા અન્નથી ભોજન કરાવવું।

Verse 17

एवं कृत्वा व्रतं विप्र प्रसादात्कमलापतेः । ऐहिकामुष्मिकान्कामांल्लभते नात्र संशयः ॥ १७ ॥

હે વિપ્ર! આ રીતે વ્રત કરવાથી કમલાપતિ (શ્રીવિષ્ણુ)ના પ્રસાદથી મનુષ્ય ઇહલોક અને પરલોકના ઇચ્છિત ફળો પ્રાપ્ત કરે છે—એમાં સંશય નથી।