Daśamī-vrata: Observances for the Bright Tenth Day Through the Twelve Months

Verse 1

सनातन उवाच । अथ तेऽहं प्रवक्ष्यामि दशम्या वै व्रतानि च । यानि कृत्वा नरो भक्त्या धर्मराजप्रियो भवेत् ॥ १ ॥

સનાતન બોલ્યા: હવે હું તને દશમીના વ્રતો કહું છું; જેને ભક્તિપૂર્વક કરવાથી મનુષ્ય ધર્મરાજ (યમ)ને પ્રિય બને છે.

Verse 2

चैत्रशुक्लदशम्यां तु धर्मराजं प्रपूजयेत् । तत्कालसंभवैः पुष्पैः फलैर्गंधादिभिस्तथा ॥ २ ॥

ચૈત્ર માસની શુક્લ દશમીએ ધર્મરાજનું વિધિવત પૂજન કરવું; તે સમયે મળતાં પુષ્પ, ફળ, સુગંધ વગેરે અર્પણ કરવાં.

Verse 3

सोपवासो वैकभक्तो भोजयित्वा द्विजोत्तमान् । चतुर्द्दशततस्तेभ्यः शक्त्या दद्याच्च दक्षिणाम् ॥ ३ ॥

ઉપવાસ રાખીને એકભક્ત રહી શ્રેષ્ઠ દ્વિજોને ભોજન કરાવવું; ત્યારબાદ પોતાની શક્તિ મુજબ તેમને ચૌદસો જેટલી દક્ષિણા આપવી.

Verse 4

एवं यः कुरुते विप्र धर्मराजप्रपूजनम् । स धर्मस्याज्ञयागच्छेद्देवैः साधर्म्यमच्युतः ॥ ४ ॥

હે વિપ્ર! જે ધર્મરાજનું ભક્તિપૂર્વક પૂજન કરે છે, તે ધર્મની આજ્ઞાથી અચ્યુત બની દેવતાઓ સાથે સાધર્મ્ય—દિવ્ય સમતા—પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 5

दशम्यां माधवे शुक्ले विष्णुमभ्यर्च्य मानवः । गंधाद्यैरुपचारैश्च श्वेतपुष्पैः सुगंधिभिः ॥ ५ ॥

માધવ માસના શુક્લ પક્ષની દશમીએ મનુષ્યે ભગવાન વિષ્ણુનું પૂજન કરવું; ગંધાદિ ઉપચારોથી અને સુગંધિત શ્વેત પુષ્પોથી અર્ચના કરવી।

Verse 6

शतं प्रदक्षिणाः कृत्वा विप्रन्संभोज्य यत्नतः । लभते वैष्णवं लोकं नात्र कार्या विचारणा ॥ ६ ॥

સો પ્રદક્ષિણા કરીને અને યત્નપૂર્વક વિપ્રોને ભોજન કરાવીને તે વૈષ્ણવ લોક પ્રાપ્ત કરે છે; તેમાં વિચાર કરવાની જરૂર નથી।

Verse 7

ज्येष्ठे शुक्लदशम्यां तु जाह्नवी सरितां वरा । समायाता धरां स्वर्गात्तस्मात्सा पुण्यदा स्मृता ॥ ७ ॥

જ્યેષ્ઠ માસના શુક્લ દશમીએ નદીઓમાં શ્રેષ્ઠ જાહ્નવી (ગંગા) સ્વર્ગથી ધરતી પર આવી; તેથી તે પુણ્યદાયિની તરીકે સ્મરાય છે।

Verse 8

ज्येष्ठः शुक्लदलं हस्तो बुधश्च दशमीः तिथिः । गरानन्दव्यतीपाताः कन्येंदुवृषभास्कराः ॥ ८ ॥

જ્યેષ્ઠ માસ, શુક્લ પક્ષ—જ્યેષ્ઠા નક્ષત્ર દર્શાવાયું છે; હસ્ત નક્ષત્ર અને બુધવાર, તિથિ દશમી; કરણ ગર, યોગ આનંદ તથા વ્યતીપાત; તેમજ રાશિસ્થિતિમાં કન્યામાં ચંદ્ર અને વૃષભમાં સૂર્ય (આસ્કર) કહેવાયા છે।

Verse 9

दशयोगः समाख्यातो महापुण्यतमो द्विज । हरते दश पापानि तस्माद्दशहरः स्मृतः ॥ ९ ॥

હે દ્વિજ! આ ‘દશયોગ’ પરમ પુણ્યતમ તરીકે પ્રખ્યાત છે. તે દસ પાપો હરે છે; તેથી તેને ‘દશહર’—દસ પાપનાશક—કહે છે.

Verse 10

अस्यां यो जाह्नवीं प्राप्य स्नाति संप्रीतमानसः । विधिना जाह्नवीतोये स याति हरिमन्दिरम् ॥ १० ॥

આ પવિત્ર અવસરે જે જાહ્નવી (ગંગા)ને પ્રાપ્ત કરીને, વિધિપૂર્વક તેના જળમાં પ્રસન્ન-ભક્ત મનથી સ્નાન કરે છે, તે હરિના ધામ (હરિમંદિર)ને પામે છે.

Verse 11

आषाढशुक्लदशमी पुण्या मन्वादिकैः स्मृता । तस्यां स्नानं जपो दानं होमो वा स्वर्गतिप्रदाः ॥ ११ ॥

આષાઢ શુક્લ પક્ષની દશમીને મનુ આદિએ પુણ્યદાયિની કહી છે. તે દિવસે સ્નાન, જપ, દાન અથવા હોમ—આ બધું સ્વર્ગગતિ આપે છે.

Verse 12

श्रावणे शुक्लदशमी सर्वाशापरिपूर्तिदा । अस्यां शिवार्चनं शस्तं गन्धाद्यै रुपचारकैः ॥ १२ ॥

શ્રાવણ માસની શુક્લ દશમી સર્વ આશાઓ પૂર્ણ કરનારી કહેવાય છે. આ દિવસે ગંધ વગેરે ઉપચારોથી શિવપૂજન પ્રશંસનીય છે.

Verse 13

तत्रोपवासो नक्तं वा द्विजानां भोजनं जपः । हेम्नो दान च धेन्वादेः सर्वपापप्रणाशनम् ॥ १३ ॥

ત્યાં ઉપવાસ અથવા રાત્રે જ ભોજન; દ્વિજોને ભોજન કરાવવું અને જપ; તેમજ સોનું અને ગાય વગેરેનું દાન—આ બધું સર્વ પાપનો નાશ કરનારું કહેવાયું છે.

Verse 14

अथो नभस्यशुक्लायां दशम्यां द्विजसत्तम । व्रतं दशावताराख्यं तत्र स्नानं जलाशये ॥ १४ ॥

ત્યારબાદ, હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, નભસ્ય (ભાદ્રપદ) માસના શુક્લ પક્ષની દશમીએ ‘દશાવતાર-વ્રત’ આરંભ કરવું અને તે અવસરે જળાશયમાં સ્નાન કરવું.

Verse 15

कृत्वा संध्यादिनियमं देवर्षिपितृतर्पणम् । ततो दशावताराणि समभ्यर्चेत्समाहितः ॥ १५ ॥

સંધ્યા વગેરે નિત્યનિયમ કરીને દેવ, ઋષિ અને પિતૃઓને તર્પણ આપવું; ત્યારબાદ એકાગ્ર ચિત્તે દશાવતારોની વિધિપૂર્વક પૂજા કરવી.

Verse 16

मत्स्यं कूर्मं वराहं च नरसिंहं त्रिविक्रमम् । रामं रामं च कृष्णं च बौद्धं कल्किनमेव च ॥ १६ ॥

મત્સ્ય, કૂર્મ અને વરાહ; નરસિંહ અને ત્રિવિક્રમ; પરશુરામ અને દાશરથી રામ; કૃષ્ણ; બુદ્ધ; તથા કલ્કિ—આ વિષ્ણુના દશાવતાર છે.

Verse 17

दशमूर्तिस्तु सौवर्णीः पूजयित्वा विधानतः । दशभ्यो विप्रवर्येभ्यो दद्यात्सत्कृत्य नारद ॥ १७ ॥

વિધિ મુજબ દસ સુવર્ણમય મૂર્તિઓની પૂજા કરીને, હે નારદ, દસ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને સન્માનપૂર્વક તે દાન આપવું.

Verse 18

उपवासं चैकभक्तं कृत्वा संभोज्य वाडवान् । विसृज्य पश्चाद्भुंजीत स्वयं स्वेष्टैः समाहितः ॥ १८ ॥

ઉપવાસ અને એકભક્ત (એકવાર ભોજન) નો નિયમ રાખીને, પહેલાં અતિથિ/આશ્રિતોને ભોજન કરાવવું; પછી તેમને વિદાય આપી, પોતે પણ પોતાના પ્રિયજનો સાથે સમાહિત ચિત્તે ભોજન કરવું.

Verse 19

भक्त्या कृत्वा व्रतं त्वेतद्भुक्त्वा भोगानिहोत्तमान् । विमानेन व्रजेदंते विष्णुलोकं सनातनम् ॥ १९ ॥

આ વ્રત ભક્તિપૂર્વક કરીને અને અહીં ઉત્તમ ભોગો ભોગવીને, અંતે દિવ્ય વિમાનમાં પ્રસ્થાન કરી સનાતન વિષ્ણુલોકને પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 20

आश्विने शुक्लदशमी विजया सा प्रकीर्तिता । चतुर्गोमयपिंडानि प्रातर्न्यस्य गृहांगणे ॥ २० ॥

આશ્વિન માસના શુક્લ પક્ષની દશમી ‘વિજયા’ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે. પ્રાતઃકાળે ઘરના આંગણામાં ગોબરના ચાર પિંડ મૂકવા જોઈએ।

Verse 21

चक्रवालस्वरूपेण तन्मध्ये रामलक्ष्मणौ । तथा भरतशत्रुघ्नौ पूजयेच्चतुरोऽपि हि ॥ २१ ॥

તે પિંડોને ચક્રવાલ સ્વરૂપે ગોઠવી, મધ્યમાં રામ-લક્ષ્મણને તથા તેમ જ ભરત-શત્રુઘ્નને સ્થાપી, ચારેયની પૂજા કરવી।

Verse 22

सपिधानासु पात्रीषु गोमयीषु चतसृष्ट । किन्नं धान्यं सरौप्यं तु धृत्वा धौतांशुकावृतम् ॥ २२ ॥

ઢાંકણવાળા ગોમય-લેપિત ચાર પાત્રોમાં સારી રીતે શુદ્ધ કરેલું ધાન્ય અને ચાંદી રાખીને, ધોયેલા (પવિત્ર) વસ્ત્રથી ઢાંકી રાખવું।

Verse 23

पितृमातृभ्रातृपुत्रजाया भृत्यसमन्वितम् । संपूज्यं गन्धपुष्पाद्यैर्नैवेद्यैश्च विधानतः ॥ २३ ॥

પિતા, માતા, ભાઈઓ, પુત્રો, પત્ની અને સેવકો સહિત, વિધાન મુજબ ગંધ-પુષ્પાદિ તથા નૈવેદ્યથી સંપૂર્ણ પૂજન કરવું।

Verse 24

नमस्कृत्याथ भुंजीत द्विजान्संभोज्य पूजितान् । एवं कृत्वा विधानं तु नरो वर्षं सुरवान्वितः ॥ २४ ॥

નમસ્કાર કરીને પછી પોતે ભોજન કરે; પહેલાં દ્વિજોને (બ્રાહ્મણોને) ભોજન કરાવી પૂજા-સન્માન કરે. આ વિધાન કરવાથી મનુષ્ય એક વર્ષ સુધી દિવ્ય આશીર્વાદથી યુક્ત રહે છે.

Verse 25

धनधान्यसमृद्धश्च निश्चितं जायते द्विज । अथापाराह्णसमये नवम्यां संनिमंत्रिताम् ॥ २५ ॥

હે દ્વિજ! તે નિશ્ચિત રીતે ધન-ધાન્યથી સમૃદ્ધ બને છે. તેથી નવમીના દિવસે અપારાહ્ન સમયે આવાહિત (વ્રત/દેવી) ને વિધિપૂર્વક આમંત્રિત કરવી.

Verse 26

पूर्वदिक्षु शमीं विप्र गत्वा तन्मूलजां मृदम् । गृहीत्वा स्वगृहं प्राप्य गीतवादित्रनिःस्वनैः ॥ २६ ॥

હે વિપ્ર! પૂર્વ દિશામાં શમી વૃક્ષ પાસે જઈ તેની મૂળની માટી લઈને, ગીત અને વાદ્યોના નાદ સાથે પોતાના ઘરે પરત આવવું.

Verse 27

संपूज्य तां विधानेन सज्जीकृत्य स्वकं बलम् । निर्गत्य पूर्वद्वारेण ग्रामाद्ब्रहिरनाकुलः ॥ २७ ॥

તેણીનું વિધિપૂર્વક પૂજન કરીને, પોતાનું બળ/સેના તૈયાર કરી, નિઃશંક મનથી પૂર્વ દ્વાર દ્વારા ગામની બહાર નીકળ્યો.

Verse 28

ततः शत्रुप्रतिकृतिं निर्मितां पत्रकादिभिः । मनसा कल्पितां वापि स्वर्णं पुंरवंशरेण वै ॥ २८ ॥

પછી શત્રુની પ્રતિમા પાંદડાં વગેરે વડે બનાવી—અથવા મનમાં જ કલ્પીને—હે પુરૂરવા-વંશજ! સોનું પણ દાન/અર્પણ કરવું.

Verse 29

विध्येदिति भृशं प्रीतः प्राप्नुयात्स्वगृहं निशि । एवं कृतविधिर्वापि गच्छेद्वा शत्रुनिग्रहे ॥ २९ ॥

“વિધ્યેત્” એમ ઉચ્ચારી અત્યંત પ્રસન્ન થઈ રાત્રે પોતાના ઘેર પરત ફરવો. અથવા વિધિ પૂર્ણ કરી શત્રુ-નિગ્રહ માટે પણ પ્રસ્થાન કરવું.

Verse 30

एषैवं दशमी विप्र विधिनाऽचरिता सदा । धनं जयं सुतान् गाश्च गजाश्वं वाप्यजाविकम् ॥ ३० ॥

હે વિપ્ર! આ દશમી વ્રત જો સદા વિધિપૂર્વક આચરવામાં આવે તો તે ધન, જય, પુત્રો, ગાયો, ગજ-અશ્વ તથા બકરા-ઘેટાં આપે છે.

Verse 31

दद्यादिह शरीरांते स्वर्गतिं चापि नारद । दशम्यां कार्तिके शुक्ले सार्वभौमव्रतं चरेत् ॥ ३१ ॥

હે નારદ! કાર્તિક શુક્લ દશમીએ સાર્વભૌમ વ્રત આચરવું જોઈએ. તે આ જીવનમાં પુણ્ય આપે છે અને દેહાંતરે સ્વર્ગગતિ પણ પ્રસાદે છે.

Verse 32

कृतोपवासो वैकाशी निशीथेऽपूपकादिभिः । दशदिक्षु बलिं दद्याद् गृहद्वापि पुराद्ब्रहिः ॥ ३२ ॥

ઉપવાસ પૂર્ણ કરીને રાત્રિ જાગરણ સાથે, મધરાત્રીએ અપુપા વગેરે વડે દસ દિશાઓમાં બલિ અર્પણ કરવી—ઘરના દ્વારે અથવા નગર બહાર.

Verse 33

मंडलेऽष्टदले क्लृप्ते गोविड्लिप्तधरातले । मन्त्रैरेभिर्द्विजश्रेष्ठ गणेशादिकृतार्चनः ॥ ३३ ॥

હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ! ગોબરથી લિપેલી જમીન પર અષ્ટદળ મંડલ રચીને, આ મંત્રોથી ગણેશ આદિ દેવતાઓનું પૂજન કરવું.

Verse 34

यो मे पूर्वगतः पाप्मा पापकेनेह कर्मणा । तमिंद्रो देवरा जोऽद्य नाशयत्वखिलेष्टदः ॥ ३४ ॥

આ લોકમાં મારા પાપકર્મથી જે પાપ મારા પૂર્વ ભાગે આવી પડ્યું છે, દેવરાજ ઇન્દ્ર—સર્વ ઇષ્ટ ફળદાતા—આજે તેનું નાશ કરે।

Verse 35

यो मे वह्निगतः पाप्मा पापकेनेह कर्मणा । तेजोराजोऽथ वह्निस्तं नाशयत्वखिलेष्टदः ॥ ३५ ॥

આ લોકમાં મારા પાપકર્મથી જે પાપ મારી અગ્નિમાં પ્રવેશ્યું છે, તેજોરાજ અગ્નિ—સર્વ ઇષ્ટ ફળદાતા—તેને સંપૂર્ણ દહન કરીને નાશ કરે।

Verse 36

यो मे दक्षगतः पाप्मा पापकेनेह कर्मणा । तं यमः प्रेतराजो वै नाशयत्वखिलेष्टदः ॥ ३६ ॥

આ લોકમાં મારા પાપકર્મથી જે પાપ મારા જમણા ભાગે સ્થિર થયું છે, પ્રેતરાજ યમ—સર્વ ઇષ્ટ ફળદાતા—તેનું સંપૂર્ણ નાશ કરે।

Verse 37

यो मे नैर्ऋतिगः पाप्मा पापकेनेह कर्मणा । रक्षोराजो नैर्ऋतिस्तं नाशयत्वखिलेष्टदः ॥ ३७ ॥

આ લોકમાં મારા પાપકર્મથી જે પાપ નૈઋતિ દિશામાં મને લાગ્યું છે, રાક્ષસરાજ નૈઋતિ—સર્વ ઇષ્ટ ફળદાતા—તેનું નાશ કરે।

Verse 38

यो मे पश्चिमगः पाप्मा पापकेनेहकर्मणा । यादः पतिस्तं वरुणो नाशयत्वखिलेष्टदः ॥ ३८ ॥

આ લોકમાં મારા પાપકર્મથી જે પાપ મારા પશ્ચિમ ભાગે સ્થિત છે, જળોના સ્વામી વરુણ—સર્વ ઇષ્ટ ફળદાતા—તેનું નાશ કરે।

Verse 39

यो मे वायुगतः पाप्मा पापकेनेह कर्मणा । वायुस्तं मरुतां राजो नाशयत्वखिलेष्टदः ॥ ३९ ॥

અહીં મારા પાપકર્મથી જે પાપ વાયુમાં પ્રવેશ્યું છે, મરુતોના રાજા અને સર્વ ઇષ્ટદાતા વાયુદેવ તે સંપૂર્ણ નાશ કરે.

Verse 40

यो मे सौम्यगतः पाप्मा पापकेनेह कर्मणा । सोमस्तमृक्षयक्षेशो नाशयत्वखिलेष्टदः ॥ ४० ॥

હે સૌમ્ય! અહીં મારા પાપકર્મથી જે પાપ મને લાગ્યું છે, ઋક્ષ અને યક્ષોના ઈશ્વર તથા સર્વ ઇષ્ટદાતા સોમદેવ તે નાશ કરે.

Verse 41

यो म ईशगतः पाप्मा पापकेनेह कर्मणा । ईशानो भूतनाथस्तं नाशयत्वखिलेष्टदः ॥ ४१ ॥

અહીં મારા પાપકર્મથી જે પાપ મને લાગ્યું છે, ભૂતનાથ અને સર્વ ઇષ્ટદાતા ઈશાન તે નાશ કરે.

Verse 42

यो मं ऊर्द्ध्वगतः पाप्मा पापकेनेह कर्मणा । ब्रह्मा प्रजापतीशस्तं नाशयत्वखिलेष्टदः ॥ ४२ ॥

અહીં મારા પાપકર્મથી જે પાપ ઊર્ધ્વે ઉઠીને મારી સામે આવ્યું છે, પ્રજાપતિઓના ઈશ્વર અને સર્વ ઇષ્ટદાતા બ્રહ્મા તે નાશ કરે.

Verse 43

यो मेऽधःसंस्थितः पाप्मा पापकेनेह कर्मणा । अनंतो नागराजस्तं नाशयत्वखिलेष्टदः ॥ ४३ ॥

અહીં મારા પાપકર્મથી જે પાપ નીચે સ્થિત થઈને મારામાં વસ્યું છે, સર્વ ઇષ્ટદાતા નાગરાજ અનંત તે નાશ કરે.

Verse 44

इत्येवं दिक्षु दशसु बलिं दत्वा समाहितः । क्षेत्रपालाय तद्बाह्ये क्षिपेद्बलिमतंद्रितः ॥ ४४ ॥

આ રીતે દસ દિશાઓમાં બલિ અર્પણ કરીને મનને એકાગ્ર રાખી, યજ્ઞક્ષેત્રની બહાર ક્ષેત્રપાલ દેવ માટે પણ અચૂક રીતે બલિ નાખવી જોઈએ।

Verse 45

एवं कृतविधिः शेषं निशायां निनयेत्सुधीः । गीतैः सुमंगलप्रायैः स्तवपाठैर्जपादिभिः ॥ ४५ ॥

આ રીતે વિધિ પૂર્ણ કરીને, વિદ્વાન પુરુષે રાત્રિનો બાકી સમય શુભમંગલ ભક્તિગીતો, સ્તોત્રપાઠ, જપ વગેરે સાધનાઓમાં વિતાવવો જોઈએ।

Verse 46

प्रातः स्नात्वा समभ्यर्च्य लोकपालान् द्विजोत्तमान् । द्वादशाभ्यर्च्य संभोज्य शक्तितो दक्षिणां ददेत् ॥ ४६ ॥

પ્રાતઃ સ્નાન કરીને, ઉત્તમ દ્વિજએ લોકપાલો તથા શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોની વિધિવત પૂજા કરવી; પછી બાર બ્રાહ્મણોની પૂજા કરીને તેમને ભોજન કરાવી, પોતાની શક્તિ મુજબ દક્ષિણા આપવી।

Verse 47

इत्थं कृत्वा व्रतं विप्र भोगान्भुक्तैहिकाञ्छुभान् । युगं स्वर्गसुखं भुक्त्वा सार्वभौमो नृपो भवेत् ॥ ४७ ॥

હે વિપ્ર! આ રીતે વ્રત કરવાથી મનુષ્ય આ લોકમાં શુભ ભોગો ભોગવે છે; અને એક યુગ સુધી સ્વર્ગસુખ ભોગવીને સર્વભૌમ રાજા બને છે।

Verse 48

मार्गशुक्लदशम्यां तु चरेदारोग्यकं व्रतम् । गंधाद्यैरर्चयेद्विप्रान् दश तच्चरणोदकम् ॥ ४८ ॥

માર્ગશીર્ષ શુક્લ દશમીએ આરોગ્યક વ્રત કરવું જોઈએ. સુગંધ વગેરે વડે દસ બ્રાહ્મણોની પૂજા કરીને, તેમના ચરણોદકને દસવાર શ્રદ્ધાથી ગ્રહણ કરવું।

Verse 49

पीत्वाऽथ दक्षिणां दत्वा विसूजेदेकभोजनं । एतत्कृत्वा व्रतं विप्र ह्यारोग्यं प्राप्य भूतले ॥ ४९ ॥

પછી (વિધિપૂર્વક) પાન કરીને અને દક્ષિણા આપી, એકવાર ભોજન કરીને વિધિ પૂર્ણ કરવી. હે વિપ્ર, આ વ્રત કરવાથી પૃથ્વી પર આરોગ્ય પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 50

धर्मराजप्रसादेन मोदते दिवि देववत् । पौषे दशम्यां शुक्लायां विश्वेदेवान् समर्चयेत् ॥ ५० ॥

ધર્મરાજના પ્રસાદથી તે સ્વર્ગમાં દેવ સમાન આનંદ કરે છે. પૌષ માસની શુક્લ પક્ષની દશમીએ વિશ્વેદેવોને વિધિપૂર્વક પૂજવા જોઈએ.

Verse 51

ऋतुं दक्षं वसून्सत्यं कालं कामं मुनिं गुरुम् । विप्रं रामं च दशधा केशवस्तान्समास्थितः ॥ ५१ ॥

ઋતુ, દક્ષ, વસુઓ, સત્ય, કાળ, કામ, મુનિ, ગુરુ, વિપ્ર અને રામ—આ દસ રૂપોમાં કેશવ સ્થિત છે.

Verse 52

स्वापयित्वा दर्भमयानासनेषु च संस्थितान् । गंधैर्धूपैस्तथा दीपैर्नैवेद्यैश्चापि नारद ॥ ५२ ॥

હે નારદ, તેમને વિશ્રામ કરાવી અને દર્ભના આસનો પર બેસાડી, પછી સુગંધ, ધૂપ, દીપ અને નૈવેદ્યથી પણ સન્માનપૂર્વક પૂજા કરવી.

Verse 53

प्रत्येकं दक्षिणां दत्वा प्रणियत्य विसर्जयेत् । दक्षिणां तां द्विजाग्र्येभ्यो गुरवे वा समर्पयेत् ॥ ५३ ॥

પ્રત્યેકને દક્ષિણા આપી, વિધિપૂર્વક તેમને વિદાય કરવી. તે દક્ષિણા શ્રેષ્ઠ દ્વિજોને અથવા પોતાના ગુરુને અર્પણ કરવી.

Verse 54

एवं कृतविधि श्चैकभक्तो भोगी व्रती भवेत् । लोकद्वयस्य विप्रर्षे नात्र कार्या विचारणा ॥ ५४ ॥

આ રીતે વિધિપૂર્વક કર્મ કરીને સાધક એકભક્ત (એક વખત ભોજન કરનાર), શાસ્ત્રસંમત ભોગોનો ભોગી અને વ્રતપાલક બને. હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ! તે બંને લોકનું કલ્યાણ પામે છે—અહીં વધુ વિચારની જરૂર નથી.

Verse 55

माघशुक्लदशम्यां तु सोपवासो जितेंद्रियः । देवांनगिरसो नाम दश सम्यक्समर्चयेत् ॥ ५५ ॥

માઘ માસના શુક્લ પક્ષની દશમીએ ઉપવાસ રાખીને, ઇન્દ્રિયોને વશમાં રાખીને, ‘દેવાંગિરસ’ નામના દસ દિવ્ય ઋષિઓનું વિધિપૂર્વક પૂજન કરવું.

Verse 56

कृत्वा स्वर्णमयान्विप्र गंधाद्यैरुपचारकैः । आत्मा ह्यायुर्मनो दक्षो मदः प्राणस्तथैव च ॥ ५६ ॥

હે બ્રાહ્મણ! સ્વર્ણમય (મૂર્તિઓ/રૂપો) બનાવીને સુગંધ વગેરે ઉપચારોથી તેમની પૂજા કર; અને જાણ કે આત્મા જ આયુષ્ય, મન, દક્ષતા, તેજ (મદ) તથા પ્રાણ પણ છે.

Verse 57

बर्हिष्मांश्च गविष्ठश्च दत्तः सत्यश्च ते दश । दश विप्रान्भोजयित्वा मधुरान्नेन नारद ॥ ५७ ॥

હે નારદ! તે દસમાં બર્હિષ્માન, ગવિષ્ઠ, દત્ત, સત્ય વગેરે છે. અને મધુર અન્નથી દસ બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવી (વિધિ પૂર્ણ થાય છે).

Verse 58

मूर्तीस्तेभ्यः प्रदद्यात्ताः स्वर्गलोकाप्तये क्रमात् । अंत्यशुक्लदशम्यां तु चतुर्दशं यमान्यजेत् ॥ ५८ ॥

સ્વર્ગલોકની પ્રાપ્તિ માટે ક્રમશઃ તે મૂર્તિઓ તેમને દાન આપવી. અને અંતિમ શુક્લ-દશમીએ ચૌદ યમાઓનું પૂજન કરવું.

Verse 59

यमश्च धर्मराजश्च मृत्युश्चैवांतकस्तथा । वैवस्वतश्च कालश्च सर्वभूतक्षयस्तथा ॥ ५९ ॥

તે યમ, ધર્મરાજ, મૃત્યુ તથા અંતક કહેવાય છે; વૈવસ્વત, કાળ અને સર્વ ભૂતોનો ક્ષય કરનાર પણ તે જ છે।

Verse 60

औदुम्बरश्च दघ्नश्च द्वौ नीलपरमेष्ठिनौ । वृकोदरश्चचित्रश्च चित्रगुप्तश्चतुर्दश ॥ ६० ॥

ઔદુમ્બર અને દઘ્ન—આ બે નীল અને પરમેષ્ઠિન નામે પણ પ્રસિદ્ધ છે; તેમજ વૃકોદર, ચિત્ર અને ચિત્રગુપ્ત—આ રીતે ચૌદ ગણાય છે।

Verse 61

गन्धाद्यैरुपचारैश्च समभ्यर्च्याथतर्पयेत् । तिलांबुमिश्रांजलिभिर्दर्भैः प्रत्येकशस्त्रिभिः ॥ ६१ ॥

ચંદન વગેરે ઉપચારોથી વિધિપૂર્વક પૂજા કરીને, પછી દર્ભાસહ તિલમિશ્રિત જળની અંજલિઓથી પ્રત્યેકને ત્રણ-ત્રણ વાર તર્પણ કરવું।

Verse 62

ततश्च दद्यात्सूर्यार्घं ताम्रपात्रेण नारद । रक्तचंदनसंदनसंमिश्रतिलाक्षतयवांबुभिः ॥ ६२ ॥

પછી, હે નારદ, તામ્રપાત્ર વડે સૂર્યને અર્ઘ્ય આપવું—જે જળમાં રક્તચંદન, સુગંધિત ચંદન, તિલ, અક્ષત અને જવ મિશ્રિત હોય।

Verse 63

एहि सूर्यसहस्रांशो तेजोराशे जगत्पते । गृहाणार्घ्यं मया दत्तं भक्त्या मामनुकंपय ॥ ६३ ॥

હે સહસ્રાંશુ સૂર્યદેવ, હે તેજોરાશિ જગત્પતે, આવો; ભક્તિથી મેં અર્પેલું આ અર્ઘ્ય સ્વીકારો અને મારે પર કૃપા કરો।

Verse 64

इति मंत्रेण दत्वाऽर्घ्यं विप्रान्भोज्य चतुर्द्दश । रौप्यां सुदक्षिणां दत्वा विसृज्याश्नीत च स्वयम् ॥ ६४ ॥

આ મંત્રથી અર્ઘ્ય અર્પણ કરીને ચૌદ બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું. પછી ઉત્તમ રજત-દક્ષિણા આપી તેમને આદરપૂર્વક વિદાય કરીને ત્યારબાદ પોતે ભોજન કરવું.

Verse 65

एवं कृतविधिर्विप्र धर्मराजप्रसादतः । भुक्त्वा भोगांश्च पुत्रार्थानैहिकान्देवदुर्लभान् ॥ ६५ ॥

હે બ્રાહ્મણ! આ રીતે વિધિપૂર્વક કર્મ કરીને ધર્મરાજના પ્રસાદથી તેણે આ લોકમાં દેવોને પણ દુર્લભ એવા ભોગો તથા પુત્રપ્રાપ્તિનું વર ભોગવ્યું.

Verse 66

विमानवरमास्थाय देहांते विष्णुलोकभाक् ॥ ६६ ॥

દેહાંત સમયે તે ઉત્તમ વિમાનમાં આરોહણ કરીને વિષ્ણુલોકનો નિવાસી બને છે.

Verse 67

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे द्वादशमासस्थितदशमीव्रतनिरूपणं नामैकोनविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः ॥ ११९ ॥

આ રીતે શ્રી બૃહન્નારદીય પુરાણના પૂર્વભાગમાં, બૃહદુપાખ્યાનના ચતુર્થ પાદમાં ‘દ્વાદશ માસસ્થિત દશમી વ્રત નિરૂપણ’ નામનો એકસો ઓગણીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.