The Narration of the Navamī Vow Observed Across the Twelve Months

Verse 1

सनातन उवाच । अथ वक्ष्यामि विप्रेंद्र नवम्यास्ते व्रतानि वै । यानि कृत्वा नरा लोके लभंते वांछितं फलम् ॥ १ ॥

સનાતન બોલ્યા—હે વિપ્રેન્દ્ર! હવે હું નવમીના વ્રતોનું વર્ણન કરું છું; જેને કરીને મનુષ્યો આ લોકમાં ઇચ્છિત ફળ પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 2

चैत्रस्य शुक्लपक्षे तु श्रीरामनवमीव्रतम् । तत्रोपवासं विधिवच्छक्तो भक्तः समाचरेत् ॥ २ ॥

ચૈત્રના શુક્લપક્ષમાં શ્રીરામનવમીનું વ્રત થાય છે; તે સમયે સમર્થ ભક્તે વિધિપૂર્વક ઉપવાસ કરવો જોઈએ.

Verse 3

अशक्तश्चैकभक्तं वै मध्याह्नोत्सवतः परम् । विप्रान्संभोज्य मिष्टान्नै रामप्रीति सुमाचरेत् ॥ ३ ॥

જે સંપૂર્ણ વિધિ કરી શકતો ન હોય, તે મધ્યાહ્નોત્સવ પછી એકભક્ત-વ્રત ધારણ કરે. વિપ્રોને મિષ્ટાન્નથી આદરપૂર્વક ભોજન કરાવી શ્રીરામની પ્રીતિ માટે આ સારા રીતે આચરે.

Verse 4

गोभूतिलहरिरण्याद्येर्वस्त्रालंकरणेस्तथा । एव यः कुरुते भक्त्या श्रीरामनवमीव्रतम् ॥ ४ ॥

ગાય, જમીન, તલ, સોનું વગેરે તથા વસ્ત્રો અને આભૂષણો અર્પણ કરીને જે ભક્તિથી શ્રીરામનવમી-વ્રત કરે છે, તે વિધિ મુજબ વ્રતનું ફળ પામે છે.

Verse 5

विधूय चेहपापानि व्रजेद्विष्णोः परं पदम् । उक्तं मातृव्रतं चात्र भैरवेण समन्विताः ॥ ५ ॥

આ લોકમાં સંચિત પાપોને ધોઈને મનુષ્ય વિષ્ણુના પરમ પદને પામે છે. અહીં ભૈરવ સાથે સંયુક્ત માતૃ-વ્રતનું વર્ણન પણ કરવામાં આવ્યું છે.

Verse 6

स्रग्गंधवस्रनमनैवेद्यैश्चतुःष्टिस्तु योगिनीः । अत्रैव भद्रकालो तु योगिनीनां महाबला ॥ ६ ॥

હાર, સુગંધ, વસ્ત્ર, નમસ્કાર અને નૈવેદ્યથી ચોસઠ યોગિનીઓની પૂજા કરવી જોઈએ. અહીં જ યોગિનીઓમાં મહાબલા ભદ્રકાળીનું પણ આરાધન કરવું.

Verse 7

ब्राह्मणश्रेष्टः सर्वासामाधिपत्येऽभिषेचिता । तस्मात्तां पूजयेच्चात्र सोपवासो जितेंद्रियः ॥ ७ ॥

બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠે તેણીને સર્વ પર અધિપત્ય માટે અભિષેક કર્યો છે. તેથી અહીં ઉપવાસ કરીને અને ઇન્દ્રિયો જીતીને તેની પૂજા કરવી જોઈએ.

Verse 8

राधे नवम्यां दलयोश्चंडिकां यस्तु पूजयेत् । विधिना स विमानेन देवतैः सह मोदते ॥ ८ ॥

હે રાધે, જે નવમી તિથિએ કમળના દળો સાથે વિધિપૂર્વક ચંડિકાની પૂજા કરે છે, તે દેવતાઓ સાથે દિવ્ય વિમાનમાં આનંદ કરે છે.

Verse 9

ज्येष्ठशुक्लनवम्यां तु सोपवासो नरोत्तमः । उमां संपूज्य विधिवत्कुमारीर्भोजयेद्द्विजान् ॥ ९ ॥

જ્યેષ્ઠ શુક્લપક્ષની નવમીના દિવસે શ્રેષ્ઠ પુરુષે ઉપવાસ રાખવો; વિધિપૂર્વક ઉમાની પૂજા કરીને કુમારીઓ અને દ્વિજોને (બ્રાહ્મણોને) ભોજન કરાવવું.

Verse 10

स्वभक्त्या दक्षिणां दत्वा शाल्यन्नं पयसाऽश्नुयात् । उमाव्रतमिदं विप्र यः कुर्याद्विधिवन्नरः ॥ १० ॥

ભક્તિપૂર્વક દક્ષિણા આપી પછી દૂધ સાથે શાલિ-અન્ન (ચોખાનું ભોજન) ગ્રહણ કરવું. હે વિપ્ર, આ ઉમાવ્રત છે; જે પુરુષ તેને વિધિપૂર્વક કરે છે.

Verse 11

स भुक्त्वेह वरान्भोगानंते स्वर्गगतिं लभेत् । आषाढे मासि विप्रेंद्र यः कुर्यात्पक्षयोर्द्विज ॥ ११ ॥

તે અહીં ઉત્તમ ભોગો ભોગવી અંતે સ્વર્ગગતિ પામે છે—હે વિપ્રેન્દ્ર—જે દ્વિજ આષાઢ માસમાં બંને પક્ષોમાં (આ વ્રત) કરે છે.

Verse 12

नक्तं चैंद्रीं समभ्यर्च्येदैरावतगतां सिताम् । स भवेद्वैवलोके तु भोगभारग्देवयानगः ॥ १२ ॥

જો કોઈ રાત્રે ઐન્દ્રી દેવીની આરાધના કરે—તેણીને ઐરાવત પર આરૂઢ, શ્વેત અને તેજસ્વી રૂપે ધ્યાન કરીને—તો તે વૈવસ્વત લોકમાં ભોગનો ભાર ધારણ કરનાર અને દેવયાનથી ગમન કરનાર બને છે.

Verse 13

श्रावणे मासि विप्रेन्द्र यः कुर्यान्नक्तभोजनम् । पक्षयोरुपवासं वा कौमारीं चंडिकां यजेत् ॥ १३ ॥

હે વિપ્રેન્દ્ર! શ્રાવણ માસમાં જે નક્તભોજનનું વ્રત કરે, અથવા બંને પક્ષોમાં ઉપવાસ રાખે, તેણે કૌમારી રૂપવાળી ચંડિકાનું પૂજન કરવું જોઈએ।

Verse 14

एवं पापहरां गंधैः पुष्पैर्धूपैश्च दीपकैः । नैवेद्यैर्विविधैश्चैव कुमारीभोजनैस्तथा ॥ १४ ॥

આ રીતે પાપહર રીતે સુગંધ, પુષ્પ, ધૂપ અને દીપથી, તેમજ વિવિધ નૈવેદ્ય અર્પણ કરીને અને કુમારીઓને ભોજન કરાવી પૂજન કરવું જોઈએ।

Verse 15

एवं यः कुरुते भक्त्या कौमारीव्रतमुत्तमम् । स विमानेन गच्छेद्वै देवीलोकं सनातनम् ॥ १५ ॥

જે આ રીતે ભક્તિપૂર્વક ઉત્તમ કૌમારી વ્રત કરે છે, તે નિશ્ચયે વિમાન દ્વારા દેવીલોકના સનાતન ધામે જાય છે।

Verse 16

भाद्रे तु नवमी शुक्ला नंदाह्वा परिकीर्तिता । तस्यां यः पूजयेद्दुर्गां विधिवच्चोपचारकैः ॥ १६ ॥

ભાદ્રપદમાં શુક્લ નવમી ‘નંદા’ નામે પ્રસિદ્ધ છે; તે તિથિએ જે વિધિપૂર્વક ઉપચારોથી દુર્ગાનું પૂજન કરે।

Verse 17

सोऽश्वमेधफलं लब्ध्वा विष्णुलोके महीयते । आश्विने शुक्लनवमी महापूर्वा प्रकीर्तिता ॥ १७ ॥

તે અશ્વમેધ યજ્ઞ સમાન ફળ મેળવી વિષ્ણુલોકમાં મહિમાવંત થાય છે; અને આશ્વિન માસની શુક્લ નવમી ‘મહાપૂર્વા’ તરીકે પ્રકીર્તિત છે।

Verse 18

अपराह्णे शमीपूजा कार्याऽस्यां प्राग्दिशि द्विज । ततो निशायां प्राग्यामे खङ्गं धनुरिषून्गदाम् ॥ १८ ॥

હે દ્વિજ, અપરાહ્ને અહીં પૂર્વ દિશા તરફ મુખ રાખીને શમી વૃક્ષની પૂજા કરવી જોઈએ. ત્યારબાદ રાત્રિના પ્રથમ પ્રહરમાં ખડ્ગ, ધનુષ્ય, બાણ અને ગદાનું પૂજન કરવું.

Verse 19

शूलं शक्तिं च परशुं धुरिकां चर्म खेटकम् । छत्रं ध्वजं गजं चाश्व गोवृषं पुस्तकं तुलाम् ॥ १९ ॥

ત્રિશૂલ, શક્તિ, પરશુ, જુઆ; ચામડાની ઢાલ; છત્ર અને ધ્વજ; હાથી અને ઘોડો; ગાય અને બળદ; પુસ્તક અને તુલા—આ બધાનું (પૂજન કરવું).

Verse 20

दंडं पाशं चक्रशंखौ गंधाद्यैरुपचारकैः । संपूज्य महिषं तत्र भद्रकाल्यै समालभेत् ॥ २० ॥

દંડ, પાશ, ચક્ર અને શંખ—ગંધાદિ ઉપચારોથી વિધિપૂર્વક પૂજીને, ત્યાં ભદ્રકાળી માટે મહિષનું બલિ અર્પણ કરવું.

Verse 21

एवं बलिं विधायाथ भुक्त्वा पवान्नमेव च । द्विजेभ्यो दक्षिणां दत्वा व्रतं तत्र समापयेत् ॥ २१ ॥

આ રીતે બલિ વિધાન કરીને, પછી માત્ર પવિત્ર અન્ન જ ગ્રહણ કરવું. દ્વિજોને દક્ષિણા આપી, એ જ રીતે ત્યાં વ્રતનું સમાપન કરવું.

Verse 22

एवं यः पूजयेद्दुर्गां नॄणां दुर्गतिनाशिनीम् । इह भुक्त्वा वरान्भोगानंते स्वर्गतिमाप्नुयात् ॥ २२ ॥

આ રીતે જે મનુષ્યોની દુર્ગતિ નાશ કરનાર દુર્ગા દેવીની પૂજા કરે છે, તે આ લોકમાં ઉત્તમ ભોગો ભોગવીને અંતે સ્વર્ગગતિ પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 23

कार्तिके शुक्लनवमी याऽक्षया सा प्रकीर्तता । तस्यामश्वत्थमूले वै तर्प्पणं सम्यगाचरेत् ॥ २३ ॥

કાર્તિક શુક્લ પક્ષની નવમી ‘અક્ષયા’ તરીકે પ્રખ્યાત છે. તે દિવસે અશ્વત્થ (પીપળ) વૃક્ષના મૂળે વિધિપૂર્વક તર્પણ કરવું જોઈએ.

Verse 24

देवानां च ऋषीणां च पितॄणां चापि नारद । स्वशाखोक्तैस्तथा मंत्रैः सूर्यायार्घ्यं ततोऽर्पयेत् ॥ २४ ॥

હે નારદ! દેવો, ઋષિઓ અને પિતૃઓના હિતાર્થે, પોતાની શાખામાં નિર્દિષ્ટ મંત્રોથી પછી સૂર્યને અર્ઘ્ય અર્પણ કરવું જોઈએ.

Verse 25

ततो द्विजान्भोजयित्वा मिष्टान्नेन मुनीश्वर । स्वयं भुक्त्वा च विहरेद्द्विजेभ्यो दत्तदक्षिणः ॥ २५ ॥

પછી, હે મુનીશ્વર! મીઠા અને ઉત્તમ અન્નથી દ્વિજોને ભોજન કરાવી, તેમને દક્ષિણા આપી, પોતે ભોજન કરીને ત્યારબાદ શાંતિથી સમય વિતાવવો.

Verse 26

एवं यः कुरुते भक्त्या जपदानं द्विजार्चनम् । होमं च सर्वमक्षय्यं भवेदिति विधेर्वयः ॥ २६ ॥

આ રીતે જે ભક્તિથી જપ, દાન, દ્વિજ-અર્ચન અને હોમ કરે છે, તેનું સર્વ પુણ્ય અક્ષય બને છે—આ વિધિનું વચન છે.

Verse 27

मार्गे तु शुक्लनवमी नंदिनी परिकीर्तिता । तस्यामुपोषितो यस्तु जगदंबां प्रपूजयेत् ॥ २७ ॥

માર્ગશીર્ષ માસમાં શુક્લ પક્ષની નવમી ‘નંદિની’ તરીકે કીર્તિત છે. તે દિવસે ઉપવાસ રાખીને જે જગદંબાનું વિધિપૂર્વક પૂજન કરે, તે પુણ્ય પામે છે.

Verse 28

गंधाद्यैः सोऽश्वमेधस्य फलभाङ्नात्र संशयः । पौषे शुक्लनवम्यां तु महामायां प्रपूजयेत् ॥ २८ ॥

સુગંધ વગેરે અર્પણ કરવાથી તે અશ્વમેધ યજ્ઞના ફળનો ભાગી બને છે—એમાં સંશય નથી. પૌષ માસના શુક્લ પક્ષની નવમીએ મહામાયાનું પૂર્ણ શ્રદ્ધાથી પૂજન કરવું જોઈએ.

Verse 29

एकभक्तपरो विप्र वाजपेयफलाप्तये । माघमासे तु वा शुक्ला नवमी लोकपूजिता ॥ २९ ॥

હે વિપ્ર, જે એકભક્ત વ્રત પાળે છે તે વાજપેય યજ્ઞનું ફળ પ્રાપ્ત કરે છે. માઘ માસની શુક્લ નવમી લોકમાં વિશેષ રીતે પૂજિત છે.

Verse 30

महानंदेति सा प्रोक्ता सदानंदकरी नृणाम् । तस्यां स्नानं तथा दानं जपो होम उपोषणम् ॥ ३० ॥

તે ‘મહાનંદા’ તરીકે કહેવાય છે, જે મનુષ્યોને સદા આનંદ આપનારી છે. તેમાં સ્નાન, દાન, જપ, હોમ અને ઉપવાસ કરવો જોઈએ.

Verse 31

सर्वमक्षयतां याति नात्र कार्या विचारणा । फाल्गुनामलपक्षस्य नवमी या द्विजोत्तम ॥ ३१ ॥

બધું અક્ષય બની જાય છે—એમાં વિચાર કરવાની જરૂર નથી. હે દ્વિજોત્તમ, ફાલ્ગુન માસના નિર્મળ શુક્લ પક્ષની જે નવમી છે, તે દિવસે।

Verse 32

आनंदा सा महापुण्या सर्वपापहरा स्मृता । सोपवासोऽर्चयेत्तत्र यस्त्वानंदां द्विजोत्तम ॥ ३२ ॥

‘આનંદા’ નામની તે તિથિ/વ્રત મહાપુણ્યદાયિની અને સર્વ પાપ હરનારી તરીકે સ્મરાય છે. હે દ્વિજોત્તમ, જે ત્યાં ઉપવાસ સાથે આનંદાનું અર્ચન કરે છે।

Verse 33

स लभेद्वांछितान्कामान्सत्यं सत्यं मयोदितम् ॥ ३३ ॥

તે નિશ્ચયે ઇચ્છિત કામનાઓ પ્રાપ્ત કરે છે; આ સત્ય છે—સત્ય—મારા દ્વારા કહેલું છે.

Verse 34

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे द्वादशमासस्थितनवमीव्रतकथनं नामाष्टादशाधिकशततमोऽध्यायः ॥ ११८ ॥

આ રીતે શ્રીબૃહન્નારદીયપુરાણના પૂર્વભાગમાં, બૃહદુપાખ્યાનના ચતુર્થપાદમાં ‘દ્વાદશ માસસ્થિત નવમી વ્રતકથન’ નામનો એકસો અઢારમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.