The exposition of the Pañcamī vow to be observed in the twelve months

Verse 1

सनातन उवाच । श्रृणु विप्र प्रवक्ष्यामि पंचम्यास्ते व्रतान्यहम् । यानि भक्त्या समास्थाय सर्वान्कामानवाप्नुयात् ॥ १ ॥

સનાતન બોલ્યા—હે વિપ્ર, સાંભળો; હું પંચમીના વ્રતો કહું છું. જેને ભક્તિથી આચરવાથી સર્વ કામનાઓ પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 2

प्रोक्ता मत्स्यजयंती तु पंचमी मधुशुक्लगा । अस्यां मत्स्यावतारार्चा भक्तैः कार्या महोत्सवा ॥ २ ॥

મધુ (ચૈત્ર) માસના શુક્લપક્ષની પંચમીને ‘મત્સ્યજયંતી’ કહેવાઈ છે. તે દિવસે ભક્તોએ ભગવાન વિષ્ણુના મત્સ્ય અવતારની આરાધના મહોત્સવરૂપે કરવી જોઈએ.

Verse 3

श्रीपंचमीति चैषोक्ता तत्र कार्यं श्रियोऽर्चनम् । गंधाद्यैरुपचारैस्तु नैवेद्यैः पायसादिभिः ॥ ३ ॥

આ વ્રતને ‘શ્રીપંચમી’ કહેવામાં આવ્યું છે. તે દિવસે શ્રીલક્ષ્મીજીનું પૂજન કરવું, સુગંધાદિ ઉપચાર અર્પણ કરવા અને પાયસ (ખીર) વગેરે નૈવેદ્ય સમર્પિત કરવું।

Verse 4

यो लक्ष्मीं पूजयेच्चात्र तं वै लक्ष्मीर्न मुंचति । पृथ्वीव्रतं तथा चांद्रं हयग्रीवव्रतं तथा ॥ ४ ॥

અહીં જે લક્ષ્મીજીની પૂજા કરે છે, તેને લક્ષ્મી કદી છોડતી નથી. તેમજ પૃથ્વી-વ્રત, ચાંદ્ર-વ્રત અને હયગ્રીવ-વ્રત પણ નિર્ધારિત છે।

Verse 5

कार्यं तत्तद्विधानेन तत्तत्सिद्धिमभीप्सुभिः । अथ वैशाखपंचम्यां शेषं चाभ्यर्च्य मानवः ॥ ५ ॥

જે જે સિદ્ધિ ઇચ્છે તે તે કાર્ય તેના નિયમ મુજબ કરવું. ત્યારબાદ વૈશાખ પંચમીએ મનુષ્યે શેષ (અનંત)નું પણ પૂજન કરવું।

Verse 6

सर्वैर्नागगणैर्युक्तमभीष्टं लभते फलम् । तथा ज्येष्ठस्य पंचम्यां पितॄनभ्यर्चयेत्सुधीः ॥ ६ ॥

સમસ્ત નાગગણોની કૃપાથી ઇચ્છિત ફળ મળે છે. તેમજ જ્યેષ્ઠ માસની પંચમીએ વિદ્વાન વ્યક્તિએ પિતૃઓનું પૂજન કરવું।

Verse 7

सर्वकामफलावाप्तिर्भवेद्वै विप्रभोजनैः । अथाषाढस्य पंचम्यां वायुं सर्वगतं मुने ॥ ७ ॥

વિપ્રોને ભોજન કરાવવાથી સર્વ કામનાઓના ફળની પ્રાપ્તિ થાય છે. ત્યારબાદ, હે મુને, આષાઢ પંચમીએ સર્વવ્યાપી વાયુનું પૂજન કરવું।

Verse 8

ग्रामाद्बहिर्विनिर्गत्य धरोपस्थे समास्तितः । ध्वजं च पंचवर्णं तु वंशदंडाग्रसंस्थितम् ॥ ८ ॥

ગામની બહાર નીકળી તે ધરતી પર બેઠો. ત્યાં વાંસના દંડના શિખરે સ્થિર પંચવર્ણ ધ્વજ ઊભો કર્યો॥

Verse 9

समुच्छ्रितं निदध्यात्तु कल्पिताब्जे तु मध्यतः । ततस्तन्मूलदेशे तु दिक्षु सर्वासु नारद ॥ ९ ॥

તે ધ્વજને ઊંચે ઉઠેલો, કલ્પિત કમળના મધ્યમાં સ્થિત માની ધ્યાન કરવું. પછી, હે નારદ, તેના મૂળસ્થાને સર્વ દિશાઓમાં તેવી જ ભાવના કરવી॥

Verse 10

लोकपालान्समभ्यर्च्य कुर्याद्वायुपरीक्षणम् । प्रथमादिषु यामेषु यो यो वायुः प्रवर्तते ॥ १० ॥

લોકપાલોની યથાવિધી અર્ચના કરીને વાયુ-પરીક્ષણ કરવું. પ્રથમ વગેરે યામોમાં જે જે વાયુ પ્રવર્તે તેનું નિરીક્ષણ કરવું॥

Verse 11

तस्मै तस्मै दिगीशाय पूजां सम्यक् प्रकल्पयेत् । एवं स्थित्वा निराहारस्तत्र यामचतुष्टयम् ॥ ११ ॥

દરેક દિગીશ માટે સમ્યક પૂજાની રચના કરવી. આ રીતે સ્થિત રહી, નિરાહાર રહી, ત્યાં ચાર યામ સુધી નિવાસ કરવો॥

Verse 12

सायमागत्य गेहं स्वं भुक्त्वा स्वल्पं समाहितः । लोकपालान्नमस्कृत्य स्वप्याद्भूमितले शुचौ ॥ १२ ॥

સાંજે પોતાના ઘરે આવી, મન સમાધાનમાં રાખી થોડું ભોજન કરવું. લોકપાલોને નમસ્કાર કરીને શુચિ ભૂમિતલે શયન કરવું॥

Verse 13

यः स्वप्नो जायते तस्यां रात्रौ यामे चतुर्थके । स एव भविता नूनं स्वप्न इत्याह वै शिवः ॥ १३ ॥

રાત્રિના ચોથા યામમાં જે સ્વપ્ન ઉપજે, તે નિશ્ચયે સત્ય બની ફળ આપે—સ્વપ્ન વિષે શિવે એમ કહ્યું છે.

Verse 14

अशुभे तु समुत्पन्ने शिवपूजापरायणः । सोपवासो नयेदष्टयामं तद्दिनमेव वा ॥ १४ ॥

અશુભ ઘટના ઊભી થાય ત્યારે શિવપૂજામાં પરાયણ ભક્તે ઉપવાસ સાથે નિયમપૂર્વક આઠ યામ (પૂર્ણ દિવસ) અથવા ઓછામાં ઓછો એ જ દિવસ સાધનામાં વિતાવવો.

Verse 15

भोजयित्वा द्विजानष्टौ ततः शुभफलं लभेत् । व्रतमेतत्समुदितं शुभाशुभनिदर्शनम् ॥ १५ ॥

આઠ દ્વિજોને ભોજન કરાવી પછી શુભ ફળ પ્રાપ્ત થાય છે. આ વ્રત શુભ-અશુભ બંનેનું નિદર્શન કરનારું કહેવાયું છે.

Verse 16

नृणां सौभाग्यजनकमिह लोके परत्र च । श्रावणे कृष्णपंचम्यां व्रतं ह्यन्नसमृद्धिदम् ॥ १६ ॥

આ વ્રત મનુષ્યોને ઇહલોક અને પરલોક—બન્નેમાં સૌભાગ્ય આપનારું છે. શ્રાવણ માસની કૃષ્ણપંચમીએ કરવાથી તે અન્નસમૃદ્ધિ આપે છે.

Verse 17

चतुर्थ्यां दिनशेषे तु सर्वाण्यन्नानि नारद । पृथक् पात्रेषु संस्थाप्य जलैराप्लावयेत्सुधीः ॥ १७ ॥

હે નારદ, ચતુર્થીના દિવસે દિવસનો શેષ ભાગ બાકી હોય ત્યારે, બુદ્ધિમાને સર્વ અન્નને અલગ-અલગ પાત્રોમાં મૂકી જળથી સારી રીતે છાંટી ભીંજવવું જોઈએ.

Verse 18

ततो पात्रांतरे तत्तु निष्कास्यांबु निधापयेत् । प्रातर्भानौ समुदिते पितॄंश्चैव तथा ऋषीन् ॥ १८ ॥

પછી તે જળને બીજા પાત્રમાં કાઢી અલગ રાખવું. પ્રાતઃ સૂર્ય ઉગે ત્યારે તે જળથી પિતૃઓ તથા ઋષિઓનું તર્પણ કરવું.

Verse 19

देवांश्चाभ्यर्च्य सुस्नातं कृत्वा नैवेद्यमग्रतः । तदन्नं याचकेभ्यस्तु प्रयच्छेत्प्रीतमानसः ॥ १९ ॥

દેવોની આરાધના કરીને, સારી રીતે સ્નાન કરીને, આગળ નૈવેદ્ય મૂકી, પ્રસન્ન મનથી તે અન્ન યાચકોને આપવું.

Verse 20

सर्वं दिनं क्षिपेदेवं प्रदोषे तु शिवालये । गत्वा संपूजयेद्देवं लिंगरूपिणमीश्वरम् ॥ २० ॥

આ રીતે આખો દિવસ પસાર કરીને, પ્રદોષકાળે શિવાલયમાં જઈ, લિંગરૂપ ઈશ્વરનું વિધિવત્ પૂજન કરવું.

Verse 21

गंधपुष्पादिभिः सम्यक्पूजयित्वा महेश्वरम् । जपेत्पञ्चाक्षरी विद्यां शतं चापि सहस्रकम् ॥ २१ ॥

ગંધ, પુષ્પ વગેરે વડે મહેશ્વરનું યોગ્ય રીતે પૂજન કરીને, પંચાક્ષરી વિદ્યાનો જપ સો વાર અથવા હજાર વાર કરવો.

Verse 22

जपं निवेद्य देवाय भवाय भवरूपिणे । स्तुत्वा सर्वैर्वौदिकैश्च पौराणैश्चाप्यनाकुलः ॥ २२ ॥

પોતાનો જપ ભવરূপી ભવદેવને અર્પણ કરીને, નિર્વિઘ્ન મનથી વૈદિક તથા પૌરાણિક સ્તુતિઓ વડે તેમની સ્તુતિ કરવી.

Verse 23

प्रार्थयेद्देवमीशानं शश्वत्सर्वान्नसिद्धये । शारदीयानि चान्नानि तथा वासंतिकान्यपि ॥ २३ ॥

સર્વ પ્રકારના અન્નની અચૂક સિદ્ધિ માટે ઈશાન પ્રભુને સદા પ્રાર્થના કરવી જોઈએ—શારદીય અન્ન પણ અને વસંતિક અન્ન પણ।

Verse 24

यानि स्युस्तैः समृद्धोऽहं भूयां जन्मनि जन्मनि । एवं संप्रार्थ्य देवेशं गृहमागत्य वै स्वकम् ॥ २४ ॥

“એ જ આશીર્વાદોથી હું જન્મે જન્મે સમૃદ્ધ રહું.” એમ દેવેશને હૃદયપૂર્વક પ્રાર્થના કરીને તે પોતાના ઘેર પરત આવ્યો।

Verse 25

दत्वान्नं ब्राह्मणादिभ्यः पक्वं भुञ्जीत वाग्यतः । एतदन्नव्रतं विप्र विधिनाऽचरितं नृभिः ॥ २५ ॥

બ્રાહ્મણ વગેરેને પક્વ અન્ન દાન કરીને, વાણીમાં સંયમ રાખી પોતે પણ પક્વ અન્ન જ ભોજન કરવું. હે વિપ્ર, આ અન્નવ્રત છે, જે વિધિપૂર્વક આચરવું.

Verse 26

सर्वान्नसंपज्जनकं परलोके गतिप्रदम् । श्रावणे शुक्लपञ्चजम्यां नृभिरास्तिक्यतत्परैः ॥ २६ ॥

શ્રાવણ માસની શુક્લ પંચમીના દિવસે, આસ્તિક્યમાં તત્પર મનુષ્યોએ તે વ્રત આચરવું જોઈએ, જે સર્વ અન્નસમૃદ્ધિ આપે અને પરલોકમાં શુભ ગતિ પ્રદાન કરે।

Verse 27

द्वारस्योभयतो लेख्या गोमयेन विषोल्बणाः । गंधाद्यैः पूजयेत्तांश्च तथेंद्राणीमनंतरम् ॥ २७ ॥

દ્વારની બંને બાજુ ગોમયથી વિષનિવારક શુભ રેખાઓ/ચિહ્નો દોરવા. પછી ગંધ વગેરે ઉપચારોથી તે ચિહ્નોની પૂજા કરીને, ત્યારબાદ ઇન્દ્રાણીનું આરાધન કરવું.

Verse 28

संपूज्य स्वर्णरूप्यादिदध्यक्षतकुशांबुभिः । गन्धैः पुष्पैस्तथा धूपैर्दीपैर्नैवेद्यसंचयैः ॥ २८ ॥

સુવર્ણ-રૂપ્યાદિ દ્રવ્યો, દહીં, અક્ષત, કુશ અને પવિત્ર જળથી; તેમજ સુગંધ, પુષ્પ, ધૂપ, દીપ અને બહુ નૈવેદ્યથી દેવનું વિધિપૂર્વક પૂજન કરવું।

Verse 29

ततः प्रदक्षिणीकृत्य तद्द्रव्यं संप्रणम्य च । संप्रार्थ्य भक्तिभावेन विप्राग्र्येषु समर्पयेत् ॥ २९ ॥

પછી પ્રદક્ષિણા કરીને, તે દ્રવ્યને નમસ્કાર કરી; ભક્તિભાવથી પ્રાર્થના કરીને તેને શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને અર્પણ કરવું।

Verse 30

यदिदं स्वर्णरौप्यादि द्रव्यं वै विप्रसात्कृतम् । तदनंतफलं भूयान्मम जन्मनि जन्मनि ॥ ३० ॥

આ સુવર્ણ-રૂપ્યાદિ દ્રવ્ય જે ખરેખર બ્રાહ્મણને અર્પણ થયું છે, તે મારા માટે જન્મે જન્મે અનંત ફળ આપનારું પુણ્ય બને।

Verse 31

इत्येवं ददतो द्रव्यं भक्तिभावेन नारद । प्रसन्नः स्याद्धनाध्यक्षः स्वर्णादिकसमृद्धिदः ॥ ३१ ॥

હે નારદ! આ રીતે જે ભક્તિભાવથી દ્રવ્ય દાન કરે છે, તેના પર ધનના અધિપતિ પ્રભુ પ્રસન્ન થાય છે અને સુવર્ણાદિ સમૃદ્ધિ આપે છે।

Verse 32

एतद्व्रतं नरः कृत्वा विप्रान्संभोज्य भक्तितः । पश्चात्स्वयं च भुञ्जीत दारापत्यसुहृद्दृतः ॥ ३२ ॥

આ વ્રત કરીને મનુષ્યે ભક્તિથી બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું; પછી પત્ની, સંતાન અને સુહૃદો સાથે પોતે પણ ભોજન કરવું।

Verse 33

भाद्रे तु कृष्णपंचम्यां नागान् क्षीरेण तर्पयेत् ॥ ३३ ॥

ભાદ્રપદ માસની કૃષ્ણપક્ષ પંચમીએ નાગોને દૂધથી તર્પણ કરીને તૃપ્ત કરવાં જોઈએ।

Verse 34

यस्तस्याऽसप्तमं यावत्कुलं सर्पात्सुनिर्भयम् । भाद्रस्य शुक्लपंचम्यां पूजयेदृषिसत्तमान् ॥ ३४ ॥

જે ભાદ્રપદની શુક્લપક્ષ પંચમીએ શ્રેષ્ઠ ઋષિઓની પૂજા કરે છે, તેનું કુળ સાતમી પેઢી સુધી સર્પભયથી સંપૂર્ણ નિર્ભય બને છે।

Verse 35

प्रातर्नद्यादिके स्नात्वा कृत्वा नित्यमतंद्रितः । गृहमागत्य यत्नेन वेदिकां कारयेन्मृदा ॥ ३५ ॥

સવારે નદી વગેરેમાં સ્નાન કરીને, આળસ વિના નિત્યકર્મો કરી, ઘેર આવી પ્રયત્નપૂર્વક માટીની વેદિકા બનાવડાવવી।

Verse 36

गोमयेनोपलिप्याथ कृत्वा पुष्पोपशोभिताम् । तत्रास्तीर्य कुशान्विप्रऋषीन्सप्त समर्चयेत् ॥ ३६ ॥

પછી ગોમયથી લિપીને પુષ્પોથી શોભિત કરવી; ત્યાં કુશ પાથરી સાત વિપ્ર-ઋષિઓની વિધિપૂર્વક પૂજા કરવી।

Verse 37

गन्धैश्च विविधैः पुष्पैर्धूपैर्दीपैः सुशोभनेः । कश्यपोऽत्रिर्भरद्वाजौ विश्वामित्रोऽथ गौतमः ॥ ३७ ॥

વિવિધ સુગંધો, અનેક પુષ્પો, ધૂપ અને દીપોથી અતિ શોભિત થઈ ત્યાં કશ્યપ, અત્રિ, ભરદ્વાજ, વિશ્વામિત્ર તથા ગૌતમ ઋષિ વિરાજમાન હતા।

Verse 38

जमदग्निर्वसिष्ठश्च सप्तैते ऋषयः स्मृताः । एतैभ्योऽघ्य च विधिवत्कल्पयित्वा प्रदाय च ॥ ३८ ॥

જમદગ્નિ અને વસિષ્ઠ—અન્ય સાથે મળીને એ સાત ઋષિ તરીકે સ્મરાય છે. વિધિ મુજબ અર્ઘ્ય તૈયાર કરી શ્રદ્ધાપૂર્વક તેમને અર્પણ કરવું.

Verse 39

नैवेद्यं विपचेद्वीमान्श्यामाकाद्यैरकृष्टकैः । तन्निवेद्य विसृज्येमान्स्वयं चाद्यात्तदेव हि ॥ ३९ ॥

શ્યામાક વગેરે અખેતી ધાન્યોથી વિષ્ણુ-આસન (વીમાન) માટે નૈવેદ્ય રાંધવું. તે નિવેદન કરીને તેમને મુક્ત કરવું અને પોતે પણ એ જ પ્રસાદ ગ્રહણ કરવો.

Verse 40

अनेन विधिना सप्त वर्षाणि प्रतिवत्सरम् । कृत्वा व्रतांते वरयेदाचार्यान् सप्त वैदिकान् ॥ ४० ॥

આ જ વિધિ પ્રમાણે દર વર્ષે સાત વર્ષ સુધી વ્રત કરવું. વ્રતના અંતે સાત વૈદિક આચાર્યોને યથોચિત સન્માન આપી દક્ષિણા અર્પણ કરવી.

Verse 41

प्रतिमाः सप्तकुर्वींत सुवर्णेन स्वशक्तितः । जटिलाः साक्षसूत्राश्च कमण्डलुसमन्विताः ॥ ४१ ॥

પોતાની શક્તિ મુજબ સોનાથી સાત પ્રતિમાઓ બનાવડાવવી—જટાધારી, યજ્ઞોપવીત સહિત અને કમંડલુથી યુક્ત.

Verse 42

संस्थाप्य कलशेष्वेतांस्ताम्रेषु मृन्मयेषु वा । स्नापयेद्विधिवद्भक्त्या पृथक्पंचामृतैरपि ॥ ४२ ॥

આને તાંબાના અથવા માટીના કલશોમાં સ્થાપિત કરીને, વિધિ મુજબ ભક્તિથી, અલગ અલગ પંચામૃતથી સ્નાન કરાવવું.

Verse 43

उपचारैः षोडशभिस्ततः संपूज्य भक्तितः । अर्घ्यं दत्वा ततो होमं तिलव्रीहियवादिभिः ॥ ४३ ॥

પછી ભક્તિપૂર્વક સોળ ઉપચારોથી સંપૂર્ણ પૂજા કરીને, અર્ઘ્ય અર્પણ કરી, તલ, ચોખા, જવ વગેરે વડે હોમ કરવો।

Verse 44

। सहस्तोमाइति ऋखा नामनन्त्रैस्तु वा पृथक् । पुण्यैर्मन्त्रैस्तथैवान्यैर्हुत्वा पूर्णाहुतिं चरेत् ॥ ४४ ॥

‘સહસ્તોમા’ નામની ઋચા જપતા, અથવા અલગથી પોતાના નામમંત્રોથી, પુણ્ય તથા અન્ય વિધિમંત્રોથી આહુતિ આપી અંતે પૂર્ણાહુતિ કરવી।

Verse 45

ततस्तु सप्त गा दद्याद्वस्त्रालंकारसंयुताः । आचार्यं पूजयेज्जैव वस्त्रालंकारभूषणैः ॥ ४५ ॥

ત્યારબાદ વસ્ત્ર અને આભૂષણોથી યુક્ત સાત ગાયો દાન કરવી; તેમજ આચાર્યને પણ વસ્ત્ર, આભૂષણ અને અલંકારોથી સન્માનપૂર્વક પૂજવો।

Verse 46

अनुज्ञया गुरोः पश्चान्मूर्तीर्विप्रेषु चार्पयेत् । भोजयित्वा तु तान्भक्त्या प्रणिपत्य विसर्जयेत् ॥ ४६ ॥

ગુરુની અનુજ્ઞા મેળવી પછી વિપ્રોને મૂર્તિઓ અર્પણ કરવી; તેમને ભક્તિપૂર્વક ભોજન કરાવી, પ્રણામ કરીને આદરથી વિદાય આપવી।

Verse 47

ततश्चेष्टैः सहासीनः स्वयं ब्राह्मणशेषितम् । भुंक्त्वा वै षड्रसोपेतं प्रमुद्यात्सह बंधुभिः ॥ ४७ ॥

પછી પોતાના સાથીઓ સાથે બેસીને, બ્રાહ્મણો પછી બચેલું ષડ્રસયુક્ત પ્રસાદ પોતે ભોગવી, બંધુઓ સાથે આનંદિત થવું।

Verse 48

एतत्कृत्वा व्रतं गांगं भोगान्भुक्त्वाथ वाञ्छितान् । सप्तर्षीणां प्रसादेन विमानवरगो भवेत् ॥ ४८ ॥

આ ગંગા-વ્રત કરીને અને ઇચ્છિત ભોગો ભોગવી લીધા પછી, સપ્તર્ષિઓની કૃપાથી મનુષ્ય ઉત્તમ દિવ્ય વિમાનનો યાત્રી બને છે।

Verse 49

आश्विने शुक्लपञ्चम्यामुपांगललिताव्रतम् ॥ ४९ ॥

આશ્વિન માસના શુક્લ પક્ષની પંચમીએ ‘ઉપાંગ-લલિતા વ્રત’ વિધિપૂર્વક કરવું જોઈએ।

Verse 50

तस्याः स्वर्णमयीं मूर्तिं शक्त्या निर्माय नारद । उपचारैः षोडशभिः पूजयेत्तां विधानतः ॥ ५० ॥

હે નારદ! પોતાની શક્તિ મુજબ તેની સ્વર્ણમયી મૂર્તિ બનાવી, ષોડશોપચારોથી વિધિપૂર્વક તેની પૂજા કરવી જોઈએ।

Verse 51

पक्वान्नं फलसंयुक्तं सघृतं दक्षिणान्वितम् । द्विजवर्याय दातव्यं व्रतसंपूर्तिहेतवे ॥ ५१ ॥

વ્રતની પૂર્ણતા માટે ફળસહિત પક્વાન્ન, ઘૃતસહિત અને દક્ષિણાસહિત, શ્રેષ્ઠ દ્વિજ (બ્રાહ્મણ)ને દાન આપવું જોઈએ।

Verse 52

सवाहना शक्तियुता वरदा पूजिता मया । मातर्मामनुगृह्याथ गम्यतां निजमंदिरम् ॥ ५२ ॥

હે માતા! તમે વાહનસહિત, શક્તિયુક્ત અને વરદાયિની છો; મારી પૂજા સ્વીકારી મને અનુગ્રહ કરો, અને પછી તમારા નિજ મંદિરે પધારો।

Verse 53

कार्तिके शुक्लपंचम्यां जयाव्रतमनुत्तमम् । कर्तव्यं पापनाशाय श्रद्धया द्विजसत्तम ॥ ५३ ॥

કાર્તિક શુક્લ પંચમીના દિવસે ‘જયા-વ્રત’ નામનું આ અનુત્તમ વ્રત પાપનાશ માટે શ્રદ્ધાપૂર્વક કરવું જોઈએ, હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ।

Verse 54

पूजयित्वा जयां विप्र यथाविधि समाहितः । उपचारैः षोडशभिस्ततः शुचिरलंकृतः ॥ ५४ ॥

હે વિપ્ર, સમાહિત ચિત્તે વિધિ મુજબ જયાનું પૂજન કરીને, પછી શુચિ અને અલંકૃત થઈ ષોડશોપચાર અર્પણ કરવો।

Verse 55

विप्रैकं भोजयेच्चापि तस्मै दत्त्वा च दक्षिणाम् । विसर्जयेत्ततः पश्चात्स्वयं भुञ्जीत वाग्यतः ॥ ५५ ॥

એક બ્રાહ્મણને ભોજન કરાવવું; તેને દક્ષિણા આપી પછી આદરપૂર્વક વિદાય કરવો. ત્યારબાદ વાણી-સંયમ રાખીને પોતે ભોજન કરવું।

Verse 56

यस्तु वै भक्तिसंयुक्तः स्नानं कुर्य्याज्जयादिने । नश्यन्ति तस्य पापानि सिंहाक्रांता मृगा यथा ॥ ५६ ॥

જે ભક્તિપૂર્વક જયા-દિને સ્નાન કરે છે, તેના પાપો સિંહના આક્રમণে હરણો જેમ અદૃશ્ય થાય તેમ નાશ પામે છે।

Verse 57

यदश्वमेधावभृथे फलं स्नानेन कीर्तितम् । तत्फलं प्राप्यते विप्रस्नानेनापि जयादिने ॥ ५७ ॥

અશ્વમેધ યજ્ઞના અવભૃથ-સ્નાનથી જે ફળ કહેવામાં આવ્યું છે, હે વિપ્ર, જયા-દિને સ્નાનથી પણ એ જ ફળ પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 58

अपुत्रो लभते पुत्रं वंध्या गभ च विंदति । रोगी रोगात्प्रमुच्येत बद्धो मुच्येत बंधनात् ॥ ५८ ॥

અપુત્રને પુત્ર પ્રાપ્ત થાય છે, વંધ્યા સ્ત્રી પણ ગર્ભ ધારણ કરે છે. રોગી રોગથી મુક્ત થાય છે અને બંધાયેલો બંધનમાંથી છૂટે છે.

Verse 59

मार्गशुक्ले च पञ्चम्यां नागानिष्ट्वा विधानतः । नागेभ्यो ह्यभयं लब्ध्वा मोदते सह बांधवैः ॥ ५९ ॥

માર્ગશીર્ષ માસના શુક્લપક્ષની પંચમીએ વિધાન મુજબ નાગદેવોની પૂજા કરીને, નાગોથી અભય પ્રાપ્ત કરી તે પોતાના બંધુઓ સાથે આનંદ કરે છે.

Verse 60

पौषेऽपि शुक्लपञ्चम्यां सम्पूज्य मधुसूदनम् । लभते बाञ्छितान्कामान्नात्र कार्या विचारणा ॥ ६० ॥

પૌષ માસમાં પણ શુક્લ પંચમીએ મધુસૂદન (વિષ્ણુ)નું સમ્યક પૂજન કરવાથી ઇચ્છિત કામનાઓ પ્રાપ્ત થાય છે; તેમાં વિચારવાની જરૂર નથી.

Verse 61

पंचम्यां प्रतिमासे तु शुक्ले कृष्णे च नारद । पितॄणां पूजनं शस्तं नागानां चापि सर्वथा ॥ ६१ ॥

હે નારદ! દરેક માસની પંચમીએ—શુક્લ અને કૃષ્ણ બંને પક્ષમાં—પિતૃઓનું પૂજન કલ્યાણકારી છે, અને નાગદેવોનું પૂજન પણ સર્વથા હિતકારી છે.

Verse 62

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे द्वादशमासस्थपञ्चमीव्रतनिरूपणं नाम चतुर्दशाधिकशततमोऽध्यायः ॥ ११४ ॥

આ રીતે શ્રી બૃહન્નારદીય પુરાણના પૂર્વભાગમાં, બૃહદુપાખ્યાનના ચતુર્થ પાદમાં ‘દ્વાદશ માસસ્થ પંચમીવ્રત નિરૂપણ’ નામનો એકસો ચૌદમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.