Next Verse

Shloka 1

Adhyaya 87The Slaying of Dhumralochana and the Emergence of Kali; the Fall of Chanda and Munda (Chamunda Named)

इति श्रीमार्कण्डेयमहापुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहात्म्ये धूम्रलोचनवधो नाम षडशीतीतमोऽध्यायः ।

सप्तशीतीतमोऽध्यायः- ८७

ऋषिरुवाच— आज्ञप्तास्ते ततो दैत्याश्चण्डमुण्डपुरोगमाः ।

चतुरङ्गबलोपेता ययुरभ्युद्यतायुधाः ॥

iti śrīmārkaṇḍeyamahāpurāṇe sāvarṇike manvantare devīmāhātmye dhūmralocanavadho nāma ṣaḍaśītitamo 'dhyāyaḥ / saptaśītitamādhyāyaḥ- 87 / ṛṣir uvāca ājñaptās te tato daityāś caṇḍamuṇḍapurogamāḥ / caturaṅgabalopetā yayur abhyudyatāyudhāḥ

આ રીતે શ્રી માર્કંડેય મહાપુરાણના સાવર્ણિક મન્વંતરમાં દેવીઘમાહાત્મ્યમાં ‘ધૂમ્રલોચન-વધ’ નામનો છ્યાસી મો અધ્યાય સમાપ્ત થયો. હવે સત્તાસી મો અધ્યાય આરંભ થાય છે. ઋષિ બોલ્યા—પછી શુમ્ભની આજ્ઞાથી ચંડ અને મુંડના નેતૃત્વમાં તે દૈત્યો ચતુરંગી સેનાસહ, શસ્ત્રો ઉંચા કરી, પ્રસ્થાન કર્યા।

इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक-अव्ययम् (quotative particle)
श्रीमार्कण्डेयमहापुराणेin the Śrī Mārkaṇḍeya Mahāpurāṇa
श्रीमार्कण्डेयमहापुराणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्री + मार्कण्डेय + महापुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुष/उपपद-समासः (in the revered Mārkaṇḍeya Mahāpurāṇa)
सावर्णिकेin the Sāvarṇika (Manvantara)
सावर्णिके:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootसावर्णिक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (agreeing with मन्वन्तरे)
मन्वन्तरेin the Manvantara
मन्वन्तरे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमन्वन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम् (locative)
देवीमाहात्म्येin the Devī Māhātmya
देवीमाहात्म्ये:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootदेवी + माहात्म्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (in the Devī-māhātmya)
धूम्रलोचनवधःthe slaying of Dhūmralocana
धूम्रलोचनवधः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootधूम्रलोचन + वध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (the slaying of Dhūmralocana)
नामnamed
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formसंज्ञासूचक-अव्ययम् (indeclinable: named/called)
षडशीतीतमःeighty-sixth
षडशीतीतमः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootषडशीति + तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; क्रमवाचक-विशेषणम् (ordinal: eighty-sixth)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
सप्तशीतीतमःeighty-seventh
सप्तशीतीतमः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसप्तशीति + तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; क्रमवाचक-विशेषणम् (ordinal: eighty-seventh)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
ऋषिःthe sage
ऋषिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकारः (perfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
आज्ञप्ताःhaving been ordered
आज्ञप्ताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootआ-ज्ञा (धातु) → आज्ञप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त-प्रत्यय)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्तः (having been commanded)
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; सर्वनाम-रूपम्
ततःthen/from there
ततः:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formदेश/काल-अव्ययम् (from there/then)
दैत्याःdemons
दैत्याः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदैत्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्
चण्डमुण्डपुरोगमाःwith Caṇḍa and Muṇḍa at their head
चण्डमुण्डपुरोगमाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootचण्ड + मुण्ड + पुरोगम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; बहुव्रीहिः—येषां पुरोगमौ चण्डमुण्डौ (those led by Caṇḍa and Muṇḍa)
चतुरङ्गबलोपेताःpossessing a fourfold force
चतुरङ्गबलोपेताः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootचतुरङ्ग + बल + उपेत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; तृतीया/षष्ठी-तत्पुरुषभावः (endowed with fourfold army)
ययुःwent
ययुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलिट्-लकारः (perfect), प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्; परस्मैपदम्
अभ्युद्यतायुधाःwith weapons uplifted
अभ्युद्यतायुधाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअभि-उद्-यम् (धातु) → उद्यत (कृदन्त) + आयुध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; बहुव्रीहिः—येषाम् आयुधानि अभ्युद्यतानि (whose weapons were raised)
Ṛṣi (narrator) speaking to the listener(s) in the Devī Māhātmya frame
CaṇḍaMuṇḍa
Devī Māhātmya narrative progression toward Kālikā/Chamundā episode (incipient)
ŚāktismPurāṇic colophon practiceWar imageryManvantara framing

FAQs

The colophon anchors the episode as sacred history within cosmic time; the ‘fourfold army’ underscores that sheer worldly organization cannot prevail against dharma-backed śakti.

Explicit Manvantara placement (one of the five marks). The verse also exemplifies how Purāṇas embed dharma instruction within time-cycles and episodic narratives.

The ‘fourfold army’ can be read as the total mobilization of outer faculties; when misdirected by ego, they march toward their own transformation through encounter with the Goddess.