Markandeya Purana — Adhyaya 51, Shloka 84
Adhyaya 51 — Yaksha Injunctions: Graha-Children and Female Spirits Causing Domestic and Ritual Disruptions
कुर्यादारम्भमुप्तिं च हृष्टतुष्टः सहायवान् ।
नियोजिकेति या कन्या दुःसहस्य मयोदिता ॥
जातं प्रचोदिकासंज्ञं तस्याः कन्याचतुष्टयम् ।
मत्तोन्मत्तप्रमत्तास्तु नरान् नारीस्तु ताः सदा ॥
kuryād ārambham uptiṃ ca hṛṣṭa-tuṣṭaḥ sahāya-vān / niyojiketi yā kanyā duḥsahasya mayoditā // jātaṃ pracodikā-saṃjñaṃ tasyāḥ kanyā-catuṣṭayam / mattonmatta-pramattās tu narān nārīs tu tāḥ sadā
આનંદિત, સંતોષિત અને સહાયકોના આધારથી મનુષ્ય કાર્યોનો આરંભ કરે અને બીજ વાવવાનું પણ કરે. મેં દુઃસહને સંબંધિત કહી એવી ‘નિયોજિકા’ નામની કન્યાએ ‘પ્રચોદિકા’ નામનીને જન્મ આપ્યો; અને તેમાંથી ચાર કન્યાઓ ઉત્પન્ન થઈ—તેઓ સદા મત્ત, ઉન્મત્ત અને પ્રમત્ત રહી સતત સ્ત્રી-પુરુષોને અનર્થ તરફ ધકેલે છે.
{ "primaryRasa": "bhayanaka", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }
FAQs
Auspicious action requires inner readiness (joy/contentment) and proper support; by contrast, ‘inciters’ and their heedless offshoots allegorize impulses that push people into rash, destructive choices.
Falls under ācāra/dharma and upākhyāna-style moral teaching rather than sarga/pratisarga/vaṃśa/manvantara/vaṃśānucarita.
The genealogy of personified forces suggests a chain-reaction model: subtle ‘appointment/engagement’ (niyojikā) becomes ‘provocation’ (pracodikā), which multiplies into intoxication, frenzy, and negligence—stages of loss of discrimination (viveka).